Δυτικός Νείλος: η χειρότερη χρονιά βαριάς νόσησης

Η φετινή έξαρση του ιού του Δυτικού Νείλου έχει ήδη δώσει 271 περιστατικά με προσβολή του νευρικού συστήματος. Είναι περισσότερα από τα 243 του 2018, της βαρύτερης ολοκληρωμένης σεζόν που έχει καταγράψει ο ΕΟΔΥ (Virus.com.gr, ΕΟΔΥ). Ως τώρα το ρεκόρ αφορούσε μόνο το πλήθος των δηλωμένων κρουσμάτων. Πλέον αφορά και τη βαριά μορφή της νόσου, εκείνη που χτυπά εγκέφαλο, μήνιγγες ή νωτιαίο μυελό.

Στις 11 Σεπτεμβρίου μετρούσαμε 30 θανάτους (To Brief). Τα στοιχεία που αποδίδονται στη νέα έκθεση της 1ης Οκτωβρίου ανεβάζουν τα σύνολα σε 423 εγχώρια κρούσματα και 41 θανάτους (Virus.com.gr). Το ίδιο το πλήρες δελτίο δεν είχε εντοπιστεί δημόσια την ώρα που γράφαμε. Το 2018, το μέχρι φέτος σημείο αναφοράς, είχε κλείσει με 317 κρούσματα και 51 θανάτους, και καμία άλλη χρονιά του ιστορικού πίνακα δεν είχε φτάσει τους 41 (ΕΟΔΥ). Η σύγκριση βάζει μια σεζόν που τρέχει ακόμη απέναντι σε σεζόν που έχουν τελειώσει, και τα σωρευτικά σύνολα μόνο ανεβαίνουν.

Ο λογαριασμός και οι καταθέσεις

Το προηγούμενο δελτίο, της 24ης Σεπτεμβρίου, κατέγραφε 396 κρούσματα, 255 νευρολογικά περιστατικά και 36 θανάτους (ΕΟΔΥ). Από τη σύγκριση προκύπτουν 27 νέες δηλώσεις, 16 επιπλέον βαριά περιστατικά και πέντε επιπλέον θάνατοι. Εδώ γεννιέται η πιο συνηθισμένη παρανάγνωση.

Οι σωρευτικοί μετρητές μοιάζουν με το υπόλοιπο ενός τραπεζικού λογαριασμού. Αν ανέβηκε από τη μία κίνηση στην άλλη, ξέρεις ότι μπήκαν χρήματα, όχι ποια μέρα έγινε κάθε κατάθεση. Ανάμεσα στο τσίμπημα και στον πίνακα του ΕΟΔΥ μεσολαβούν συμπτώματα, εξέταση, διάγνωση και δήλωση, και οι τελευταίες εβδομάδες συχνά συμπληρώνονται αναδρομικά. Οι ημερομηνίες των πέντε θανάτων δεν έχουν δημοσιοποιηθεί, άρα η σωστή φράση είναι «πέντε επιπλέον καταγεγραμμένοι θάνατοι», όχι «πέντε νεκροί μέσα στην εβδομάδα». Το αν η μετάδοση υποχωρεί θα το δείξει μόνο μια καμπύλη ταξινομημένη κατά ημερομηνία έναρξης των συμπτωμάτων.

Γιατί τα βαριά περιστατικά είναι η κορυφή

Ο ιός ζει κυρίως σε έναν κύκλο ανάμεσα σε πτηνά και κουνούπια Culex. Το κουνούπι μολύνεται όταν τσιμπά άρρωστο πουλί και μπορεί να περάσει τον ιό στον άνθρωπο. Ο άνθρωπος είναι συνήθως αδιέξοδο, γιατί δεν έχει αρκετό ιό στο αίμα του για να μολύνει το επόμενο κουνούπι. Οι περισσότερες λοιμώξεις δεν προκαλούν κανένα σύμπτωμα, περίπου μία στις πέντε φέρνει ήπιο πυρετό, και μόνο σπάνια ο ιός φτάνει στο νευρικό σύστημα (επιστημονική ανασκόπηση).

Αυτό εξηγεί ένα στοιχείο που ξενίζει: τα βαριά περιστατικά είναι η πλειονότητα των δηλωμένων. Δεν σημαίνει ότι οι περισσότεροι μολυσμένοι αρρωσταίνουν βαριά. Το μητρώο λειτουργεί σαν δίχτυ με αραιά μάτια. Πιάνει όποιον καταλήγει σε νοσοκομείο και εξετάζεται, ενώ οι ήπιες και οι αθόρυβες λοιμώξεις περνούν από μέσα του χωρίς να γραφτούν πουθενά. Το ρεκόρ στη βαριά νόσο υπονοεί λοιπόν κάτι μεγαλύτερο: πίσω του υπάρχει ένας πολύ ευρύτερος, αόρατος πληθυσμός μολυσμένων που δεν το ξέρουν.

Ο κίνδυνος βαραίνει περισσότερο τους ηλικιωμένους, τους ανοσοκατεσταλμένους και όσους έχουν χρόνια νοσήματα. Ο ΕΟΔΥ συνιστά εντομοαπωθητικό σύμφωνα με την ετικέτα, σήτες, ρούχα που καλύπτουν το σώμα και άδειασμα κάθε στάσιμου νερού (ΕΟΔΥ). Πυρετός μαζί με σύγχυση, δυσκαμψία στον αυχένα ή νέα μυϊκή αδυναμία χρειάζεται άμεσα γιατρό.

Η ίδια αόρατη μάζα λοιμώξεων εξηγεί γιατί ο χάρτης των δήμων δεν αφορά μόνο τους ψεκασμούς. «Επηρεαζόμενος» είναι ένας δήμος με τουλάχιστον ένα πρόσφατο ανθρώπινο κρούσμα. «Υψηλού κινδύνου» μπορεί να χαρακτηριστεί και δήμος χωρίς κανένα, με βάση εντομολογικά, γεωγραφικά και ιστορικά στοιχεία (ΕΟΔΥ). Δημοσιεύματα μιλούν για 99 δήμους στη λίστα (ygeiamou.gr). Οι αναφορές της 1ης Οκτωβρίου για τέσσερις νέες προσθήκες δεν έχουν επαληθευτεί στους επίσημους πίνακες.

Ένας αιμοδότης μπορεί να νιώθει μια χαρά ενώ ο ιός βρίσκεται στο αίμα του. Η μετάδοση με μετάγγιση, αν και σπάνια, είναι δυνατή (ΠΟΥ Ευρώπης). Γι' αυτό, στην Αττική και στους επηρεαζόμενους ή υψηλού κινδύνου δήμους, το αίμα ελέγχεται με το μοριακό τεστ NAT, που αναζητά το ίδιο το γενετικό υλικό του ιού (ΕΚΕΑ). Όπου ο έλεγχος δεν γίνεται, ισχύει αναβολή αιμοδοσίας 28 ημερών μετά την αναχώρηση από περιοχή τοπικής μετάδοσης (ECDC). Για τον αιμοδότη, το πρακτικό βήμα είναι να δηλώνει στο κέντρο αιμοδοσίας πού μένει, πού δουλεύει και πού βρέθηκε.

Το 2026 δεν είναι πια μόνο η χρονιά με τα περισσότερα κρούσματα. Είναι η χρονιά που ο Δυτικός Νείλος έδωσε περισσότερες προσβολές του νευρικού συστήματος από κάθε άλλη καταγεγραμμένη σεζόν στην Ελλάδα (ΕΟΔΥ), και ο μετρητής ακόμη ανεβαίνει.