Αλβανία: η Κομισιόν ζητά λογοδοσία και αναλογικότητα

Την Κυριακή 18 Οκτωβρίου, έκτη ημέρα αντικυβερνητικών κινητοποιήσεων στην Αλβανία, διαδηλωτές έβαλαν φωτιά στο Αστυνομικό Τμήμα αρ. 3 των Τιράνων (ΕΡΤ). Σύμφωνα με τον αρχηγό της αστυνομίας Σκέντερ Χίτα, εκεί τραυματίστηκαν δέκα αστυνομικοί (TV Klan). Ο πρωθυπουργός Έντι Ράμα είπε ότι στο στόχαστρο βρίσκεται η ευρωπαϊκή πορεία της χώρας (Reuters). Η Κομισιόν, με δήλωση της ίδιας μέρας, ζήτησε κάτι πιο σύνθετο: λογοδοσία για τη βία και κρατική αντίδραση νόμιμη και αναλογική (Ευρωπαϊκή Επιτροπή).

Η απόσταση ανάμεσα στις δύο αναγνώσεις είναι η ουσία της ημέρας. Ο Ράμα παρουσιάζει τον εαυτό του ως εγγυητή της ένταξης και τις διαδηλώσεις ως απειλή γι' αυτήν. Η Κομισιόν καταδικάζει τους εμπρησμούς, τις επιθέσεις σε κρατικούς θεσμούς και τις καταστροφές περιουσίας. Στο ίδιο κείμενο όμως ονομάζει τη συνάθροιση και την έκφραση θεμελιώδη δικαιώματα και χαιρετίζει τη δέσμευση των αλβανικών αρχών να τα προστατεύσουν (Ευρωπαϊκή Επιτροπή). Δεν υιοθετεί ρητά τον ισχυρισμό του Ράμα, ούτε ανακοινώνει κάποιο ενταξιακό μέτρο.

Οι Βρυξέλλες δεν ήταν οι μόνες που μίλησαν έτσι. Την ίδια μέρα, 19 οργανώσεις της αλβανικής κοινωνίας των πολιτών ζήτησαν με κοινή παρέμβαση δύο πράγματα. Από τους διαδηλωτές ζήτησαν να απέχουν από επιθέσεις. Από τις αρχές ζήτησαν αναλογική αστυνόμευση, ανεξάρτητη διερεύνηση των καταγγελιών και προστασία των ανηλίκων (Reporter.al). Οι οργανώσεις δεν εμφανίστηκαν ως εκπρόσωποι των φοιτητών.

Έξι μέρες στον δρόμο

Η συγκέντρωση της Κυριακής άρχισε γύρω στις 12:30 έξω από το υπουργείο Παιδείας. Όταν έληξε η ειρηνική φάση, μια πέτρα χτύπησε τη δημοσιογράφο Ελίρα Καντιού (Top Channel). Τα επεισόδια απλώθηκαν ως το πρωθυπουργικό γραφείο. Ομάδες διαδηλωτών χρησιμοποίησαν μολότοφ και πυροτεχνήματα, και η αστυνομία απάντησε με δακρυγόνα, νερό και, κατά ορισμένα μέσα, πλαστικές σφαίρες. Τα επιτόπια ρεπορτάζ δεν αποδίδουν κάθε πράξη σε ταυτοποιημένο δράστη.

Η φωτιά ήρθε μετά από πέντε μέρες ήδη βαριάς έντασης. Από τις 13 έως τις 17 Οκτωβρίου, 272 άνθρωποι ζήτησαν ιατρική βοήθεια: 169 αστυνομικοί, 82 διαδηλωτές και 21 περαστικοί. Τα στοιχεία είναι του υπουργείου Υγείας και τα μετέδωσε το βαλκανικό ερευνητικό δίκτυο BIRN (Reporter.al). Η Κυριακή δεν περιλαμβάνεται σε αυτόν τον αριθμό, και πλήρης επίσημος απολογισμός δεν έχει δημοσιοποιηθεί.

Στις 16 Οκτωβρίου, παρατηρητές της Αλβανικής Επιτροπής Ελσίνκι βρήκαν υπερπλήρεις χώρους κράτησης, κυρίως με ανηλίκους, και ορατά τραύματα σε κρατουμένους (Ora News). Το δίκτυο δημοσιογράφων SafeJournalists μέτρησε τουλάχιστον 17 περιστατικά εις βάρος δημοσιογράφων τις πρώτες πέντε ημέρες. Δράστες ήταν αστυνομικοί αλλά και διαδηλωτές (Shqiptarja.com). Πρόκειται για καταγραφές, όχι για δικαστικά πορίσματα.

Από τις εστίες στο αίτημα παραίτησης

Τα πρώτα αιτήματα αφορούσαν το κόστος και την ποιότητα των σπουδών, τις εστίες και τη δουλειά μετά το πτυχίο (To Brief). Στους φοιτητές και τους μαθητές προστέθηκαν σιγά σιγά μεγαλύτερες ηλικίες, με παλαιότερη οργή για τη διαφθορά. Έτσι, ως την έκτη ημέρα, κεντρικό αίτημα είχε γίνει η παραίτηση του Ράμα (Radio Evropa e Lirë). Το Δημοκρατικό Κόμμα του Σαλί Μπερίσα ζητά από τις 15/10 παραίτηση, υπηρεσιακή κυβέρνηση και πρόωρες εκλογές (RTSH). Συμμετέχοντες στο «Φλαμίνγκο», ένα παλαιότερο αντικυβερνητικό κίνημα, δηλώνουν όμως ανεξάρτητοι από κόμματα. Τα συνθήματά τους στρέφονται και κατά του Ράμα και κατά του Μπερίσα (BBC).

Ο Ράμα έχει κοινοβουλευτική πλειοψηφία. Για να πέσει η κυβέρνηση, το άρθρο 105 του αλβανικού Συντάγματος απαιτεί πρόταση δυσπιστίας που κατονομάζει αντικαταστάτη και την ψηφίζει η πλειοψηφία του συνόλου των βουλευτών (Σύνταγμα μέσω ΟΑΣΕ). Την Κυριακή, σε ζωντανή μετάδοση στο Facebook, ο Ράμα απέκλεισε την παραίτηση και κάλεσε τους φοιτητές σε διάλογο (Reuters). Το πιο πρόσφατο συγκεκριμένο μέτρο είναι ένα πρόγραμμα φοιτητικών δανείων για περίπου 500 δικαιούχους, που είχε ανακοινωθεί στις 12/10, πριν ξεκινήσουν οι διαδηλώσεις (Vizion Plus). Νεότερη απόφαση ή συνάντηση με τους φοιτητές δεν εντοπίστηκε δημόσια.

Ο κανόνας πίσω από τη δήλωση

Η διατύπωση της Κομισιόν μετράει επειδή πατά σε συγκεκριμένο κανόνα. Το Διαπραγματευτικό Πλαίσιο της Αλβανίας του 2022 συνδέει την πρόοδο στα «Θεμελιώδη», δηλαδή στο κράτος δικαίου και στα δικαιώματα, με τον ρυθμό όλων των διαπραγματεύσεων. Για επιβράδυνση ή αναστολή χρειάζονται θεσμική αξιολόγηση και απόφαση (Διαπραγματευτικό Πλαίσιο). Για την ώρα η διαδικασία προχωρά: στις 13/10, ΕΕ και Αλβανία έκλεισαν προσωρινά το τέταρτο από τα 33 κεφάλαια (Ευρωπαϊκή Επιτροπή). Η δήλωση της 18ης δεν είναι απόφαση επιβράδυνσης.

Η Κομισιόν δεν έδωσε στον Ράμα την ανάγνωση που επικαλέστηκε: το ίδιο κείμενο που καταδικάζει τη φωτιά στο Τμήμα αρ. 3 βάζει και την αστυνομία του στον κανόνα της νόμιμης, αναλογικής αντίδρασης.