Αλβανία: τι προβλέπουν τελικά τα μέτρα για τις διαδηλώσεις

Στην Αλβανία οι φοιτητές διαδηλώνουν από τις 13 Οκτωβρίου. Ξεκίνησαν με αιτήματα για την εκπαίδευση και σήμερα ζητούν την παραίτηση του πρωθυπουργού Έντι Ράμα (TRT World, To Brief). Στις 28 Οκτωβρίου η κυβέρνησή του ενέκρινε πράξεις με ισχύ νόμου που προβλέπουν βαριά πρόστιμα, απαγόρευση συγκεντρώσεων έως 72 ώρες και μητρώο που μπορεί να οδηγήσει σε άρνηση εξόδου από τη χώρα (κυβερνητικό κείμενο). Το πρόστιμο που προκάλεσε διεθνή αντίδραση είναι στενότερο απ' όσο ακούστηκε. Το βαρύτερο κομμάτι του πακέτου είναι οι νέες εξουσίες της αστυνομίας.

Η ένταση κορυφώθηκε στις 24 Οκτωβρίου. Εκείνη την ημέρα έγιναν επιθέσεις σε κυβερνητικά κτίρια και συγκρούσεις με την αστυνομία, και οι αρχές ανέφεραν πάνω από 300 τραυματίες (Euronews). Την επομένη ο Ράμα πρότεινε πρόστιμο έως 500.000 λεκ για όποιον παραμένει σε πλήθος όπου εκδηλώνεται βία, αφού τον προειδοποιήσει η αστυνομία, ακόμη κι αν ο ίδιος δεν κάνει τίποτα (πρωθυπουργία). Αυτή η εκδοχή πέρασε και στη διεθνή κάλυψη: ο Guardian γράφει ότι για το πρόστιμο αρκεί να μείνει κανείς σε βίαιη συγκέντρωση.

Δύο όροι για το ανώτατο πρόστιμο

Το τελικό κείμενο λέει κάτι άλλο. Σύμφωνα με την πράξη που δημοσίευσε η Panorama, τα 500.000 λεκ απαιτούν δύο προϋποθέσεις μαζί: να αρνηθεί κανείς συγκεκριμένη εντολή διάλυσης και να κρύβει την ταυτότητά του. Όποιος αρνηθεί την ίδια εντολή με ακάλυπτο πρόσωπο κινδυνεύει με έως 200.000 λεκ (κυβερνητικό κείμενο). Η κάλυψη του προσώπου δηλαδή ανεβάζει το ανώτατο όριο δυόμισι φορές. Αντίθετα, το να βρίσκεται κανείς απλώς δίπλα σε όσους ασκούν βία δεν προβλέπεται πουθενά ως παράβαση αυτού του ύψους.

Στο άλλο άκρο της κλίμακας, όποιος κλείνει δρόμο πληρώνει 5.000 λεκ ανά άτομο και ημέρα, εκατό φορές λιγότερα από το ανώτατο πρόστιμο (κυβερνητικό κείμενο). Έτσι το τελικό κείμενο απομακρύνεται από τη συλλογική ευθύνη. Αυτή τη λογική είχε αποκρούσει το Ευρωπαϊκό Δικαστήριο Δικαιωμάτων του Ανθρώπου στην υπόθεση Ezelin, όπου προστάτευσε διαδηλωτή που δεν είχε κάνει ο ίδιος κάτι επιλήψιμο.

Οι 72 ώρες και το μητρώο

Ο τοπικός αστυνομικός διευθυντής, με έγκριση του νομάρχη, μπορεί πλέον να απαγορεύει συγκεντρώσεις για έως 72 ώρες γύρω από δημόσια, εκπαιδευτικά και υγειονομικά κτίρια. Η απαγόρευση μπορεί να ανανεωθεί μία φορά (Gazeta Tema, κυβερνητικό κείμενο). Ο διευθυντής πρέπει να τεκμηριώσει σοβαρό και άμεσο κίνδυνο βίας. Η απόφασή του προσβάλλεται στο διοικητικό δικαστήριο, που κρίνει μέσα σε 48 ώρες, αλλά η προσφυγή δεν σταματά την εφαρμογή της (Panorama). Στη χειρότερη περίπτωση, η απόφαση του δικαστηρίου έρχεται όταν έχουν ήδη περάσει τα δύο τρίτα της απαγόρευσης.

Την ημέρα που εγκρίθηκαν τα μέτρα, οι φοιτητές ξεκίνησαν ξανά από το υπουργείο Παιδείας και περπάτησαν ως το Οικονομικό Πανεπιστήμιο και τη Διεύθυνση Αστυνομίας (AlfaPress). Τέτοια ακριβώς κτίρια μπορεί τώρα να κλείσει η αστυνομία για τους διαδηλωτές. Μια ξεχωριστή απόφαση δημιουργεί ηλεκτρονικό μητρώο για όσους συνδέονται με καταγεγραμμένες βίαιες πράξεις. Τα στοιχεία τους επανεξετάζονται σε 30 ημέρες, και στα σύνορα μπορεί να γίνει ειδικός έλεγχος, ακόμη και να τους απαγορευτεί η έξοδος (κυβερνητικό κείμενο). Αυτό είναι το βαρύτερο μέτρο του πακέτου, γιατί δεν περιορίζει μια συγκέντρωση αλλά την κίνηση ενός ανθρώπου.

Οι φοιτητές απέρριψαν ξανά την πρόσκληση του Ράμα για διάλογο (TV Klan). Ο Σαλί Μπερίσα, αρχηγός του αντιπολιτευόμενου Δημοκρατικού Κόμματος, κάλεσε σε δική του κινητοποίηση στις 31 Οκτωβρίου (Telegrafi).

Οι ζημιές και το κεφάλαιο 23

Η κυβέρνηση δικαιολογεί τα μέτρα με τις ζημιές. Η φορολογική διοίκηση κατέγραψε προκαταρκτικά 127 επιχειρήσεις με ζημιές περίπου 2,15 εκατ. ευρώ. Από αυτές, οι 72 περιπτώσεις είναι δηλώσεις των ίδιων των επιχειρηματιών και μόνο οι 55 προέρχονται από επιτόπιο έλεγχο (Albanian Daily News, TV Klan). Μια δεύτερη πράξη ορίζει ότι το κράτος θα πληρώσει προκαταβολικά αποζημίωση σε επιχειρήσεις κάτω από ένα όριο ετήσιου τζίρου, ακόμη κι αν δεν βρεθεί δράστης (κυβερνητικό κείμενο). Το ίδιο πακέτο λοιπόν τιμωρεί τους διαδηλωτές και αποζημιώνει τους καταστηματάρχες του κέντρου, που πληρώνουν το κόστος των κλειστών δρόμων.

Το αν τα μέτρα είναι αναλογικά θα εξεταστεί στις διαπραγματεύσεις της Αλβανίας για ένταξη στην ΕΕ. Αρμόδιο είναι το κεφάλαιο 23, για τη δικαιοσύνη και τα θεμελιώδη δικαιώματα, που ανήκει στα «Θεμελιώδη» κεφάλαια και καθορίζει πόσο γρήγορα προχωρά όλη η διαδικασία (Έκθεση Επιτροπής). Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή είχε καταδικάσει τις καταστροφές στις 18 Οκτωβρίου, ζητώντας όμως και αναλογική αστυνομική αντίδραση (Ευρωπαϊκή Επιτροπή). Στις 27 Οκτωβρίου δήλωσε ότι δεν συμμετείχε στην προετοιμασία του πακέτου (CNA).

Μένει ανοιχτό και ένα θεσμικό ζήτημα. Οι πράξεις αποκτούν νομική ισχύ μόλις δημοσιευτούν στην Εφημερίδα της Κυβερνήσεως. Έως τις 29 Οκτωβρίου όμως δεν είχε εντοπιστεί δημόσια το σχετικό τεύχος, ούτε η αποστολή των πράξεων στη Βουλή. Κατά το Σύνταγμα, η Βουλή έχει 45 ημέρες να τις εγκρίνει, αλλιώς ακυρώνονται αναδρομικά (Σύνταγμα της Αλβανίας). Το πρόστιμο των 500.000 λεκ τράβηξε την προσοχή, όμως η αλβανική Βουλή θα κρίνει κάτι σοβαρότερο: αν οι 72 ώρες και η άρνηση εξόδου θα γίνουν μόνιμο εργαλείο ενός κράτους που διαπραγματεύεται την ένταξή του στην ΕΕ.