21.000 μαθητές λιγότεροι, λουκέτα σε σχολεία της περιφέρειας

Τα ελληνικά σχολεία έχουν σχεδόν 21.000 λιγότερους μαθητές απ' ό,τι πριν από τρία χρόνια, και η μείωση αυτή δεν μένει στα χαρτιά: γίνεται νηπιαγωγεία και δημοτικά που κλείνουν, υποβιβάζονται ή συγχωνεύονται, σχεδόν όλα στην περιφέρεια. Σε έναν μικρό οικισμό αυτό σημαίνει κάτι πολύ συγκεκριμένο: το πλησιέστερο σχολείο μπορεί να πάψει να λειτουργεί, και το ερώτημα γίνεται ποιος πηγαίνει πλέον το παιδί στην τάξη, και πόσο μακριά.

Πρώτα, από πού βγαίνει το νούμερο, γιατί εκεί κρύβεται η παγίδα. Είναι μια αφαίρεση: 1.291.289 μαθητές που κατέγραψε η ΕΛΣΤΑΤ για τη χρονιά 2023-24 (ΕΛΣΤΑΤ), μείον 1.270.331 που μετρά «μέχρι στιγμής» το υπουργείο Παιδείας στις φετινές εγγραφές για το 2026-27. Η διαφορά είναι 20.958 (Sport-FM, Newsbomb).

Τα δύο μεγέθη όμως δεν έχουν το ίδιο βάρος. Το πρώτο είναι κλεισμένη, οριστική στατιστική σειρά. Το δεύτερο είναι προσωρινή εικόνα, με τις εγγραφές ακόμη ανοιχτές λίγο πριν χτυπήσει το κουδούνι (Alfavita, CNN Greece). Η σύγκριση δηλαδή φαίνεται πιο καθαρή απ' όσο είναι. Η τάση πάντως είναι υπαρκτή, και φαίνεται πιο καθαρά σε μία τάξη παρά σε κάθε σύνολο: στην Α' Δημοτικού φέτος εγγράφονται περίπου 69.895 παιδιά, από 74.000 το 2020-21 (ProtoThema).

Πώς η στατιστική γίνεται λουκέτο

Το κράτος έχει ήδη μεταφράσει την τάση σε πράξεις. Για το 2026-27 προχωρά σε 75 καταργήσεις σχολικών μονάδων και 146 υποβιβασμούς, σχεδόν όλα στην πρωτοβάθμια (Υπουργείο Παιδείας, Alfavita). Η συγκέντρωση στην πρωτοβάθμια δεν είναι τυχαία: η πτώση χτυπά πρώτα τις μικρές ηλικίες. Το 2023-24 οι μαθητές μειώθηκαν κατά 3,1% στα νηπιαγωγεία και κατά 2,1% στα δημοτικά (Insider, Financial Report).

Οι όροι δεν είναι εναλλάξιμοι. Η κατάργηση σβήνει το σχολείο από τον χάρτη, ο υποβιβασμός του κόβει οργανικές θέσεις χωρίς να το κλείνει, η αναστολή το παγώνει προσωρινά. Αυτόματο όριο «κάτω από Χ μαθητές κλείνει» δεν υπάρχει: το όριο των 15 μαθητών που κυκλοφορεί αφορά τη συγκρότηση τμήματος, όχι τη διαγραφή μονάδας (edu.klimaka). Κάθε λουκέτο βγαίνει από ετήσια υπουργική απόφαση που ζυγίζει τοπικές εγγραφές, οργανικότητα και κτίριο.

Την απόφαση ανακοίνωσε η υπουργός Παιδείας Σοφία Ζαχαράκη, μιλώντας στο Υπουργικό Συμβούλιο για «συμμάζεμα του σχολικού χάρτη» ώστε να ανταποκρίνεται στον πραγματικό αριθμό μαθητών κάθε περιοχής (Dnews).

Τι σημαίνει σε ένα χωριό

Σ' ένα νηπιαγωγείο της Αρκαδίας ή ένα δημοτικό της Μεσσηνίας, ο αριθμός γίνεται πόρτα που κλείνει. Η αναστολή 26 μονάδων στην Πελοπόννησο ήταν γνωστή από τα μέσα Αυγούστου (To Brief): 19 νηπιαγωγεία και 7 δημοτικά σε Αργολίδα, Αρκαδία, Κορινθία, Λακωνία και Μεσσηνία, με αιτιολογία μηδενικές εγγραφές, ανεπαρκές μαθητικό δυναμικό ή ακατάλληλο κτίριο (ERT). Μιλάμε για μονάδες σε Βαλτεσινίκο, Δήμαινα, Μαραθόπολη, Καρύταινα, Φοινικούντα (Anagnostis).

Όταν κλείνει το κοντινό σχολείο, η οικογένεια δεν χάνει μόνο την εγγύτητα. Η δωρεάν μεταφορά είναι αρμοδιότητα της Περιφέρειας και ενεργοποιείται γενικά από τα 1.200 μέτρα και πάνω· όπου δεν βγαίνει δρομολόγιο, ο γονέας παίρνει αποζημίωση 0,35 ευρώ το χιλιόμετρο, με πλαφόν 1.500 ευρώ τον χρόνο (EduPlus). Στη λίστα της Πελοποννήσου υπάρχουν και δύο μονάδες ειδικής αγωγής, στα Φιλιατρά και στο Λεωνίδιο (LiFO), όπου η απώλεια δεν είναι μια στάση λεωφορείου παραπάνω αλλά ολόκληρη η αλυσίδα φροντίδας και συνοδείας ενός παιδιού, πλήγμα που φορείς περιγράφουν ως κοινωνικό και αναπτυξιακό (Aftodioikisi).

Τα λουκέτα, βέβαια, δεν εξηγούνται μόνο από τις λιγότερες γεννήσεις. Παίζουν και η εσωτερική μετακίνηση που αδειάζει χωριά, το κτιριακό, η οργανικότητα. Γι' αυτό και η αντιπολίτευση χτυπά ακριβώς εκεί: το ΠΑΣΟΚ, με επίκαιρη ερώτηση του Πάρι Κουκουλόπουλου, ζήτησε να σταματήσουν οι μεταβολές στη Δυτική Μακεδονία (Βουλή, Eordaialive), ενώ το ΚΚΕ μίλησε για «βιομηχανία συμπτύξεων» (Dnews).

Η λέξη-κλειδί της κυβέρνησης είναι «αναστολή»: κάτι προσωρινό, αναστρέψιμο. Η δύναμη όμως πίσω της δεν είναι προσωρινή, και δείχνει μπροστά. Οι γεννήσεις έπεσαν στις 65.594 το 2025 (ΕΛΣΤΑΤ), παιδιά που θα φτάσουν στα θρανία στο τέλος της δεκαετίας, άρα οι επόμενες χρονιές θα είναι βαρύτερες, όχι ελαφρύτερες. Στα μεγάλα κέντρα το «συμμάζεμα» είναι όντως αναδιάταξη. Στο χωριό της Αρκαδίας, η αναστολή δεν είναι συμμάζεμα, είναι το κράτος που φεύγει από εκεί που ήδη λείπει περισσότερο.