Ο Αμαζόνιος έχασε λιγότερο δάσος από ποτέ

Η Βραζιλία κατέγραψε τη μικρότερη ετήσια αποψίλωση του Αμαζονίου από το 1988, όταν ξεκίνησαν οι μετρήσεις: περίπου 3.335 τετραγωνικά χιλιόμετρα από τον Αύγουστο του 2025 ως τον Ιούλιο του 2026, σχεδόν 42% λιγότερα από τον προηγούμενο χρόνο, σύμφωνα με την προσωρινή εκτίμηση του INPE (INPE). Είναι έκταση λίγο μικρότερη από την Αττική. Η ανακοίνωση έρχεται λίγες μέρες πριν από τον δεύτερο γύρο των προεδρικών εκλογών, και εκεί θα κριθεί αν το ρεκόρ θα έχει συνέχεια.

Για να ζυγίσει κανείς τον αριθμό, πρέπει πρώτα να ξέρει τι ακριβώς μετρά. Φανταστείτε ότι φωτογραφίζετε από ψηλά τη γειτονιά σας κάθε καλοκαίρι και μετράτε πόσες αυλές έγιναν τσιμέντο. Ένας κήπος που κάηκε ή αραίωσε δεν μπαίνει στο μέτρημα, όσο τα δέντρα του στέκουν ακόμη. Έτσι δουλεύει το PRODES, το σύστημα του INPE: αθροίζει τις εκτάσεις όπου αφαιρέθηκε η φυσική βλάστηση, με δορυφορικές εικόνες ανάλυσης 20 με 30 μέτρων, και καταγράφει κάθε κομμάτι από 6,25 εκτάρια και πάνω, δηλαδή περίπου εννέα γήπεδα ποδοσφαίρου (Υπουργείο Περιβάλλοντος).

Η αναλογία δείχνει και τα όρια του δείκτη. Οι φωτιές και η υποβάθμιση του δάσους παρακολουθούνται χωριστά, και ο αριθμός δεν λέει ποιος έκοψε τα δέντρα ούτε αν είχε άδεια. Η ανεξάρτητη χαρτογράφηση του MapBiomas έδειξε επίσης βελτίωση: περίπου 3,1 εκατομμύρια εκτάρια καμένης γης στον βραζιλιάνικο Αμαζόνιο το 2025, γύρω στο 80% λιγότερα από το εξαιρετικά βαρύ 2024 (MapBiomas μέσω ACTO). Τα 3.335 τετραγωνικά χιλιόμετρα λοιπόν δείχνουν καθαρά λιγότερη εκχέρσωση, χωρίς να αποτελούν πλήρη βαθμολογία της υγείας του δάσους.

Ο συναγερμός και ο ελεγκτής

Αν το PRODES είναι ο ετήσιος λογαριασμός, το DETER είναι ο συναγερμός. Στέλνει συχνές ειδοποιήσεις όταν οι δορυφόροι εντοπίζουν ύποπτη αλλαγή, οι υπηρεσίες στέλνουν ελεγκτές στο έδαφος και αυτοί μπορούν να επιβάλουν πρόστιμα, κατασχέσεις ή απαγόρευση χρήσης της έκτασης. Την αλυσίδα αυτή αναβίωσε ο Λούλα την 1η Ιανουαρίου 2023, όταν επανέφερε με διάταγμα το PPCDAm, το σχέδιο κατά της αποψίλωσης του Αμαζονίου (Διάταγμα 11.367/2023).

Η κυβερνητική αποτίμηση για το 2023-2026 μετρά πάνω από 76.000 ελέγχους του IBAMA, της ομοσπονδιακής περιβαλλοντικής υπηρεσίας, και 11,8 δισ. ρεάις σε βεβαιωμένα πρόστιμα σε όλη τη χώρα, ποσά που δεν έχουν κατ' ανάγκην εισπραχθεί (Κυβερνητική αποτίμηση). Ανεξάρτητη έρευνα για προηγούμενα χρόνια στηρίζει ότι οι κυρώσεις όντως αποτρέπουν την αποψίλωση (Μελέτη για τις κυρώσεις). Πόσο από τη φετινή πτώση οφείλεται σε κάθε μέτρο, κανείς δεν το έχει απομονώσει ακόμη.

Ο χάρτης της μείωσης είναι συγκεντρωμένος. Το Pará σχεδόν μείωσε την αποψίλωση στο μισό, και μαζί με το Mato Grosso και το Amazonas αντιστοιχεί σε περίπου 89% της συνολικής πτώσης. Η Roraima ήταν η μόνη πολιτεία με οριακή αύξηση (Επίσημος πίνακας Υπουργείου Περιβάλλοντος). Στο Σερράντο, τη μεγάλη σαβάνα νότια του δάσους, η αποψίλωση έπεσε κατά σχεδόν 24% αλλά έμεινε στα 5.500 περίπου τετραγωνικά χιλιόμετρα, άρα περισσότερη από τον Αμαζόνιο, χωρίς να έχει αποδειχθεί ότι η εκχέρσωση «μετακόμισε» εκεί.

Τι κρίνεται στις 25 Οκτωβρίου

Ο Λούλα, που λίγες μέρες νωρίτερα είχε στηρίξει και τη μείωση της εργάσιμης εβδομάδας στις 40 ώρες (To Brief), αναμετράται με τον Φλάβιο Μπολσονάρου. Η επόμενη προεδρία ορίζει ποιοι διοικούν τις υπηρεσίες, πού πηγαίνουν οι έλεγχοι και πόσα χρήματα διατίθενται. Ο Φλάβιο υπόσχεται μηδενική παράνομη αποψίλωση έως το 2029 και δορυφορική επιτήρηση, ζητά όμως ταχύτερη περιβαλλοντική αδειοδότηση και δεν έχει πει αν θα κρατούσε τις κυρώσεις που βασίζονται στα δορυφορικά δεδομένα (AP). Ο στόχος του PPCDAm είναι μηδενική παράνομη αποψίλωση έως το 2030, που δεν ισοδυναμεί με μηδενική απώλεια δάσους.

Το διακύβευμα φτάνει ως το χωράφι. Τα δέντρα επιστρέφουν υγρασία στην ατμόσφαιρα και συντηρούν τις βροχές από τις οποίες εξαρτώνται οι καλλιέργειες. Προσομοίωση για τον νότιο Αμαζόνιο, όπου επεκτείνεται η γεωργία, δείχνει ότι η αποψίλωση μαζί με την υπερθέρμανση αυξάνει τον κίνδυνο λιγότερων βροχών έως το 2050 (Geophysical Research Letters, AGU).

Το ρεκόρ δεν είναι κεκτημένο που μένει μόνο του: είναι το προϊόν μιας αλυσίδας από δορυφόρους, ελεγκτές και πρόστιμα, και αυτή η αλυσίδα χρειάζεται κάθε χρόνο κάποιον να την κρατά τεντωμένη.