Αμυντικό σύμφωνο Μέκκας: πότε μπαίνει ο τουρκικός στρατός

Στις 7 Αυγούστου 2026 η Τουρκία, η Σαουδική Αραβία και το Πακιστάν υπέγραψαν στη Μέκκα τριμερές αμυντικό σύμφωνο (Hum News, To Brief). Η τουρκική Βουλή συζητά αυτές τις ημέρες την κύρωσή του (Daily Sabah). Η ψήφος της όμως δεν στέλνει από μόνη της κανέναν στρατιώτη, γιατί η αποστολή στρατού απαιτεί σαουδαραβικό αίτημα, κοινή απόφαση των τριών χωρών και χωριστή κοινοβουλευτική άδεια (Reuters). Οι τρεις κυβερνήσεις, πάντως, δεν περίμεναν τη Βουλή: από τις 5 Οκτωβρίου αποφάσισαν να προετοιμάσουν ταχεία διάθεση δυνάμεων στη Σαουδική Αραβία (κοινό ανακοινωθέν).

Η πολιτική απόφαση, δηλαδή, προηγήθηκε της νομικής. Η τριμερής επιτροπή στρατηγικής και άμυνας, όργανο που ιδρύει το ίδιο το σύμφωνο, ανακοίνωσε «άμεση μετάβαση στην πρακτική εφαρμογή». Το ανακοινωθέν της, ωστόσο, δεν κατονομάζει μονάδες, συστήματα ή ημερομηνίες (κοινό ανακοινωθέν). Ο Τούρκος υπουργός Εξωτερικών Χακάν Φιντάν μίλησε για αεράμυνα, ηλεκτρονικό πόλεμο και τεχνική βοήθεια (AP). Μέχρι σήμερα δεν έχει εντοπιστεί δημόσια επιβεβαίωση ότι έφτασε στη Σαουδική Αραβία νέα τουρκική μονάδα.

Το κενό ανάμεσα στην απόφαση και στην πράξη υπάρχει ήδη στο κείμενο. Το άρθρο 2 ορίζει ότι μια εξωτερική ένοπλη επίθεση εναντίον ενός μέρους θεωρείται επίθεση εναντίον όλων. Ορίζει επίσης ότι οι εταίροι θα συνδράμουν «αμέσως», με όλες τις δυνατότητες αμοιβαίας βοήθειας που διαθέτουν. Στην ίδια όμως διάταξη, η έκταση και το είδος της βοήθειας αποφασίζονται μετά από «αντικειμενική αξιολόγηση» των αναγκών και μέσα στις «διαθέσιμες δυνατότητες» κάθε χώρας (κείμενο της συμφωνίας). Η υποχρέωση ισχύει αμέσως, ενώ το περιεχόμενό της αποφασίζεται αργότερα, με διαδικασία που το κείμενο δεν περιγράφει.

Σε αυτό το σημείο εστίασε η τουρκική αντιπολίτευση. Οι βουλευτές της ρώτησαν ποιος κρίνει ότι έγινε επίθεση, αν η Άγκυρα μπορεί να αρνηθεί μια συγκεκριμένη επιχείρηση και ποιος πληρώνει. Στη συνεδρίαση της Επιτροπής Εξωτερικών στις 27 Οκτωβρίου, ο υφυπουργός Εξωτερικών Ζεκί Λεβέντ Γκιουμρουκτσού απάντησε ότι απαιτούνται ρητό αίτημα, κοινή αξιολόγηση και συναίνεση και των τριών χωρών. Πρόσθεσε ότι δεν προβλέπεται αποστολή στρατιωτών (έκθεση της επιτροπής). Αυτή είναι η ερμηνεία της κυβέρνησης, καθώς το άρθρο 2 δεν αναφέρει ούτε αίτημα ούτε ομοφωνία.

Τρία βήματα ως τους στρατιώτες

Το πρώτο βήμα είναι η κύρωση από τις τρεις χώρες. Ο εκπρόσωπος του πακιστανικού υπουργείου Εξωτερικών ανακοίνωσε στις 24 Οκτωβρίου ότι το Πακιστάν και η Σαουδική Αραβία την είχαν ολοκληρώσει (Dawn). Στην Τουρκία, η επίσημη καρτέλα του νομοσχεδίου το εμφανίζει ακόμη «στην ημερήσια διάταξη», χωρίς αποτέλεσμα (τουρκική Βουλή).

Το δεύτερο βήμα είναι η έναρξη ισχύος. Σύμφωνα με το άρθρο 16, η συμφωνία ισχύει όταν κατατεθεί στη Γραμματεία της το τελευταίο έγγραφο κύρωσης (κείμενο της συμφωνίας).

Το τρίτο βήμα είναι χωριστό. Το άρθρο 92 του τουρκικού Συντάγματος δίνει στη Βουλή την αρμοδιότητα να εγκρίνει αποστολή ενόπλων δυνάμεων στο εξωτερικό. Εξαίρεση προβλέπεται μόνο όταν την αποστολή την επιβάλλει διεθνής συνθήκη (τουρκικό Σύνταγμα). Το σύμφωνο της Μέκκας δεν επιβάλλει συγκεκριμένη αποστολή, και ο Γκιουμρουκτσού δήλωσε ότι κάθε ανάπτυξη θα περάσει από το άρθρο 92 (Forbes). Το προηγούμενο υπάρχει. Παρά τη στρατιωτική συμφωνία του 2019 με τη Λιβύη, η τουρκική Βουλή ψήφισε χωριστή άδεια ανάπτυξης στις 2 Ιανουαρίου 2020 (New America).

Η ελληνική πυροβολαρχία

Η Ελλάδα δεν συμμετέχει στο σύμφωνο. Η ελληνική πυροβολαρχία Patriot (αμερικανικό σύστημα αντιαεροπορικής άμυνας) στο Γιανμπού είναι χωριστή, διμερής αποστολή. Παραμένει εκεί επειδή, στις 25 Οκτωβρίου, ο Κυριάκος Μητσοτάκης απάντησε θετικά σε σαουδαραβικό αίτημα (Πρωθυπουργός). Το τριμερές σύμφωνο δεν επεκτείνει στον Κόλπο ούτε το Άρθρο 5 του ΝΑΤΟ, τη ρήτρα ότι επίθεση σε έναν σύμμαχο είναι επίθεση σε όλους (Συνθήκη ΝΑΤΟ). Νομικά, λοιπόν, η θέση της Αθήνας δεν αλλάζει. Αν ολοκληρωθεί η κύρωση, η ελληνική αποστολή θα βρίσκεται σε χώρα όπου η Τουρκία έχει θεσμοθετημένο αμυντικό ρόλο.

Η ρήτρα και οι Χούθι

Το ερώτημα που θα κρίνει τη σημασία της ρήτρας στον σημερινό πόλεμο είναι οι Χούθι. Το άρθρο 2 μιλά αρχικά για επίθεση «εξωτερικής προέλευσης», αλλά στη συνέχεια για επίθεση «από άλλη χώρα ή ομάδα χωρών» (κείμενο της συμφωνίας). Οι Χούθι δεν είναι κράτος. Αναλυτές που επικαλείται το Forbes θεωρούν ότι οι επιθέσεις τους βρίσκονται σε γκρίζα ζώνη, εκτός αν οι εταίροι τις αποδώσουν στο Ιράν, κάτι που θα αύξανε τον κίνδυνο ευρύτερης σύγκρουσης (Forbes).

Το Πακιστάν έχει ήδη θέσει τη δική του γραμμή: τα στρατεύματά του δεν θα περάσουν τα σύνορα για πλήγματα κατά των Χούθι (Express Tribune). Σήμερα, οι Χούθι ισχυρίστηκαν πλήγματα στο Ριάντ, στην Τζιζάν και στη Νατζράν, χωρίς ανεξάρτητη επιβεβαίωση (Euronews Arabic).

Για επίθεση από κράτος, η δέσμευση είναι ρητή. Για τον μη κρατικό αντίπαλο που χτυπά σήμερα τη Σαουδική Αραβία, οι τρεις κυβερνήσεις θα αποφασίζουν κατά περίπτωση. Και για την αποστολή κάθε Τούρκου στρατιώτη θα αποφασίζει η τουρκική Βουλή, με χωριστή ψήφο.