14.055 κρατούμενοι σε φυλακές 10.763 θέσεων

Οι ελληνικές φυλακές μετρούσαν στις αρχές Σεπτεμβρίου 14.055 κρατούμενους για χωρητικότητα 10.763 θέσεων, πληρότητα γύρω στο 130%, με καταστήματα όπως η Δράμα να φτάνουν το 150% (903 κρατούμενοι για 600 θέσεις), σύμφωνα με στοιχεία που δημοσιοποίησε ρεπορτάζ του Dnews επικαλούμενο τον ποινικολόγο Ευτύχη Φυτράκη, ο οποίος μίλησε για νούμερα που «ξεπερνούν κάθε προηγούμενο» (Dnews). Πίσω από το ποσοστό υπάρχει ένας πληθυσμός ανήλικων κρατουμένων που σε δύο χρόνια υπερδιπλασιάστηκε και συνθήκες που ανεξάρτητοι θεσμοί έχουν κρίνει ακατάλληλες. Και η κυβέρνηση έχει ήδη εξηγήσει δημόσια γιατί γεμίζουν, με έναν λόγο που δεν είναι τα κτίρια.

Η διαδρομή δυόμισι ετών δείχνει πόσο απότομα άλλαξε η εικόνα. Τον Ιανουάριο του 2024 οι φυλακές ήταν ακόμη κάτω από τη χωρητικότητά τους, με πληρότητα 94,7% (ProtoThema, ΓΓΑΠ). Μέσα στο 2025 η τάση αντιστράφηκε: στα μέσα Οκτωβρίου καταγράφονταν ήδη 13.127 κρατούμενοι, πάνω από το παλιό υψηλό των 12.693 ατόμων του 2014 (Topontiki).

Τα παιδιά πίσω από τα κάγκελα

Η πιο έντονη μεταβολή αφορά τους ανηλίκους. Οι ανήλικοι κρατούμενοι έφτασαν φέτος τους 114, από 54 τον Σεπτέμβριο του 2024, αύξηση 111% (Dnews), και η άνοδος κρατά τρία χρόνια (in.gr). Πρόκειται κυρίως για εφήβους 15 έως 18 ετών, αφού ο νόμος δεν επιτρέπει φυλάκιση κάτω των 15, και γι' αυτούς το κράτος οφείλει κάτι παραπάνω από ένα κρεβάτι: χωριστή μεταχείριση, εκπαίδευση, ιατρική και ψυχική φροντίδα, εξατομικευμένο αναμορφωτικό σχέδιο. Ο κίνδυνος δεν είναι θεωρητικός: νωρίτερα φέτος, στις φυλακές ανηλίκων της Κασσαβέτειας, η υπερπλήρωση μετατράπηκε σε εστία φυματίωσης που έφτασε ως τα σχολεία του Βόλου (To Brief).

Οι συνθήκες μέσα στους θαλάμους έχουν καταγραφεί ανεξάρτητα. Η Επιτροπή του Συμβουλίου της Ευρώπης κατά των Βασανιστηρίων (CPT), μετά την επίσκεψή της τον Ιανουάριο του 2025, περιέγραψε ελληνικές φυλακές με συνθήκες «εντελώς ακατάλληλες», κελιά κάτω από τα 3 τ.μ. ανά κρατούμενο, υγρασία και χαλασμένες τουαλέτες, ενώ στα Χανιά κατέγραψε κρατούμενους που κοιμούνταν σε τσιμέντο ή βρεγμένα στρώματα (Council of Europe). Τον Αύγουστο του 2026, το Ευρωπαϊκό Δικαστήριο Δικαιωμάτων του Ανθρώπου καταδίκασε ξανά την Ελλάδα για τις φυλακές Πατρών και το Κατάστημα Κράτησης Νέων Αυλώνα, με προσωπικό χώρο κάτω από 3 τ.μ. (in.gr). Το ίδιο μοτίβο, υπερπληθυσμό, υποστελέχωση και σοβαρές ελλείψεις σε ιατρική και ψυχιατρική περίθαλψη, καταγράφει χρόνια τώρα και ο Συνήγορος του Πολίτη (Δικαστικό).

Γιατί γεμίζουν οι φυλακές

Οι φυλακές γεμίζουν επειδή άλλαξαν οι κανόνες. Ο νέος Ποινικός Κώδικας (Ν. 5090/2024), που έφερε το υπουργείο Δικαιοσύνης του Γιώργου Φλωρίδη και ισχύει από τον Μάιο του 2024, στένεψε την αναστολή εκτέλεσης και επέτρεψε τη μετατροπή ποινής σε χρήμα ή κοινωφελή εργασία μόνο για ποινές έως δύο έτη· έτσι περισσότερες ποινές εκτίονται πραγματικά και περισσότεροι άνθρωποι μένουν περισσότερο (Nikollaw). Το ασυνήθιστο είναι ότι το ομολογεί η ίδια η κυβέρνηση: ο υπουργός Προστασίας του Πολίτη Μιχάλης Χρυσοχοΐδης, αρμόδιος για τη λειτουργία των φυλακών, παραδέχθηκε τον Φεβρουάριο ότι «υπάρχει πολύς πληθυσμός λόγω της αυστηριοποίησης της νομοθεσίας», υποσχόμενος 8 νέες φυλακές και μεταφορά του Κορυδαλλού στον Ασπρόπυργο γύρω στο 2030 (Το Βήμα). Η πίεση, εξάλλου, δεν κατανέμεται ομοιόμορφα: η Δράμα στο 150% έναντι του 130% εθνικού μέσου δείχνει ότι το ζήτημα είναι και οι μεταγωγές, όχι μόνο η συνολική χωρητικότητα.

Οι εναλλακτικές που θα αποσυμφορούσαν το σύστημα ήρθαν αργά. Η ηλεκτρονική επιτήρηση, το «βραχιολάκι» που μπορεί να αντικαταστήσει την προσωρινή κράτηση, δοκιμάστηκε πιλοτικά σε περίπου 30 κρατούμενους και εφαρμόζεται καθολικά μόλις από τον Μάιο του 2026, μαζί με την επαναφορά της κοινωφελούς εργασίας και τις απολύσεις αλλοδαπών υπό όρο απομάκρυνσης (LiFO, Υπουργείο Προστασίας του Πολίτη). Η αντιπολίτευση βλέπει αντίφαση: το ΠΑΣΟΚ, διά της Ευαγγελίας Λιακούλη, κατηγορεί την κυβέρνηση ότι «γεμίζει κι άλλο τις ήδη γεμάτες φυλακές» επενδύοντας στη συνεχή αυστηροποίηση, ενώ αφήνει την πρόληψη εκτός αντεγκληματικής πολιτικής (ΠΑΣΟΚ).

Το χρονικό χάσμα κλείνει την εικόνα. Οι κανόνες που στέλνουν περισσότερους ανθρώπους πίσω από τα κάγκελα ισχύουν από τον Μάιο του 2024 και ο πληθυσμός εκτοξεύθηκε μέσα στο 2025 και το 2026. Οι φυλακές που υποτίθεται ότι θα τους χωρέσουν τοποθετούνται χρονικά γύρω στο 2030. Ανάμεσα στα δύο, 14.055 άνθρωποι, 114 από αυτούς ανήλικοι, μοιράζονται χώρους 10.763 θέσεων.