Το αεροδρόμιο της Μεκέλε αλλάζει ξανά χέρια

Οι ομοσπονδιακές δυνάμεις της Αιθιοπίας ανέκτησαν το αεροδρόμιο της Μεκέλε, πρωτεύουσας της βόρειας περιφέρειας Τιγκράι, σύμφωνα με δύο πηγές του Reuters (Reuters μέσω Arab News). Μέσα στην πόλη, μαχητές του TPLF, του Λαϊκού Απελευθερωτικού Μετώπου του Τιγκράι, αποχωρούν και δημόσια κτίρια μένουν αφύλακτα, όμως κανείς δεν έχει τεκμηριώσει ποιος ελέγχει τη Μεκέλε. Η μάχη για την περιφερειακή πρωτεύουσα επαναφέρει τον πόλεμο που η συμφωνία ειρήνης του 2022 είχε σταματήσει.

Στις 2 Οκτωβρίου, κάτοικος τοποθετούσε τις κυβερνητικές και συμμαχικές δυνάμεις περίπου 30 χιλιόμετρα από τη Μεκέλε, ενώ άλλοι περιέγραφαν κλειστά καταστήματα και τράπεζες (Reuters μέσω Internazionale). Αργά την ίδια ημέρα η Tigray Peace Force, η φιλοκυβερνητική πολιτοφυλακή «Δύναμη Ειρήνης του Τιγκράι» που πολεμά στο πλευρό της Αντίς Αμπέμπα, ανακοίνωσε «πλήρη έλεγχο» του αεροδρομίου Αλούλα Άμπα Νέγκα και επιχειρήσεις «εκκαθάρισης» στην πόλη (AFP). Κανένα ρεπορτάζ δεν κατονομάζει τον διοικητή που διέταξε την επιχείρηση.

Στις 3 Οκτωβρίου ο ισχυρισμός απέκτησε στήριξη: μία πηγή με γνώση των γεγονότων και μία ανθρωπιστική πηγή είπαν στο Reuters ότι το αεροδρόμιο, περίπου 10 χιλιόμετρα από το κέντρο, πέρασε στις ομοσπονδιακές δυνάμεις (Al Jazeera). Το ίδιο αεροδρόμιο το είχαν πάρει μαχητές του TPLF στις 23 Σεπτεμβρίου, οπότε η Ethiopian Airlines, ο εθνικός αερομεταφορέας, ανέστειλε τις πτήσεις προς Μεκέλε, Αξούμ και Σιρέ (AP). Μέσα σε δέκα ημέρες ο κόμβος άλλαξε χέρια δύο φορές, ενώ οι δίαυλοι προς τον έξω κόσμο έκλειναν: στις 28 Σεπτεμβρίου ο ΟΗΕ ανέφερε ότι οι περιορισμοί σε πτήσεις, δρόμους και επικοινωνίες δυσκόλευαν τη βοήθεια (ΟΗΕ).

Μια πόλη χωρίς φρουρά

Η κατάληψη του αεροδρομίου δεν ισοδυναμεί με κατάληψη της πόλης. Κάτοικος είπε στο Reuters ότι άκουσε πυροβολισμούς έξω από το κέντρο και είδε μαχητές του TPLF να εγκαταλείπουν θέσεις και να πηγαίνουν σπίτια τους, ενώ πηγή του πρακτορείου ανέφερε ήδη λεηλασία κρατικών εγκαταστάσεων (Al Jazeera). Τοπικός δημοσιογράφος είπε στο AFP ότι στελέχη και μαχητές έφευγαν, αλλά ότι δεν είχε δει ούτε έναν ομοσπονδιακό στρατιώτη μέσα στη Μεκέλε (AFP μέσω Ahram Online).

Αυτό είναι το κενό που βλέπουν οι κάτοικοι: κυβερνητικά γραφεία και αστυνομικά τμήματα χωρίς φρουρά, και φόβος λεηλασιών (AFP μέσω Yahoo News). Για νερό, ρεύμα και νοσοκομεία δεν έχει δημοσιοποιηθεί αξιόπιστη καταγραφή. Και ένα αεροδρόμιο σε κυβερνητικά χέρια είναι δυνατότητα για αερομεταφορές, όχι απόδειξη ότι ο διάδρομος λειτουργεί ή ότι ξανάρχισαν πτήσεις.

Η αποχώρηση έχει μια εκδοχή από την πλευρά του TPLF. Ο πρόεδρός του, Ντεμπρετσιόν Γκεμπρεμάικελ, είχε μιλήσει την 1η Οκτωβρίου για πόλεμο κινήσεων και πιθανή απώλεια θέσεων (BBC Tigrinya). Η δήλωση δεν αφορούσε τη Μεκέλε, και οι μαρτυρίες δεν ξεχωρίζουν οργανωμένη αναδίπλωση από αποδιοργάνωση. Η απώλεια του αεροδρομίου είναι προς το παρόν το ισχυρότερο τεκμήριο ότι η υποχώρηση ήταν πραγματική και όχι ελιγμός.

Όλα αυτά εξελίσσονται μετά τη διπλωματική ρήξη Αιθιοπίας και Ερυθραίας (To Brief). Ο αρχηγός του αιθιοπικού στρατού Μπιρχανού Τζούλα κατηγορεί την Ερυθραία ότι στηρίζει το TPLF· η Ασμάρα αρνείται κάθε εμπλοκή (BBC Tigrinya). Σύμφωνα με τη δεξαμενή σκέψης Critical Threats, που παρακολουθεί την εξέλιξη πολέμων, οι αναφορές για ερυθραϊκές μονάδες στην Αφάρ παραμένουν ανεπιβεβαίωτες, και τίποτα από τις σημερινές επιχειρήσεις δεν τεκμηριώνει διασυνοριακό πόλεμο (Critical Threats).

Το προηγούμενο του 2020

Η Αντίς Αμπέμπα έχει ξαναπάρει τη Μεκέλε. Στις 28 Νοεμβρίου 2020 ο ομοσπονδιακός στρατός μπήκε στην πόλη και ο πρωθυπουργός Άμπιι Άχμεντ ανακοίνωσε ολοκλήρωση των επιχειρήσεων· οι δυνάμεις του Τιγκράι συνέχισαν να πολεμούν και την ανακατέλαβαν στις 28 Ιουνίου 2021 (Ahram Online). Ο πόλεμος τελείωσε μόνο με διαπραγμάτευση. Η συμφωνία της Πρετόριας, υπογεγραμμένη στις 2 Νοεμβρίου 2022, προβλέπει μόνιμη παύση εχθροπραξιών, αφοπλισμό των δυνάμεων του Τιγκράι και επίλυση των αμφισβητούμενων εδαφών μέσω του Συντάγματος (κείμενο συμφωνίας).

Για αεροδρόμια η συμφωνία δεν λέει τίποτα. Λέει όμως ότι κανείς δεν πολεμά, και αυτός ο πυρήνας της παραβιάζεται σήμερα στην πράξη. Η Αφρικανική Ένωση ζήτησε στις 23 Σεπτεμβρίου αποκλιμάκωση και επαφές του μεσολαβητή Ολουσεγκούν Ομπασάντζο (Αφρικανική Ένωση), χωρίς να έχει επιβεβαιωθεί δημόσια νέος γύρος συνομιλιών.

Το 2020 η κυβέρνηση κράτησε την πόλη και ο πόλεμος κράτησε άλλα δύο χρόνια. Σήμερα κρατά, κατά τις πηγές, μόνο το αεροδρόμιο. Ο αντίπαλος αποχωρεί χωρίς να έχει παραδοθεί. Κι ο προηγούμενος πόλεμος έκλεισε μόνο όταν οι δύο πλευρές γύρισαν στο τραπέζι.