Η ΕΕ ονομάζει στρατηγικό το μεταλλείο των Σκουριών

Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή συμπεριέλαβε σήμερα το μεταλλείο χαλκού και χρυσού στις Σκουριές Χαλκιδικής στα 46 νέα «στρατηγικά έργα». Πρόκειται για τα έργα που η ΕΕ θεωρεί κρίσιμα για να εξασφαλίσει τις πρώτες ύλες της βιομηχανίας της (Ευρωπαϊκή Επιτροπή, Reuters μέσω Euronext). Το μεταλλείο το εγκαινίασε χθες ο Κυριάκος Μητσοτάκης (Euronews). Στη λίστα μπαίνουν επίσης δύο σχέδια ανακύκλωσης χαλκού και αλουμινίου της ElvalHalcor. Ο χαρακτηρισμός δίνει ταχύτερες άδειες και πρόσβαση σε χρηματοδότες, όχι επιχορηγήσεις, και τα τρία έργα απέχουν πολύ διαφορετικά από την παραγωγή.

Η Ελληνικός Χρυσός, θυγατρική της Eldorado Gold, λειτουργεί το μεταλλείο. Το πρώτο συμπύκνωμα χαλκού και χρυσού βγήκε στις 8 Σεπτεμβρίου και η μόνιμη ηλεκτροδότηση ολοκληρώθηκε στις 28 του ίδιου μήνα (Eldorado). Το συμπύκνωμα αυτό προέρχεται από τη δοκιμαστική φάση, όσο η μονάδα ανεβάζει σταδιακά ρυθμό, και δεν έχει ακόμη παραδοθεί σε πελάτες. Η εταιρεία τοποθετεί την εμπορική παραγωγή στο τελευταίο τρίμηνο του 2026 και την πλήρη λειτουργία μέσα στο 2027. Η μελέτη σκοπιμότητας προβλέπει κατά μέσο όρο περίπου 30.000 τόνους χαλκού και 140.000 ουγγιές χρυσού τον χρόνο (Eldorado). Για τον ευρωπαϊκό χαρακτηρισμό μετρά ο χαλκός.

Τρία έργα, τρεις αποστάσεις από την παραγωγή

Ο αντιπρόεδρος της Επιτροπής Στεφάν Σεζουρνέ παρουσίασε έργα από 16 κράτη μέλη (Ευρωπαϊκή Επιτροπή). Τα ελληνικά δημοσιεύματα κατονομάζουν, εκτός από τις Σκουριές, το ETEOCLES και το «New Aluminium Recycling Hub in Greece», και τα δύο της ElvalHalcor (HuffPost). Ο Σεζουρνέ αναφέρθηκε και στο γάλλιο της Metlen. Το έργο αυτό όμως είχε ενταχθεί σε προηγούμενο κύμα και δεν περιλαμβάνεται στα σημερινά 46 (ΕΡΤ, To Brief).

Το ETEOCLES σχεδιάζεται να επεξεργάζεται κάθε χρόνο 139.000 τόνους σκραπ χαλκού χαμηλής ποιότητας (δηλαδή μεταλλικά απορρίμματα) και να βγάζει 117.000 τόνους χαλκού υψηλής καθαρότητας (eKathimerini). Αν φτάσει αυτή τη δυναμικότητα, θα δίνει σχεδόν τετραπλάσιο χαλκό από όσο προβλέπεται για το μεταλλείο της Χαλκιδικής. Το κέντρο αλουμινίου σχεδιάζεται να παράγει και αυτό 117.000 τόνους τον χρόνο, σε πλάκες αλουμινίου, δηλαδή το ημιέτοιμο υλικό που ελάσσεται σε φύλλα (eKathimerini).

Και οι δύο αριθμοί αφορούν σχεδιασμό, όχι σημερινή παραγωγή. Για κανένα από τα δύο έργα δεν έχουν γίνει γνωστές άδειες, στάδιο κατασκευής ή ημερομηνία έναρξης. Το ευρύτερο επενδυτικό πρόγραμμα της εταιρείας στον χαλκό φτάνει περίπου τα 60 εκατ. ευρώ και προβλέπει λειτουργία των νέων μονάδων μεταξύ 2027 και 2028, χωρίς να ξεχωρίζει το ETEOCLES (Euro2day).

Τι κερδίζουν, και τι όχι

Ο κανονισμός για τις κρίσιμες πρώτες ύλες ψηφίστηκε το 2024 και στοχεύει να εξορύσσει, να επεξεργάζεται και να ανακυκλώνει η ΕΕ περισσότερα υλικά μέσα στα σύνορά της. Για τα στρατηγικά έργα θέτει ανώτατο όριο στη διάρκεια της αδειοδότησης: 27 μήνες για την εξόρυξη και 15 μήνες για την επεξεργασία ή την ανακύκλωση (Κανονισμός 2024/1252). Στις Σκουριές, που βρίσκονται σε δοκιμαστική λειτουργία, δεν εντοπίζεται εκκρεμής άδεια, οπότε το κέρδος από αυτή τη διάταξη είναι μικρό. Για τα δύο εργοστάσια της ElvalHalcor, ένα ανώτατο όριο λίγο πάνω από έναν χρόνο μπορεί να κρίνει πότε θα ξεκινήσουν. Το χρονόμετρο όμως ξεκινά μόνο όταν κατατεθεί πλήρης αίτηση. Τις άδειες τις εκδίδουν οι ελληνικές αρχές, και η περιβαλλοντική εκτίμηση, η διαβούλευση και η προσφυγή στα δικαστήρια παραμένουν (Κανονισμός 2024/1252).

Με τα χρήματα συμβαίνει κάτι ανάλογο. Τα 46 έργα χρειάζονται, όλα μαζί, επενδύσεις περίπου 21 δισ. ευρώ (Ευρωπαϊκή Επιτροπή), και κάθε έργο πρέπει να βρει μόνο του το μερίδιό του. Ο χαρακτηρισμός φέρνει τα έργα πιο κοντά σε δημόσιους και ιδιωτικούς χρηματοδότες, αλλά δεν δίνει δικαίωμα σε επιχορήγηση (Επιτροπή). Οι Σκουριές είχαν αντλήσει ήδη ολόκληρη τη δανειακή τους χρηματοδότηση, ύψους 740 εκατ. ευρώ, μέρος της από το Ταμείο Ανάκαμψης (Eldorado). Για τα δύο έργα ανακύκλωσης δεν έχει γίνει γνωστή καμία ειδική δέσμευση για δάνειο ή επιχορήγηση. Το προηγούμενο κύμα δείχνει πόσο μπορεί να καθυστερήσει η παραγωγή. Το Ευρωπαϊκό Ελεγκτικό Συνέδριο εξέτασε 19 φακέλους εκείνου του κύματος και διαπίστωσε ότι σε έξι η πλήρης παραγωγή προβλεπόταν μετά το 2030 (Ευρωπαϊκό Ελεγκτικό Συνέδριο).

Πίσω από τη λίστα βρίσκονται οι στόχοι του κανονισμού για το 2030. Το 10% της ευρωπαϊκής κατανάλωσης στρατηγικών υλών πρέπει να προέρχεται από εξόρυξη μέσα στην ΕΕ και το 25% από ανακύκλωση. Καμία τρίτη χώρα δεν πρέπει να καλύπτει πάνω από το 65% σε κανένα στάδιο (Συμβούλιο της ΕΕ). Για τον χαλκό και το αλουμίνιο, το πόσο θα μειωθεί στην πράξη η εξάρτηση θα εξαρτηθεί από δύο πράγματα: από πού θα έρχεται το σκραπ και σε ποιους θα πουλιέται το μέταλλο.

Τον Ιούνιο στο εργοτάξιο των Σκουριών εργάζονταν 2.948 άτομα (Eldorado). Στα χθεσινά εγκαίνια, ο δήμαρχος Αριστοτέλη ζήτησε για τον δήμο υψηλότερα μεταλλευτικά τέλη, δηλαδή να πληρώνει η εταιρεία περισσότερα για την εκμετάλλευση του κοιτάσματος (Το Βήμα). Η λίστα της Επιτροπής μπορεί να επισπεύσει τις άδειες. Το πόσο από την αξία του χαλκού θα μείνει στη Χαλκιδική θα το αποφασίσει όμως η διαπραγμάτευση για τα τέλη ανάμεσα στον δήμο Αριστοτέλη και την Ελληνικός Χρυσός.