Χρυσός θησαυρός 3.000 ετών κλάπηκε από ισπανικό μουσείο

Χθες τα ξημερώματα, γύρω στις 05:20, άγνωστοι μπήκαν από πλευρικό σημείο στο δημοτικό μουσείο MUVI της Βιγένα, στην ισπανική Αλικάντε, παραβίασαν τη θωρακισμένη προθήκη και άρπαξαν το μεγαλύτερο μέρος του Θησαυρού της Βιγένα, μιας από τις σπουδαιότερες συλλογές χρυσοχοΐας της ευρωπαϊκής Εποχής του Χαλκού (Público). Στις 05:23 η εξωτερική εταιρεία ασφαλείας ειδοποίησε την Guardia Civil, την ισπανική χωροφυλακή· ως τις 05:24 οι δράστες είχαν εξαφανιστεί (Europa Press). Όλη η επιχείρηση κράτησε περίπου τέσσερα λεπτά (ABC).

Πρόκειται για σχεδόν δέκα κιλά προϊστορικού μετάλλου, κυρίως χρυσού: κύπελλα, βραχιόλια, φιαλίδια και αγγεία. Ένας εργάτης τα ξέθαψε τυχαία το 1963, χωμένα μέσα σε μια μεγάλη πήλινη στάμνα, και χρονολογούνται γύρω στο 1000 π.Χ., στο τέλος της Εποχής του Χαλκού στην Ιβηρική (Infobae/EFE, Antena 3). Ο δήμαρχος Φουλχένθιο Θερδάν είπε ότι οι κλέφτες άφησαν πίσω μόνο τρία ασημένια αγγεία, ένα βραχιόλι, τμήμα ενός σκήπτρου και μία από τις τέσσερις χρυσές κορώνες — αυτή πιθανότατα επειδή τους έπεσε καθώς έφευγαν (Heraldo). Επίσημη αναλυτική απογραφή δεν υπάρχει ακόμη: οι αρχές μιλούν για «μεγάλο μέρος» του θησαυρού, όχι για συγκεκριμένο αριθμό.

Γιατί το χρυσάφι είναι το λιγότερο που χάθηκε

Η αξία του θησαυρού έχει υπολογιστεί γύρω στα 17 εκατ. ευρώ (elEconomista), αλλά αυτό το νούμερο μετράει το μέταλλο, όχι τη γνώση. Για την αρχαιολογία, ένας «κλειστός θησαυρός» — αντικείμενα θαμμένα μαζί, στο ίδιο σημείο, την ίδια στιγμή — δεν είναι μια σακούλα με χρυσάφι· είναι ένα ενιαίο αρχείο. Η τιμή του χρυσού βλέπει τα αντικείμενα σαν υλικό· η αρχαιολογία τα διαβάζει σαν μια πρόταση γραμμένη με πολλές λέξεις. Αν λιώσεις τον χρυσό, κρατάς το μελάνι αλλά καις το βιβλίο (NAMHO).

Από ένα τέτοιο σύνολο οι ερευνητές διαβάζουν πράγματα που κανένα μεμονωμένο κόσμημα δεν λέει: πώς δούλευαν το μέταλλο, από πού έφταναν οι πρώτες ύλες, ποια ελίτ συγκέντρωνε τόσο πλούτο και γιατί τον έθαψε. Ανάμεσα στα ευρήματα υπάρχουν και δύο σιδερένια αντικείμενα πιθανώς μετεωριτικής προέλευσης — σίδηρος από τον ουρανό, σε μια εποχή που η ανθρωπότητα δεν είχε ακόμη μάθει να τον βγάζει από γήινα μεταλλεύματα (Levante-EMV). Αν τα κομμάτια διασπαστούν, χάνεται η σχέση του ενός με το άλλο· αν λιώσουν, χάνονται τα κατασκευαστικά ίχνη, οι φθορές, τα βάρη, η ταυτότητά τους. Γι' αυτό η UNESCO αντιμετωπίζει τα πολιτιστικά αγαθά ως φορείς επιστημονικής γνώσης, όχι ως εμπόρευμα (UNESCO).

Ένας εύκολος στόχος

Το πιο ανησυχητικό είναι πόσο εύκολα έπεσε ο στόχος. Το MUVI είχε κάμερες και συναγερμό που χειριζόταν εξωτερική εταιρεία, αλλά καμία μόνιμη νυχτερινή φύλαξη (El País, La Voz de Ibiza). Η ασφάλεια ενός μουσείου, όμως, κρίνεται από το πόσο χρόνο αγοράζει: το κέλυφος, οι προθήκες και οι διαδικασίες πρέπει να καθυστερήσουν τους δράστες ώσπου να φτάσει βοήθεια. Στη Βιγένα, τα τέσσερα λεπτά ήταν λιγότερα απ' όσα χρειαζόταν η όποια εξωτερική απόκριση — οι πρώτοι αστυνομικοί έφτασαν όταν οι κλέφτες είχαν ήδη φύγει.

Οι αρχές εξετάζουν μάλιστα αν ένας συναγερμός που χτύπησε στις 05:16 σε κοντινό αθλητικό κέντρο ήταν σκόπιμος αντιπερισπασμός, χωρίς αυτό να έχει επιβεβαιωθεί (EFE). Και είναι το τρίτο τέτοιο χτύπημα σε ισπανικό μουσείο μέσα σε τέσσερις μήνες (Infobae/EFE): μετά τα χρυσά νομίσματα στη Μπαδαχόθ τον Απρίλιο (RTVE) και στο Αλμπαθέτε τον Ιούλιο, όπου η αρπαγή κράτησε περίπου ενάμιση λεπτό (Cadena SER). Κοινό δίκτυο δεν έχει αποδειχθεί· η ομοιότητα στον τρόπο δράσης, πάντως, είναι εμφανής.

Το παράδοξο για τους δράστες είναι ότι ένα τόσο διάσημο εύρημα είναι σχεδόν αδύνατο να πουληθεί νόμιμα: μόλις καταχωριστεί στις διεθνείς βάσεις κλεμμένων έργων της INTERPOL, χάνει κάθε νόμιμο δρόμο προς την αγορά τέχνης (INTERPOL). Μένουν δύο επιλογές, κι οι δύο καταστροφικές: να «παγώσει» για χρόνια ώσπου να του στηθεί μια πλαστή προέλευση, ή να λιώσει για την αξία του μετάλλου, χωρίς να αφήσει ίχνος (The Guardian, Eurojust).

Γι' αυτό η δουλειά της Guardia Civil είναι μια κούρσα με τον χρόνο. Οι ερευνητές συλλέγουν ίχνη, βιολογικά υπολείμματα και υλικό από τις κάμερες, ψάχνοντας δράστες, οχήματα και διαδρομές διαφυγής (laSexta). Η οργάνωση Hispania Nostra προειδοποίησε ήδη ότι, αν ο θησαυρός κοπεί ή λιώσει πρώτα, η ανάκτησή του θα είναι αδύνατη (Europa Press): θα μείνει το χρυσάφι, θα χαθεί η ιστορία τριών χιλιετιών.