Το 2025 τα νοικοκυριά ξόδεψαν περισσότερα απ' όσα κέρδισαν

Το 2025 τα νοικοκυριά της χώρας είχαν διαθέσιμο εισόδημα 165,4 δισ. ευρώ και ξόδεψαν για κατανάλωση 171,8 δισ., σύμφωνα με τους ετήσιους λογαριασμούς που δημοσίευσε σήμερα η ΕΛΣΤΑΤ (ΕΛΣΤΑΤ). Η διαφορά είναι περίπου 6,4 δισ. ευρώ και έστειλε το ποσοστό αποταμίευσης στο −3,9%, από −2,4% το 2024 (Financial Report). Το εισόδημα αυξήθηκε, η κατανάλωση αυξήθηκε ταχύτερα, και η πίεση δεν πέφτει ίδια σε όλα τα σπίτια.

Η αριθμητική της χρονιάς

Διαθέσιμο εισόδημα είναι ό,τι μένει στα χέρια των νοικοκυριών μετά από φόρους και εισφορές, μαζί με συντάξεις και επιδόματα. Το 2025 αυξήθηκε κατά 3,7%, δηλαδή περίπου 6 δισ. ευρώ, ενώ η καταναλωτική δαπάνη αυξήθηκε κατά 5,2%, περίπου 8,5 δισ. (ΕΛΣΤΑΤ).

Αυτή τη σχέση μετρά το ποσοστό αποταμίευσης: εισόδημα μείον κατανάλωση, ως ποσοστό του εισοδήματος, με μια μικρή λογιστική διόρθωση για τα συνταξιοδοτικά δικαιώματα που χτίζουν τα ίδια τα νοικοκυριά (Eurostat). Όταν η δαπάνη ανεβαίνει γρηγορότερα, το κενό μεγαλώνει ακόμη κι αν αυξάνονται και τα δύο μεγέθη. Έτσι από περίπου 3,9 δισ. το 2024 έφτασε τα 6,4 (ΕΛΣΤΑΤ).

Η βύθιση δεν ήρθε ξαφνικά. Τον Φεβρουάριο η Τράπεζα της Ελλάδος είχε ήδη καταγράψει ότι η αρνητική αποταμίευση βάθαινε έως το τρίτο τρίμηνο του 2025 (ΤτΕ). Η σημερινή ανακοίνωση αναθεωρεί και τα έτη 2022 έως 2024. Σύμφωνα με δημοσιεύματα που μεταφέρουν τη σειρά, η αποταμίευση ήταν αρνητική ήδη από το 2022, βελτιώθηκε το 2023 και το 2024 και βυθίστηκε ξανά πέρσι (ΕΛΣΤΑΤ, Financial Report).

Αγόρασαν όμως περισσότερα ή απλώς πλήρωσαν ακριβότερα; Τα +3,7% και +5,2% είναι ονομαστικά, δηλαδή περιέχουν και την άνοδο των τιμών. Η δεύτερη εκτίμηση των εθνικών λογαριασμών δίνει αύξηση της κατανάλωσης σε όγκο (σε ποσότητες αγαθών και υπηρεσιών) κατά 1,7% (Euro2day). Δεν έχει ακόμη επιβεβαιωθεί ότι το +1,7% και το +5,2% αφορούν την ίδια αναθεωρημένη σειρά. Αν την αφορούν, οι τιμές ανέβηκαν περίπου 3,4%, άρα το μεγαλύτερο κομμάτι της πρόσθετης δαπάνης πήγε στις τιμές (ΕΛΣΤΑΤ, Euro2day). Με τον ίδιο υπολογισμό, το εισόδημα σε πραγματικούς όρους σχεδόν δεν κινήθηκε, αν και επίσημος δείκτης γι' αυτό δεν έχει δημοσιευθεί. Τα νοικοκυριά αγόρασαν λίγο περισσότερα, από ένα εισόδημα που η ακρίβεια είχε ήδη απορροφήσει.

Οι λογαριασμοί της ΕΛΣΤΑΤ δεν δείχνουν από πού βγήκαν τα 6,4 δισ., και τα τραπεζικά στοιχεία φαίνεται να τους αντιφάσκουν. Τον Δεκέμβριο του 2025 οι καταθέσεις των νοικοκυριών ήταν 3,5% υψηλότερες από έναν χρόνο νωρίτερα, ενώ τα δάνεια προς ιδιώτες είχαν αυξηθεί 2,2% (ΤτΕ). Η απλούστερη εξήγηση είναι ότι τα νοικοκυριά δεν κινήθηκαν όλα προς την ίδια κατεύθυνση: κάποια έβαλαν χρήματα στην άκρη, ενώ άλλα κάλυψαν το κενό με οικονομίες, δάνεια ή πώληση περιουσιακών στοιχείων. Γι' αυτό το −3,9% περιγράφει το σύνολο και δεν λέει πόσα σπίτια ξόδεψαν πάνω από το εισόδημά τους (Eurostat).

Ποιος σηκώνει το βάρος

Ένα μέρος αυτής της εικόνας φαίνεται στη χωριστή Έρευνα Οικογενειακών Προϋπολογισμών της ΕΛΣΤΑΤ. Η έρευνα μετρά τη δαπάνη ανά νοικοκυριό και είχε καταγράψει αύξηση 5,5% (To Brief). Σύμφωνα με την ίδια έρευνα, η δαπάνη για στέγαση ανέβηκε 8,3% ονομαστικά και 5,6% σε σταθερές τιμές, πολύ ταχύτερα από τα τρόφιμα (ΕΛΣΤΑΤ). Φαγητό και στέγη είναι και τα πιο δύσκολα έξοδα να περικοπούν.

Η έρευνα χωρίζει τα νοικοκυριά σε πέμπτα με βάση το πόσα ξοδεύουν. Στο πέμπτο με τη χαμηλότερη δαπάνη, τρόφιμα και στέγαση απορροφούν το 54,2% του προϋπολογισμού, έναντι 25,0% στο πέμπτο με την υψηλότερη. Η συνολική δαπάνη του κατώτερου πέμπτου αυξήθηκε 4,5% και του ανώτερου 6,4% (ΕΛΣΤΑΤ). Όσοι ξοδεύουν πολλά αύξησαν τις αγορές τους γρηγορότερα· όσοι ξοδεύουν λίγα έδωσαν πάνω από τον μισό προϋπολογισμό τους σε φαγητό και στέγη.

Για τους χαμηλόμισθους, η πιο συγκεκριμένη στήριξη της χρονιάς ήταν η αύξηση του κατώτατου μισθού από 830 σε 880 ευρώ μικτά τον Απρίλιο του 2025, που παρουσίασαν ο Κυριάκος Μητσοτάκης και η υπουργός Εργασίας Νίκη Κεραμέως. Το ΚΕΠΕ υπολόγιζε, με στοιχεία του 2024, ότι περίπου 576.000 εργαζόμενοι αμείβονταν με τον τότε κατώτατο μισθό (Υπουργείο Εργασίας, ΚΕΠΕ). Καμία διαθέσιμη αξιολόγηση δεν υπολογίζει πόσο πρόσθεσε η αύξηση στο συνολικό εισόδημα. Την ίδια χρονιά, η μέτρια ή σοβαρή ανεπάρκεια τροφής ανέβηκε στο 7,5% του πληθυσμού, από 7,0% το 2024 (ΕΛΣΤΑΤ).

Το −3,9% είναι ένας αριθμός για ολόκληρη τη χώρα, και η πίεση πίσω του δεν μοιράζεται ίσα. Στα νοικοκυριά με την υψηλότερη δαπάνη, οι αγορές μεγάλωσαν γρηγορότερα και πήγαν σε περισσότερα πράγματα. Στη βάση, πάνω από μισό ευρώ σε κάθε ευρώ πηγαίνει σε φαγητό και στέγη πριν μείνει χώρος για οποιαδήποτε άλλη επιλογή.