Το αμερικανικό χρέος πέρασε τα 40 τρισ. δολάρια

Στις 18 Αυγούστου το συνολικό ομοσπονδιακό χρέος των ΗΠΑ ξεπέρασε για πρώτη φορά τα 40,05 τρισ. δολάρια (Treasury, Reuters). Ο αριθμός εντυπωσιάζει, αλλά μετρά κάτι διαφορετικό από αυτό που πρέπει πράγματι να σηκώσουν οι αγορές. Και το γεγονός που κούνησε τις οθόνες την ίδια μέρα δεν ήταν το ορόσημο, αλλά μια τεχνική απόφαση για τα ομόλογα.

Από τα 40 τρισ., μόνο τα 32,3 τρισ. είναι χρέος που πρέπει να σηκώσουν οι αγορές: τίτλοι στα χέρια επενδυτών, τραπεζών, ξένων κεντρικών τραπεζών και της ίδιας της Fed. Τα υπόλοιπα 7,8 τρισ. είναι χρήματα που το κράτος «χρωστά στον εαυτό του», κυρίως σε ασφαλιστικά ταμεία όπως το Social Security. Οι οικονομολόγοι κοιτούν σχεδόν αποκλειστικά το πρώτο νούμερο, γιατί αυτό είναι που απορροφά καθημερινά η αγορά (CBO). Γι' αυτό και το «125% του ΑΕΠ» που κυκλοφορεί αναφέρεται στο ακαθάριστο χρέος· το πιο καθαρό μέτρο, το χρέος προς το κοινό, είναι γύρω στο 101% του ΑΕΠ (Econofact).

Γιατί υποχώρησαν οι αποδόσεις (και όχι λόγω του χρέους)

Την ίδια 19η Αυγούστου, το αμερικανικό υπουργείο Οικονομικών ανακοίνωσε ότι διπλασιάζει το μέγεθος ορισμένων επαναγορών ομολόγων: το ανώτατο όριο ανά πράξη ανεβαίνει από 2 σε τουλάχιστον 4 δισ. δολάρια, για τίτλους 10 έως 30 ετών, από τις 9 Σεπτεμβρίου (Treasury). Αμέσως μετά, η απόδοση του 10ετούς ομολόγου υποχώρησε γύρω στο 4,65% και του 30ετούς στο 5,19% (Reuters). Το δολάριο υποχώρησε κατά 0,84% και ο χρυσός εκτινάχθηκε περίπου 4%, στα 4.508 δολάρια η ουγγιά (Korea Times). Οι μετοχές έκλεισαν σχεδόν αμετάβλητες, με τον S&P 500 στο +0,2% (AP).

Εδώ χρειάζεται προσοχή. Η επαναγορά (buyback) δεν είναι εξόφληση χρέους, αλλά εργαλείο διαχείρισης: το Treasury ξαναγοράζει παλαιότερα, λιγότερο εμπορεύσιμα ομόλογα ώστε να διαπραγματεύονται πιο εύκολα. Ένα απλό παράδειγμα δείχνει γιατί δεν μειώνει το χρέος. Αν το κράτος έχει 200 δισ. στο ταμείο του και αγοράσει πίσω 100 δισ. παλιά ομόλογα, εξαφανίζει μεν τους τίτλους, αλλά αδειάζει και το ταμείο του κατά 100 δισ. Για να το ξαναγεμίσει, εκδίδει νέα ομόλογα. Μένει λιγότερο παλιό χρέος και περισσότερο νέο, πιο ρευστό (αλλάζει η σύνθεση, όχι το σύνολο). Το ίδιο το Κογκρέσο σημειώνει ότι το Treasury πρέπει να εκδώσει νέους τίτλους για να χρηματοδοτήσει τις επαναγορές (CRS). Πλεόνασμα σημαίνει να εισπράττεις διαρκώς περισσότερα απ' όσα ξοδεύεις· επαναγορά σημαίνει απλώς να ανακατεύεις την τράπουλα του χρέους.

Άρα το να φορτώνουμε στο «40 τρισ.» κάθε κίνηση της αγοράς είναι υπερβολή. Την επομένη, 20 Αυγούστου, η ανακούφιση ήδη υποχωρούσε: οι αποδόσεις σταθεροποιήθηκαν, ο χρυσός έδωσε πίσω μέρος των κερδών. Στα πρακτικά της Fed, εξάλλου, αρκετά μέλη έβλεπαν ακόμη κίνδυνο νέας σύσφιγξης αν δεν πέσει ο πληθωρισμός (CNBC). Το ορόσημο ήταν το φόντο· ο άμεσος καταλύτης ήταν οι επαναγορές. Η ίδια πίεση στα μακροπρόθεσμα ομόλογα είχε φανεί και στην Ευρώπη τις προηγούμενες ημέρες (To Brief).

Πού είναι, τελικά, το πρόβλημα

Το βάρος δεν κάθεται στον σημερινό αριθμό, αλλά στην τροχιά. Οι τόκοι είναι το πρόβλημα που μεγαλώνει: όλο και μεγαλύτερο κομμάτι του παλιού, φθηνού χρέους αναχρηματοδοτείται με σημερινά, ακριβότερα επιτόκια, κι έτσι η εξυπηρέτηση τρώει διαρκώς μεγαλύτερο μέρος του προϋπολογισμού. Το CBO προβλέπει έλλειμμα 6,7% του ΑΕΠ το 2036 (CBO).

Ο λογαριασμός δεν είναι αφηρημένος. Η Brookings, με βάση εκτιμήσεις του CBO, υπολογίζει ότι μια άνοδος μόλις 0,1 ποσοστιαίας μονάδας σε όλα τα επιτόκια προσθέτει περίπου 351 δισ. δολάρια στα ελλείμματα της δεκαετίας (Brookings). Και το βάρος δεν μένει στις ΗΠΑ, γιατί τα αμερικανικά ομόλογα είναι το θεμέλιο του παγκόσμιου χρηματοπιστωτικού συστήματος. Ξένοι επίσημοι φορείς κρατούσαν πάνω από 2,7 τρισ. δολάρια σε τίτλους σε θεματοφυλακή στη Fed τον Μάρτιο, κι έτσι κάθε άνοδος του αμερικανικού επιτοκίου-οδηγού ακριβαίνει το χρήμα διεθνώς (Federal Reserve).

Το «40 τρισ.» είναι η αφετηρία της μέτρησης, όχι το σημείο που σπάει το σύστημα. Η προβολή της CBO δείχνει το επόμενο βήμα: χρέος προς το κοινό στο 120% του ΑΕΠ και καθαροί τόκοι στο 4,6% έως το 2036 (CBO).