Αυστραλιανή έρευνα: αξιωματικοί SAS ήξεραν για στημένα όπλα

Αξιωματικοί των αυστραλιανών ειδικών δυνάμεων γνώριζαν ότι στρατιώτες τοποθετούσαν όπλα και ασυρμάτους δίπλα σε νεκρούς Αφγανούς, ώστε στις φωτογραφίες και στις αναφορές να εμφανίζονται ως ένοπλοι μαχητές. Δεν πήραν όμως αποτελεσματικά μέτρα για να το σταματήσουν. Αυτό καταγράφει στρατιωτική έρευνα για την κουλτούρα και τη διοίκηση των ειδικών δυνάμεων, η σύνοψη της οποίας δημοσιοποιήθηκε αυτή την εβδομάδα με 42 πορίσματα (IGADF, Guardian).

Η έρευνα έρχεται ως συνέχεια της έκθεσης Μπρέρετον, του πορίσματος που το 2020 βρήκε αξιόπιστες πληροφορίες για 23 περιστατικά φερόμενων παράνομων φόνων 39 ανθρώπων στο Αφγανιστάν, με εμπλοκή 25 στρατιωτικών (αυστραλιανή κοινοβουλευτική βιβλιοθήκη). Εκείνα ήταν ευρήματα έρευνας, όχι ποινικές καταδίκες. Η νέα έρευνα ρωτά τι ήξεραν όσοι διοικούσαν, και τα πορίσματά της διαβιβάστηκαν ήδη στο υπουργείο Άμυνας, που καλείται να τα εξετάσει (IGADF).

Τα «throwdowns» και οι δύο κατηγορίες γνώσης

«Throwdowns» ονομάζονταν τα αντικείμενα που, σύμφωνα με τις έρευνες, αφήνονταν δίπλα σε νεκρούς για να μοιάζουν με νόμιμους στόχους. Η έκθεση Μπρέρετον περιέγραφε, μεταξύ άλλων, πιστόλια, ασυρμάτους, γεμιστήρες και χειροβομβίδες, και έγραφε ότι σε ορισμένες περιπτώσεις η πρακτική χρησίμευε για να καλυφθούν σκόπιμοι παράνομοι φόνοι (έκθεση Μπρέρετον).

Τη νέα έρευνα την ανέθεσε το 2021 ο τότε αρχηγός των ενόπλων δυνάμεων, Άνγκους Κάμπελ, και την υλοποίησε ο Γενικός Επιθεωρητής των Αυστραλιανών Ενόπλων Δυνάμεων (IGADF) (IGADF). Σύμφωνα με τα αποσπάσματα που παραθέτει ο Guardian, η σύνοψη χωρίζει τους αξιωματικούς σε δύο ομάδες. Ορισμένοι είχαν πραγματική γνώση ότι χρησιμοποιούνταν «throwdowns» για να γράφονται δόλιες επιχειρησιακές αναφορές. Άλλοι είχαν πληροφορίες ή φήμες για παραπτώματα και δεν τις διερεύνησαν (Guardian).

Η διάκριση μετρά, γιατί άλλο είναι να ξέρεις μια πρακτική και άλλο να αγνοείς μια φήμη. Και υπάρχει ένα όριο που θέτει η ίδια η έρευνα: κατά την επίσημη περιγραφή του IGADF, στα επίπεδα διοίκησης που εξέτασε δεν βρέθηκε γνώση, ούτε καν εύλογη υποψία, ότι διαπράττονταν εγκλήματα πολέμου υπό τις εντολές τους (IGADF).

Η σύνοψη περιγράφει επίσης ψευδείς αναφορές γραμμένες σε τυποποιημένη γλώσσα, που μπορούσε να παρουσιάσει άμαχους οι οποίοι απομακρύνονταν ως πρόσωπα που συμμετείχαν στις εχθροπραξίες. Τα συστήματα αναφοράς είχαν γίνει, κατά το πόρισμα, σε μεγάλο βαθμό αναξιόπιστα και έδιναν στους αξιωματικούς την ψευδή αίσθηση ότι είχαν τον έλεγχο (Guardian). Μέσα στις μονάδες, έμπειροι υπαξιωματικοί κυριαρχούσαν πάνω σε νεότερους αξιωματικούς και αντέστρεφαν στην πράξη την ιεραρχία (ABC).

Λίγα στοιχεία ανέβαιναν στα ανώτερα κλιμάκια, αλλά όσα ανέβαιναν ήταν παράξενα: αιχμές στους καταγεγραμμένους νεκρούς αντιπάλους, σχεδόν κανένας τραυματίας αντίπαλος και καμία αυστραλιανή απώλεια. Κάποιοι διοικητές το πρόσεξαν, άλλοι όχι· η έρευνα έκρινε ότι τα στοιχεία αυτά, μαζί με τις φήμες, απαιτούσαν κλιμάκωση και διερεύνηση (ABC, Guardian).

Για τις οικογένειες των Αφγανών η συνέπεια είναι απτή: ένα όπλο δίπλα στο σώμα άλλαζε την πρώτη καταγραφή του θανάτου και δυσκόλευε κάθε μεταγενέστερη έρευνα.

Οι αντιδράσεις και το επόμενο βήμα

Ο αρχηγός των ενόπλων δυνάμεων, ναύαρχος Μαρκ Χάμοντ, δήλωσε σε κοινοβουλευτική ακρόαση στις 29 Οκτωβρίου ότι αποδέχεται τα ευρήματα. Χαρακτήρισε σοβαρές τις αποτυχίες της SAS, του συντάγματος ειδικών δυνάμεων στο επίκεντρο των υποθέσεων, και της διοίκησής της, και απαράδεκτη τη συμπεριφορά που περιγράφεται (Guardian). Δεν ανακοίνωσε νέα κύρωση.

Ο Άντριου Χάστι, πρώην αξιωματικός της SAS και βουλευτής των Φιλελευθέρων, είπε ότι πολλά πορίσματα ανταποκρίνονται στη δική του εμπειρία και ότι οι αξιωματικοί έχουν ηθική ευθύνη για όσους διοικούν. Ο γερουσιαστής των Πρασίνων Ντέιβιντ Σόουμπριτζ έθεσε το ζήτημα της άνισης λογοδοσίας ανάμεσα στους χαμηλόβαθμους και στην ηγεσία (ABC).

Η εξέταση των 42 πορισμάτων από το υπουργείο Άμυνας είναι η διοικητική οδός. Η ποινική είναι χωριστή: πιθανά εγκλήματα πολέμου ερευνά το Γραφείο του Ειδικού Ανακριτή (Office of the Special Investigator) μαζί με την ομοσπονδιακή αστυνομία, που μπορούν να παραπέμψουν φακέλους στην εισαγγελική αρχή (IGADF). Στα δικαστήρια εκκρεμούν ήδη οι υποθέσεις των Όλιβερ Σουλτς και Μπεν Ρόμπερτς-Σμιθ, οι οποίοι αμφισβητούν τις κατηγορίες (ABC). Για τα θύματα και τις οικογένειές τους λειτουργεί από το 2024 διοικητικό σχήμα αποζημίωσης, που βασίζεται στα ευρήματα της έκθεσης Μπρέρετον και δεν προϋποθέτει ποινική καταδίκη (Defence FAQ).

Έξι χρόνια μετά την έκθεση Μπρέρετον, η Αυστραλία ξέρει πια ότι κάποιοι από όσους υπέγραφαν τις αναφορές ήξεραν ότι οι φωτογραφίες ήταν στημένες. Το αν αυτή η γνώση θα κοστίσει σε κάποιον αξιωματικό το αποφασίζει τώρα το υπουργείο Άμυνας.