Δυτικός Νείλος στην Ελλάδα: 58 νέα κρούσματα, 5 θάνατοι

Ο ιός του Δυτικού Νείλου είναι μια λοίμωξη που τη μεταδίδουν τα κουνούπια και που, στη βαριά της μορφή, χτυπά το νευρικό σύστημα. Στην Ελλάδα εξαπλώνεται με ρυθμό που δεν υποχωρεί: ο νέος εβδομαδιαίος απολογισμός του ΕΟΔΥ, με ημερομηνία 2 Σεπτεμβρίου, καταγράφει 58 νέα εγχώρια κρούσματα και πέντε νέους θανάτους μέσα σε μία εβδομάδα, ανεβάζοντας το σύνολο της χρονιάς σε 290 κρούσματα και 24 θανάτους (ΕΟΔΥ, iEidiseis). Είναι η δύσκολη συνέχεια για την οποία είχε προειδοποιήσει ο υπουργός Υγείας, ότι ο Σεπτέμβριος θα ήταν μήνας κορύφωσης και όχι αποκλιμάκωσης (To Brief).

Η εξάπλωση φαίνεται πρώτα στον χάρτη. Ο ιός έχει πλέον καταγραφεί σε 69 δήμους, 20 Περιφερειακές Ενότητες και 6 Περιφέρειες, από 61 δήμους και 5 Περιφέρειες μία εβδομάδα νωρίτερα, με την Κρήτη να μπαίνει για πρώτη φορά ρητά στο κάδρο (Star). Στη λίστα ξεχωρίζουν και δήμοι «υψηλού κινδύνου» χωρίς ακόμη ανθρώπινο κρούσμα, που μπαίνουν σε επιφυλακή λόγω γειτνίασης με πληγείσες περιοχές, γεωμορφολογίας ή επιδημιολογικών δεδομένων (CNN Greece).

Ποιοι μπαίνουν στη λίστα

Από τα 290 κρούσματα, τα 199 εμφάνισαν εκδηλώσεις από το κεντρικό νευρικό σύστημα. Ο αριθμός λέει κάτι για το τι βλέπει η επιτήρηση, όχι για το τι κάνει ο ιός: μετρά ποιοι φτάνουν στο νοσοκομείο, όχι πόσοι μολύνθηκαν.

Ο κανόνας της νόσου είναι σχεδόν αντίστροφος από αυτό που δείχνει η λίστα. Κατά CDC και WHO, περίπου 8 στους 10 που μολύνονται δεν καταλαβαίνουν τίποτα, άλλοι δύο περνούν κάτι σαν καλοκαιρινή ίωση, και μόλις 1 στους 150 αναπτύσσει τη σοβαρή, «νευροδιεισδυτική» μορφή, όταν δηλαδή ο ιός περνά τον φραγμό προς τον εγκέφαλο, τις μήνιγγες ή τον νωτιαίο μυελό (CDC, WHO). Σκεφτείτε το σαν φωτιά: τα περισσότερα τσιμπήματα δεν ανάβουν τίποτα ή αφήνουν μια μικρή φωτιά στην αυλή· η νευροδιεισδυτική νόσος είναι η σπάνια φορά που η φωτιά μπαίνει μέσα στο σπίτι.

Ο άνθρωπος που περνά τον ιό σαν κρύωμα δεν θα εξεταστεί ποτέ και δεν θα καταγραφεί. Αυτός που φτάνει με πυρετό, σύγχυση και δυσκαμψία αυχένα θα ελεγχθεί και θα μπει στη λίστα. Η έκθεση δείχνει την κορυφή του παγόβουνου, και η κορυφή αυτή τη στιγμή είναι βαριά: 63 άνθρωποι νοσηλεύονται, οι 32 σε ΜΕΘ ή μονάδες αυξημένης φροντίδας (Iatronet, Dnews).

Η απάντηση τρέχει σε δύο μέτωπα. Στο πεδίο, στα τέλη Αυγούστου η Περιφέρεια Αττικής προχώρησε σε νυχτερινούς ψεκασμούς για ακμαία κουνούπια σε περίπου 10.000 στρέμματα της Ανατολικής Αττικής, του επίκεντρου (Ναυτεμπορική).

Το δεύτερο μέτωπο είναι το αίμα. Επειδή ο ιός μπορεί να κυκλοφορεί στο αίμα χωρίς κανένα σύμπτωμα, κάθε μονάδα από αιμοδότες που ζουν ή εργάζονται στην Αττική, και εκτός Αττικής στους επηρεαζόμενους ή υψηλού κινδύνου δήμους, περνά πρώτα από μοριακό έλεγχο NAT, έναν σαρωτή που ψάχνει το ίδιο το γενετικό υλικό του ιού μέσα στη μονάδα πριν από τη μετάγγιση (ΕΚΕΑ). Αυτό ακριβώς το τεστ επέτρεψε να αποφευχθεί ο οριζόντιος αποκλεισμός των αιμοδοτών από τις «κόκκινες» περιοχές· τη δεξαμενή τη στενεύει ο 28ήμερος αποκλεισμός εκεί που δεν μπορεί να γίνει NAT, πάνω στις γνωστές εποχικές ελλείψεις του Αυγούστου (Newsit). Καθαρή εικόνα κατάρρευσης δεν υπάρχει, αλλά το ΕΚΕΑ οργάνωσε έκτακτες αιμοδοσίες στις αρχές Σεπτεμβρίου για να καλύψει τα κενά (Newsbomb).

Πόσο βαρύ είναι όλο αυτό; Με 290 κρούσματα, η φετινή σεζόν έχει ήδη περάσει και την πιο βαριά πρόσφατη ολόκληρη χρονιά, το 2022 με 286 κρούσματα, χωρίς όμως να αγγίζει ακόμη το ελληνικό ρεκόρ του 2018 (317 κρούσματα, 51 θάνατοι) (ΕΟΔΥ). Το ίδιο ισχύει πανευρωπαϊκά: το στιγμιότυπο του ECDC ως τις 26 Αυγούστου έδειχνε 877 εγχώρια κρούσματα σε 15 χώρες, με την Ελλάδα δεύτερη πίσω από την Ιταλία, βαρύ κύμα που παραμένει ωστόσο κάτω από το ευρωπαϊκό 2018 των περίπου 1.065 κρουσμάτων στο ίδιο σημείο της σεζόν (ECDC, Eurosurveillance).

Τι να προσέχετε τις επόμενες εβδομάδες

Για τον πολίτη, το μήνυμα είναι προσοχή χωρίς πανικό. Ο ιός δεν περνά από άνθρωπο σε άνθρωπο, ούτε με άγγιγμα, ούτε με βήχα ή κοινό ποτήρι· ο μόνος δρόμος είναι το τσίμπημα μολυσμένου κουνουπιού (CDC). Πυρετός, πονοκέφαλος και μυϊκοί πόνοι λίγες μέρες μετά από τσιμπήματα θέλουν γιατρό· δυσκαμψία αυχένα, σύγχυση ή σπασμοί θέλουν άμεσα νοσοκομείο (ΕΟΔΥ). Η καλύτερη άμυνα παραμένει η πιο βαρετή: εντομοαπωθητικά, σήτες και άδειασμα κάθε στάσιμου νερού γύρω από το σπίτι, από τα πιατάκια των γλαστρών ως τους κουβάδες.

Κανένας από αυτούς τους αριθμούς δεν είναι τελικός. Η περίοδος μετάδοσης εκτείνεται στους καλοκαιρινούς και φθινοπωρινούς μήνες, και τα κοινά κουνούπια Culex που μεταφέρουν τον ιό θα μένουν ενεργά όσο ο καιρός παραμένει ζεστός. Το ότι το ευρωπαϊκό στιγμιότυπο της 26ης Αυγούστου είναι ήδη παλαιότερο από τον ελληνικό απολογισμό της 2ας Σεπτεμβρίου δείχνει ότι η μετάδοση τρέχει ακόμη, στην Ελλάδα και σε όλη την Ευρώπη. Ο απολογισμός δεν είναι το κλείσιμο της σεζόν· είναι μια ενδιάμεση φωτογραφία μιας καμπύλης που ακόμη ανεβαίνει.