Χιλιάδες θάνατοι από τη ζέστη σε Γερμανία, Ισπανία και Γαλλία

Στη Γαλλία, τρεις στους τέσσερις από τους 1.243 επιπλέον θανάτους του Ιουλίου ήταν άνθρωποι άνω των 75 ετών: 917 ζωές. Στην Ισπανία, πάνω από το 99% όσων θανάτων απέδωσαν οι αρχές στη ζέστη αφορούσαν άτομα άνω των 65 (El País).

Αυτή την εβδομάδα Γερμανία και Ισπανία δημοσίευσαν τους δικούς τους εθνικούς απολογισμούς θανάτων από τον καύσωνα. Μαζί με τον γαλλικό που είδαμε λίγες μέρες πριν (To Brief), η εικόνα γίνεται πλέον ευρωπαϊκή, και παντού δείχνει το ίδιο: πεθαίνουν κυρίως οι πολύ ηλικιωμένοι. Ο πειρασμός είναι να μπουν τα νούμερα σε μια σειρά και να αθροιστούν. Είναι λάθος, και το γιατί είναι η πιο χρήσιμη πληροφορία εδώ.

Τρεις χώρες, τρεις αριθμοί που δεν προστίθενται

Στη Γερμανία, ο κρατικός φορέας δημόσιας υγείας, το Robert Koch Institute (RKI), εκτιμά περίπου 14.000 θανάτους αποδιδόμενους στη ζέστη φέτος, ξεπερνώντας, σύμφωνα με την κάλυψη που επικαλείται το ίδιο το RKI, το προηγούμενο γερμανικό ρεκόρ του 2018 (Apotheken Umschau). Δεν είναι μετρημένα σώματα αλλά στατιστική εκτίμηση, όπως και στις άλλες δύο χώρες.

Στην Ισπανία, το σύστημα MoMo του Ινστιτούτου Carlos III έδωσε περίπου 4.458 θανάτους αποδιδόμενους στη θερμοκρασία από 1 Ιουνίου έως 19 Αυγούστου, το βαρύτερο αντίστοιχο σημείο από το 2022 (Le Monde). Εκείνη τη χρονιά, με το ίδιο μοντέλο, είχαν εκτιμηθεί 4.732 θάνατοι για ολόκληρο το καλοκαίρι (PMC)· η φετινή τρέχει ήδη κοντά σε εκείνο το ιστορικά βαρύ όριο, με τον Αύγουστο ανοιχτό.

Η Γαλλία μετρά κάτι διαφορετικό. Οι 1.243 του Ιουλίου είναι υπερβάλλουσα θνησιμότητα όλων των αιτιών, δηλαδή η διαφορά ανάμεσα στους θανάτους που καταγράφηκαν και σε αυτούς που θα περίμενες κανονικά: 14.713 παρατηρημένοι έναντι 13.470 αναμενόμενων στις περιοχές που ήταν σε καθεστώς καύσωνα (Santé publique France). Οι θάνατοι αυξήθηκαν σε σπίτια, σε νοσοκομεία και σε γηροκομεία. Μαζί με 5.764 από ένα βαρύτερο κύμα τον Ιούνιο και μερικές εκατοντάδες από ένα πρώιμο επεισόδιο τον Μάιο, ο προσωρινός απολογισμός ξεπερνά τους 7.300, με ρητή σήμανση ότι είναι προκαταρκτικός· η τελική αποτίμηση έρχεται το φθινόπωρο (France 24).

Γιατί δεν βγαίνει ένας ευρωπαϊκός αριθμός

Οι περισσότεροι θάνατοι σε καύσωνα δεν γράφονται ποτέ ως τέτοιοι. Στο πιστοποιητικό μπαίνει το έμφραγμα ή το εγκεφαλικό που ήρθε στο τέλος· η ζέστη είναι η σκανδάλη που δεν αφήνει ίχνος. Γι' αυτό οι αρχές δεν μετρούν σώματα, τα υπολογίζουν.

Σκεφτείτε την υπερβάλλουσα θνησιμότητα σαν τον λογαριασμό ρεύματος μιας πόλης μετά από μπλακάουτ. Καμία απόδειξη δεν γράφει «ζημιά από τη διακοπή», αλλά αν ξέρεις τι θα περίμενες κανονικά και βλέπεις μεγάλη απόκλιση, εκτιμάς το αποτύπωμα του γεγονότος. Αυτός είναι ο συναγερμός: πέθαναν περισσότεροι από το αναμενόμενο. Το επόμενο βήμα, πόσο από αυτούς οφείλεται ειδικά στη θερμοκρασία, είναι η απόδοση ευθύνης (Sud Ouest).

Και οι τρεις χώρες στέκονται σε διαφορετικό σημείο αυτής της διαδρομής: το RKI και το MoMo δίνουν εκτιμήσεις αποδιδόμενες στη θερμοκρασία, ενώ η Γαλλία δημοσιεύει πρώτα τον ωμό συναγερμό και την απόδοση ευθύνης αργότερα. Διαφορετική ετικέτα, διαφορετική περίοδος, διαφορετική ωριμότητα δεδομένων. Ένα άθροισμα τύπου «25.000 νεκροί σε τρεις χώρες» θα ακουγόταν εντυπωσιακό και θα ήταν λάθος. Ο κανόνας: συγκρίνεις μόνο ομοειδή μεγέθη.

Ένα εύρημα που στέκει παντού

Πέρα από τη μεθοδολογία, μία διαπίστωση επαναλαμβάνεται και στις τρεις χώρες: το βάρος πέφτει στους υπερήλικες. Στη Γερμανία, πάνω από 6.000 από τους θανάτους αφορούσαν άτομα άνω των 85 (Tagesschau, Euronews). Ο λόγος είναι βιολογικός και κοινωνικός μαζί. Με την ηλικία εξασθενεί η ικανότητα του σώματος να ρίχνει μόνο του τη θερμοκρασία του, η θερμορύθμιση, μαζί με την αίσθηση της δίψας και το καρδιαγγειακό απόθεμα· φάρμακα όπως τα διουρητικά δυσκολεύουν την ενυδάτωση· και όποιος ζει μόνος δύσκολα γίνεται αντιληπτός έγκαιρα όταν καταρρέει.

Στις 7 Ιουλίου, ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας χαρακτήρισε τη ζέστη του 2026 δημόσια υγειονομική έκτακτη ανάγκη, όχι απλό καιρικό γεγονός (WHO). Το κόστος όμως δεν είναι αναπόφευκτο: μελέτη του 2025 σε ευρωπαϊκές πόλεις συνέδεσε τα οργανωμένα σχέδια προστασίας από τη ζέστη με περίπου έναν στους τέσσερις λιγότερους θανάτους (PMC). Και αφού και οι τρεις απολογισμοί δείχνουν προς τους μόνους, πολύ ηλικιωμένους ανθρώπους, εκεί οφείλει να φτάνει πρώτα η πρόληψη: ένα τηλεφώνημα, μια επίσκεψη, ένας δροσερός χώρος, πριν και κατά τη διάρκεια του καύσωνα, όχι αφού κλείσει ο απολογισμός.