Αιθιοπία και Ερυθραία: πρώην σύμμαχοι τώρα αντίπαλοι

Ο πόλεμος επέστρεψε στο Τιγκράι, τη βόρεια περιφέρεια της Αιθιοπίας, και αυτή τη φορά οι δύο στρατοί που πολέμησαν μαζί στον προηγούμενο γύρο στέκονται απέναντι. Στις 4 Οκτωβρίου οι μαχητές του Λαϊκού Απελευθερωτικού Μετώπου του Τιγκράι (TPLF), της δύναμης που κυβερνούσε την περιοχή, εγκατέλειψαν την πρωτεύουσά της, τη Μεκέλε (AP). Τέσσερις μέρες αργότερα η Αιθιοπία ζήτησε επισήμως να φύγουν από το έδαφός της ερυθραϊκές δυνάμεις (Reuters).

Την αλλαγή ελέγχου στη Μεκέλε περιέγραψε στο AP επώνυμος κάτοικος. Οι μαχητές βγήκαν από την πόλη, ακολούθησαν λεηλασίες στο διοικητήριο και στο αρχηγείο της περιφερειακής αστυνομίας, και μετά μπήκε η φιλοκυβερνητική Δύναμη Ειρήνης του Τιγκράι (TPF) (AP). Ο πρόεδρος του TPLF Ντεμπρετσιόν Γκεμπρεμιχαήλ μίλησε για στρατηγική αποχώρηση και είπε ότι ο αγώνας συνεχίζεται (BBC). Ανεξάρτητη επιτόπια επιβεβαίωση για το ποιος ελέγχει σήμερα κάθε συνοικία δεν εντοπίστηκε.

Από την Αφάρ στην Αντίγκρατ

Ο πόλεμος είχε ξεκινήσει ανάποδα. Στις 23 Σεπτεμβρίου οι δυνάμεις του Τιγκράι κατέλαβαν τα αεροδρόμια της Μεκέλε, της Αξούμ και της Σίρε (ACLED). Η κυβερνητική αντεπίθεση ανέτρεψε σε μεγάλο βαθμό εκείνη την προέλαση: η Αλαμάτα πέρασε σε κυβερνητικά χέρια και στα δυτικά, κοντά στον ποταμό Τεκεζέ, καταγράφηκαν συγκρούσεις (Critical Threats). Η λεπτομερέστερη ανεξάρτητη χαρτογράφηση φτάνει ως τις 5 Οκτωβρίου, οπότε ό,τι κυκλοφορεί ως «χάρτης του σήμερα» είναι στην καλύτερη περίπτωση χάρτης της προηγούμενης εβδομάδας.

Το βάρος έχει πλέον μετακινηθεί στα σύνορα με την Ερυθραία. Η ACLED, οργανισμός που καταγράφει ένοπλες συγκρούσεις, τοποθετεί στις 7 Οκτωβρίου διέλευση ερυθραϊκών δυνάμεων από τη συνοριακή Ζαλαμπέσα (ACLED). Την ίδια μέρα μάρτυρες είπαν στο Reuters ότι είδαν δεκάδες στρατιώτες με ερυθραϊκές στολές να περνούν με φορτηγά από την Αντίγκρατ, περίπου 25 χιλιόμετρα νοτίως των συνόρων (Al Jazeera).

Τη νύχτα προς τις 8 Οκτωβρίου μάρτυρες περιέγραψαν στο AFP εκρήξεις και χτυπημένα στρατιωτικά οχήματα γύρω από την πόλη (Africanews/AFP). Η ACLED αποδίδει τα πλήγματα σε μη επανδρωμένα αεροσκάφη (drones) του αιθιοπικού στρατού, όπως είχαμε καταγράψει (To Brief). Ποιος τα χειρίστηκε και πόσοι σκοτώθηκαν δεν έχει δημοσιοποιηθεί.

Η μόνη βέβαιη κρατική πράξη είναι διπλωματική. Στις 8 Οκτωβρίου ο υπουργός Εξωτερικών της Αιθιοπίας Γεδίον Τιμοθέου ζήτησε την άμεση αποχώρηση των ερυθραϊκών δυνάμεων, χωρίς να αναλάβει την ευθύνη για τα πλήγματα (Reuters). Ο Ερυθραίος υπουργός Πληροφοριών Γεμάνε Γκεμπρεμέσκελ χαρακτήρισε τις αιτιάσεις πρόσχημα για επιθετικό πόλεμο (AP). Δεν έχει εξακριβωθεί αν οι δυνάμεις που είδαν οι μάρτυρες βγήκαν από την Αιθιοπία ή αναδιατάχθηκαν μέσα σε αυτήν.

Τι άφησε ανοιχτό η Πρετόρια

Ο προηγούμενος πόλεμος έκλεισε με ειρηνευτική συμφωνία που υπογράφηκε στην Πρετόρια της Νότιας Αφρικής στις 2 Νοεμβρίου 2022, ανάμεσα στην ομοσπονδιακή κυβέρνηση και το TPLF (κείμενο συμφωνίας). Σταμάτησε τις μεγάλες μάχες για σχεδόν τέσσερα χρόνια, αλλά ο αφοπλισμός, η αποχώρηση των ξένων στρατευμάτων και η διοίκηση του αμφισβητούμενου Δυτικού Τιγκράι έμειναν εκκρεμή (The Conversation).

Σε αυτά τα κενά προστέθηκε η θάλασσα. Η Αντίς Αμπέμπα ζητά από το 2023 πρόσβαση της περίκλειστης χώρας στην Ερυθρά Θάλασσα· τον Φεβρουάριο πρότεινε στην Ασμάρα διαπραγμάτευση για χρήση του λιμανιού Ασάμπ, χωρίς να διεκδικεί κυριαρχία (AFP Fact Check). Την 1η Οκτωβρίου έκλεισε την πρεσβεία της στην Ασμάρα και απέλασε δέκα διπλωμάτες (ΥΠΕΞ Ερυθραίας). Η Ερυθραία διέκοψε τις σχέσεις, κατηγορώντας τη γείτονά της ότι επιδιώκει «κυρίαρχη πρόσβαση» στη θάλασσα με απειλή εισβολής (AFP).

Η λογική κάθε πλευράς διαβάζεται καθαρά. Για την Αιθιοπία, ξένος στρατός στο έδαφός της παραβιάζει την κυριαρχία της· για την Ερυθραία, ένας μεγάλος γείτονας που μιλά για λιμάνια είναι απειλή. Η διαφωνία για τη θάλασσα είναι τεκμηριωμένο στοιχείο της ρήξης, όχι αποδεδειγμένη αιτία των μαχών. Και η ειρήνη της Πρετόριας δεσμεύει την Αιθιοπία και το TPLF, όχι την Ερυθραία, που δεν την υπέγραψε ποτέ.

Το ανθρώπινο κόστος μετριέται ακόμη πρόχειρα. Τοπικές οργανώσεις εκτιμούν ότι περίπου 150.000 άνθρωποι εκτοπίστηκαν στην Αφάρ τις τελευταίες εβδομάδες, ενώ στο Τιγκράι περίπου 750.000 ήταν ήδη εκτοπισμένοι από τον προηγούμενο πόλεμο (Mixed Migration Centre). Ο ΟΗΕ δεν έχει δώσει αντίστοιχο δικό του αριθμό. Για όσους έφυγαν από την Αφάρ, το αν ο πόλεμος θα γίνει περιφερειακός είναι ερώτημα των πρωτευουσών. Ο δικός τους πόλεμος έχει ήδη ξαναρχίσει.