Δήμαρχος Σμύρνης στο κόμμα Ερντογάν, το συμβούλιο όχι

Στις 7 Οκτωβρίου, σε συνάντηση βουλευτών στην Άγκυρα, ο Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν φόρεσε στον δήμαρχο Σμύρνης Τζεμίλ Τουγκάι το σήμα του κυβερνώντος AKP (Κόμμα Δικαιοσύνης και Ανάπτυξης) (Euronews Türkiye). Η πόλη τον είχε εκλέξει το 2024 με το αντιπολιτευόμενο CHP (Ρεπουμπλικανικό Λαϊκό Κόμμα) και σχεδόν 49% (Medyascope). Σήμερα έχει δήμαρχο του κόμματος του προέδρου χωρίς να ανοίξει κάλπη. Το συμβούλιο που ψηφίζει τα χρήματά της όμως δεν άλλαξε χέρια.

Την ένταξη είχε προαναγγείλει ο γενικός γραμματέας του AKP Εγιούπ Καντίρ Ινάν. Ο Τουγκάι την παρουσίασε ως επιλογή να υπηρετήσει τη Σμύρνη με τη στήριξη του κυβερνώντος κόμματος (BBC Türkçe). Δεν ερχόταν κατευθείαν από την αντιπολίτευση. Είχε αποχωρήσει από το CHP στις 18 Ιουνίου και από τότε διοικούσε ως ανεξάρτητος. Τότε είχε επικαλεστεί την εσωκομματική κρίση και την πεποίθησή του ότι αγνοήθηκε η βούληση μελών και ψηφοφόρων, και μιλούσε ακόμη για ελπίδα επιστροφής (Memurlar.net).

Η ψήφος του 2024

Στις δημοτικές εκλογές της 31ης Μαρτίου 2024 ο Τουγκάι πήρε 48,97%. Ο υποψήφιος του AKP Χαμζά Νταγ έμεινε στο 37,06% (Euronews Türkiye). Ο άνθρωπος που νίκησε το AKP με διαφορά σχεδόν 12 μονάδων φορά σήμερα το σήμα του. Η θητεία του δεν κινδυνεύει, γιατί το άρθρο 44 του νόμου 5393 για τους δήμους δεν περιλαμβάνει την αλλαγή κόμματος στους λόγους λήξης της (νόμος 5393).

Τι κερδίζει λοιπόν το AKP; Αποκτά πολιτική σύνδεση με τον εκτελεστικό επικεφαλής της πόλης. Ο δήμαρχος διευθύνει τις υπηρεσίες και διορίζει προσωπικό μέσα στο εγκεκριμένο πλαίσιο. Προεδρεύει επίσης του συμβουλίου και εκτελεί τον ψηφισμένο προϋπολογισμό. Όλες αυτές τις εξουσίες τις είχε όμως και ως ανεξάρτητος, γιατί πηγάζουν από το αξίωμα και όχι από το κόμμα.

Τα 39 από τα 184

Σύμφωνα με ρεπορτάζ του DW Türkçe, το μητροπολιτικό συμβούλιο της Σμύρνης έχει 184 μέλη, από τα οποία το AKP κρατά τα 39. Πριν από την τελετή είχε 38 και ο Τουγκάι μετρούσε στους ανεξάρτητους. Με άλλα λόγια, άλλαξε απλώς η κομματική ταμπέλα μίας υπάρχουσας έδρας (Medyascope).

Τη μεγαλύτερη ομάδα, με 91 μέλη, την έχει το YENİ. Είναι το κόμμα που ίδρυσε στις 24 Ιουλίου ο Οζγκιούρ Οζέλ, πρώην ηγέτης του CHP, αφού αποχώρησε από αυτό (Diken). Το CHP κρατά 35 έδρες και τα υπόλοιπα 19 μέλη μοιράζονται σε μικρότερα κόμματα και ανεξάρτητους. Οι αριθμοί προέρχονται από ρεπορτάζ και όχι από επίσημο κατάλογο, και ορισμένα μέσα δίνουν διαφορετικές τιμές, χωρίς όμως να αλλάζει η εικόνα: το AKP έχει περίπου μία στις πέντε έδρες.

Ένα σώμα 184 μελών χρειάζεται 93 παρόντες για να συνεδριάσει, και οι συνήθεις αποφάσεις περνούν με απόλυτη πλειοψηφία των παρόντων (νόμος 5393). Κανείς δεν κυβερνά μόνος του αυτή την αίθουσα. Το AKP χρειάζεται συμμάχους για κάθε ψηφοφορία, αλλά ούτε οι 91 του YENİ φτάνουν από μόνοι τους για απαρτία.

Μια σειρά αποχωρήσεων

Η Σμύρνη δεν είναι μεμονωμένη περίπτωση. Στις 23 Σεπτεμβρίου ο δήμαρχος Άγκυρας Μανσούρ Γιαβάς έφυγε από το CHP και έμεινε ανεξάρτητος, ενώ αποχώρησαν και οκτώ δήμαρχοι διαμερισμάτων (BBC Türkçe). Ο Γιαβάς είχε συνδέσει την απόφασή του με τη δικαστική και εσωκομματική διαμάχη για το συνέδριο του κόμματος (To Brief). Από το 2024 ως σήμερα, δημάρχοι διαφόρων κομμάτων έχουν αλλάξει παράταξη πάνω από 100 φορές, σύμφωνα με δημοσιογραφική καταμέτρηση (Türkiye Today).

Οι δύο πλευρές εξηγούν διαφορετικά τη μετακίνηση. Στις 6 Οκτωβρίου ο Οζέλ κατηγόρησε το AKP ότι χρησιμοποίησε απειλές, εκβιασμό και επίκληση δικαστικού φακέλου για να προσεταιριστεί αιρετούς της Σμύρνης (DW Türkçe). Τα δημοσιευμένα στοιχεία δεν κατονομάζουν ούτε δράστη ούτε φάκελο, και τίποτα δεν τεκμηριώνει ότι η πίεση προκάλεσε την απόφαση. Ο Τουγκάι ανέβαλε την απάντησή του. Ο Ερντογάν υποσχέθηκε στήριξη, χωρίς να απαντήσει ειδικά στην καταγγελία (NTV).

Τα στοιχεία δεν δείχνουν συντονισμένη επιχείρηση, δείχνουν όμως ένα μοτίβο. Ο αυτοδιοικητικός χάρτης που κέρδισε η αντιπολίτευση στις κάλπες του 2024 ξαναχαράζεται με μετακινήσεις προσώπων, την ώρα που το CHP διασπάται και οι δικαστικές υποθέσεις συνεχίζονται.

Το όριο αυτής της μεθόδου φαίνεται στα χρήματα. Ο προϋπολογισμός της Σμύρνης για το 2026, περίπου 110 δισ. τουρκικές λίρες, εγκρίθηκε από το συμβούλιο (Yeni Asır). Ο επόμενος προϋπολογισμός, κάθε νέο δάνειο, το επενδυτικό πρόγραμμα και τα πολεοδομικά σχέδια θα χρειαστούν ξανά ψήφους συμβούλων (νόμος 5216). Το AKP μπήκε στο γραφείο του δημάρχου της Σμύρνης, αλλά το ταμείο της πόλης το ψηφίζει ακόμη μια αίθουσα όπου κρατά μία στις πέντε έδρες.