Ο Δούναβης κόβει ισχύ σε βουλγαρικό πυρηνικό σταθμό

Ο μεγαλύτερος πυρηνικός σταθμός της Βουλγαρίας, το Κοζλοντούι πάνω στον Δούναβη, μείωσε στις 21 Αυγούστου την ισχύ της μονάδας 5 κατά περίπου 120 μεγαβάτ, επειδή η στάθμη του ποταμού έπεσε πολύ χαμηλά. Είναι η πρώτη φορά στα 52 χρόνια λειτουργίας του που ένας αντιδραστήρας κατεβάζει παραγωγή για αυτόν τον λόγο (Bloomberg, CGTN). Δεν πρόκειται για ζήτημα πυρηνικής ασφάλειας. Είναι όμως ζήτημα ρεύματος: όταν το νερό λιγοστεύει, οι σταθμοί που όλοι λογαριάζουν ως πάντα διαθέσιμους αρχίζουν να χάνουν δυνάμεις.

Το μοτίβο δεν είναι καινούριο για όποιον παρακολουθεί το ίδιο ποτάμι εδώ και εβδομάδες. Στη Ρουμανία, η Τσερναβόντα, ο μοναδικός πυρηνικός σταθμός της χώρας, είχε βγάλει εκτός και τη δεύτερη μονάδα των 706 μεγαβάτ στις 13 Αυγούστου (BBC, To Brief), αφού είχε ήδη καταφύγει σε ελεγχόμενες εκρήξεις στην κοίτη του Δούναβη για να στρέψει νερό προς τον σταθμό (The Guardian). Στην Ουγγαρία, ο σταθμός Πακς είχε πέσει από τα περίπου 2.000 σε γύρω στα 240 μεγαβάτ (VG). Η Βουλγαρία είναι το τρίτο κομμάτι του ίδιου παζλ, με μια διαφορά: εδώ, προς το παρόν, μιλάμε για περιορισμό, όχι για σβήσιμο.

Ο Δούναβης δεν ψύχει τον πυρήνα του αντιδραστήρα. Το νερό του ποταμού αντλείται για να ψύξει τον ατμό στους συμπυκνωτές, το τελευταίο, «συμβατικό» στάδιο της παραγωγής. Εκεί, ο ατμός που γύρισε την τουρμπίνα ξαναγίνεται νερό (Kozloduy NPP). Όταν η στάθμη πέφτει, δυσκολεύει η άντληση και η απόρριψη θερμότητας, οπότε ο σταθμός κατεβάζει φορτίο για να μείνει μέσα στα όριά του. Ο αναπληρωτής διευθυντής παραγωγής Αντρέι Κρασνοτσάροφ το είπε ρητά: η αποφόρτιση έγινε για να δουλεύουν πιο άνετα οι αντλίες και «δεν έχει καμία σχέση με την πυρηνική ασφάλεια» (Actualno). Πρακτικά, η μονάδα 5 κατέβηκε από το 100% στο 91,4% της ισχύος της (Υπ. Ενέργειας Βουλγαρίας).

Πόσο μεγάλη είναι η απώλεια; Μικρότερη απ' όσο ακούγεται. Τα 120 μεγαβάτ σε συνεχή λειτουργία σημαίνουν περίπου 2,9 γιγαβατώρες λιγότερο ρεύμα την ημέρα, γύρω στο 3% της βουλγαρικής ζήτησης. Με μέση ημερήσια κατανάλωση κοντά στις 90.000 μεγαβατώρες και εξαγωγές γύρω στις 30.000, η ίδια περικοπή αγγίζει σχεδόν το 10% των ημερήσιων εξαγωγών (CINIE). Κι εκεί φαίνεται ποιος πληρώνει πρώτος: όχι το βουλγαρικό νοικοκυριό, αλλά το εξαγωγικό περιθώριο της χώρας. Το παραδέχεται και η ίδια η υπουργός, ότι μια μεγαλύτερη μείωση θα χτυπούσε πρώτα τις εξαγωγές και όχι την εσωτερική τροφοδοσία (Υπ. Ενέργειας Βουλγαρίας), τη στιγμή που η Ρουμανία και η γύρω περιοχή ψάχνουν εισαγωγές (Fakti).

Η υπουργός Ενέργειας Ίβα Πέτροβα διαβεβαιώνει ότι δεν υπάρχει «κρίσιμη κατάσταση» ούτε κίνδυνος για το σύστημα ή την αγορά (Darik). Οι άμυνες του σταθμού είναι απτές: στο παραποτάμιο αντλιοστάσιο δούλευαν 18 αντλίες με άλλες 15 σε εφεδρεία (Actualno), ενώ η κυβέρνηση επισπεύδει τη διαθεσιμότητα λιγνιτικών μονάδων στη Maritsa Iztok 2, ώστε αν χρειαστεί μεγαλύτερη περικοπή στο Κοζλοντούι, να μη λείψει ρεύμα από το σύστημα (Υπ. Ενέργειας Βουλγαρίας).

Την ίδια περίοδο, οι χονδρικές τιμές εκτινάχθηκαν: για παράδοση στις 21 Αυγούστου, το βουλγαρικό χρηματιστήριο ρεύματος έκλεισε στα 169 ευρώ ανά μεγαβατώρα, με τη Ρουμανία σχεδόν ίδια και την Ελλάδα λίγο χαμηλότερα, στα 163 (Serbia Energy). Δελεαστικό να αποδοθεί στο Κοζλοντούι, αλλά τα 120 μεγαβάτ δεν το σηκώνουν μόνα τους. Την ανάφλεξη την έφτιαξαν μαζί ο καύσωνας, η αυξημένη ζήτηση για ψύξη, το ακριβό αέριο, τα χαμηλά νερά και οι ταυτόχρονες πυρηνικές περικοπές σε τρεις χώρες (AleaSoft). Το derating ήταν ο καταλύτης σε μια ήδη σφιχτή αγορά, όχι η αιτία.

Μένει το πιο αβέβαιο κομμάτι. Για να κρατηθεί η στάθμη πάνω από τα κρίσιμα όρια, το βουλγαρικό υπουργείο εξετάζει ανάχωμα στην κοίτη (ένα προσωρινό ύψωμα που «κρατά» νερό εκεί όπου αντλεί ο σταθμός) και μεταφορά νερού από ταμιευτήρες ανάντη (Υπ. Ενέργειας Βουλγαρίας, 24/8). Και τα δύο, όμως, παραμένουν σχέδια χωρίς δημοσιευμένο χρονοδιάγραμμα. Κάποια δημοσιεύματα μιλούν για «φράγμα» έτοιμο σε 10-15 ημέρες, χωρίς επίσημη επιβεβαίωση. Η αβεβαιότητα είναι ότι τρεις χώρες αναγκάζονται πλέον να κρατούν ψηλά με μπάζα και αντλίες τη στάθμη ενός ποταμού, μόνο και μόνο για να ψύξουν σταθμούς σχεδιασμένους ως το σταθερό υπόβαθρο του δικτύου. Ο Δούναβης έγινε το κοινό ταβάνι της σταθερής παραγωγής στη ΝΑ Ευρώπη, και κάθε νέα ξηρασία θα το χαμηλώνει λίγο ακόμη.