Εκταφές Τεμπών: τι ζητά η εισαγγελία, τι εκκρεμεί

Η προϊσταμένη της Εισαγγελίας Πρωτοδικών Λάρισας, Αικατερίνη Παπαϊωάννου, ζήτησε από τους ιατροδικαστές πραγματογνώμονες, δηλαδή τους ειδικούς που έχει διορίσει η δικαιοσύνη για τις εξετάσεις, να κλείσουν «αμελλητί» τη συνεργασία με το ολλανδικό Netherlands Forensic Institute (NFI) και να ορίσουν ημερομηνία εκταφής (LiFO). Ως τις 15 Οκτωβρίου δεν είχε ανακοινωθεί ούτε ημερομηνία ούτε τελική συμφωνία με το ινστιτούτο (CNN Greece). Οι οικογένειες θέλουν να μάθουν αν οι δικοί τους άνθρωποι ζούσαν όταν ήρθε ο καπνός. Η παραγγελία ξεκινά τη διαδικασία που θα το ελέγξει, χωρίς να δίνει ακόμη απάντηση.

Τι ακριβώς ζητήθηκε

Η εισαγγελέας δεν όρισε η ίδια ημερομηνία. Ανέθεσε στους πραγματογνώμονες να την προσδιορίσουν μαζί με τις αρμόδιες υπηρεσίες και με βάση όσα απαιτεί το NFI. Αν αυτό δεν γίνεται ακόμη, πρέπει να εξηγήσουν τι ακριβώς εμποδίζει και πώς θα αρθεί το εμπόδιο (Ναυτεμπορική/ΑΠΕ). Σύμφωνα με το Dnews, έχουν πέντε ημέρες να ενημερώσουν την εισαγγελία για τις ενέργειές τους και το εκτιμώμενο κόστος. Πρόκειται για προθεσμία ενημέρωσης και όχι για προθεσμία ολοκλήρωσης των εκταφών, και το στοιχείο δεν έχει επιβεβαιωθεί από το πρωτότυπο.

Με την παραγγελία εκτελούνται δύο βουλεύματα, δηλαδή αποφάσεις, του Συμβουλίου Πλημμελειοδικών Λάρισας. Τα βουλεύματα αυτά δέχθηκαν αιτήματα συγγενών για εκταφή, με σκοπό την ταυτοποίηση ή τη διερεύνηση της αιτίας θανάτου. Όταν ο εισαγγελέας του Αρείου Πάγου είχε περιγράψει τον Φεβρουάριο τις σχετικές δικαστικές κρίσεις, μιλούσε για αιτήματα δέκα συγγενών (News 24/7).

Το πλήρες κείμενο της παραγγελίας δεν έχει δημοσιοποιηθεί, και τα ρεπορτάζ διαφωνούν σε δύο σημεία. Δεν συμφωνούν για την ημερομηνία της, 13 ή 14 Οκτωβρίου, ούτε για τον αριθμό των οικογενειών που αφορά, επτά ή οκτώ με εννέα (Ελευθερία, Law & Order). Οι δέκα συγγενείς του Φεβρουαρίου δεν συγκρίνονται απευθείας με αυτά τα νούμερα, γιατί μια οικογένεια μπορεί να έχει περισσότερους από έναν αιτούντες.

Από το «όχι» στο ολλανδικό εργαστήριο

Τον Φεβρουάριο το εξωτερικό έμοιαζε αποκλεισμένο. Η ανακοίνωση του Αρείου Πάγου της 20ής Φεβρουαρίου περιέγραφε ότι απορρίφθηκε το αίτημα να πάρουν δείγματα οι τεχνικοί σύμβουλοι των οικογενειών και να τα στείλουν οι ίδιοι σε εργαστήρια εκτός Ελλάδας (E-Makedonia). Στις 25 Φεβρουαρίου ο υπουργός Δικαιοσύνης Γιώργος Φλωρίδης είπε στη Βουλή ότι, αν κάποιες εξετάσεις δεν μπορούσαν να γίνουν στην Ελλάδα, θα ζητούνταν πιστοποιημένα εργαστήρια του εξωτερικού (News 24/7).

Τον Απρίλιο, μετά από προσφυγή της οικογένειας του Άγγελου Τηλκερίδη, εκδόθηκε βούλευμα που όρισε ότι τις αναγκαίες εξετάσεις και τα κατάλληλα εργαστήρια, στην Ελλάδα ή στο εξωτερικό, θα τα υποδεικνύει ο διορισμένος πραγματογνώμονας (ΕΡΤ, in.gr). Αυτή είναι η διαφορά με τον Φεβρουάριο: τη δειγματοληψία την ελέγχει πλέον ο ειδικός της δικαιοσύνης και όχι οι σύμβουλοι των οικογενειών. Δεν έχει επιβεβαιωθεί αν το βούλευμα του Απριλίου είναι ένα από τα δύο που εκτελεί η νέα παραγγελία.

Η επιστολή του NFI της 9ης Οκτωβρίου δεν έχει δημοσιοποιηθεί. Τα ρεπορτάζ αναφέρουν ότι το ινστιτούτο μπορεί να κάνει εξειδικευμένες εξετάσεις υπό επιστημονικές και τεχνικές προϋποθέσεις, χωρίς να έχει δεσμευτεί για συγκεκριμένο κατάλογο αναλύσεων (Καθημερινή). Εκκρεμεί ακόμη να συμφωνηθεί ποια δείγματα χρειάζονται, σε τι ποσότητα και πώς θα ληφθούν, θα φυλαχθούν και θα μεταφερθούν (LiFO). Οι οικογένειες μπορούν να διορίσουν τεχνικό σύμβουλο που θα είναι παρών, υπό τους όρους των άρθρων 204 και 208 του Κώδικα Ποινικής Δικονομίας. Αυτό όμως δεν σημαίνει ότι κάθε συγγενής μπορεί αυτόματα να παρίσταται (ΚΠΔ).

Τι μπορούν να πουν τα λείψανα

Το DNA από διατηρημένο οστικό υλικό βοηθά στην ταυτοποίηση, αλλά δεν δείχνει την αιτία θανάτου. Γι' αυτό οι οικογένειες ζητούν και τοξικολογικές αναλύσεις, όπως την αναζήτηση καρβοξυαιμοσφαιρίνης, που μπορεί να δείξει ότι το θύμα εισέπνευσε μονοξείδιο του άνθρακα όσο ζούσε (in.gr). Η προχωρημένη αποσύνθεση όμως μπορεί να καταστρέψει ή να αλλοιώσει τα κατάλληλα δείγματα, και τότε η ανάλυση γίνεται αδύνατη ή αναξιόπιστη (Πανεπιστήμιο Πίζας). Σύμφωνα με δημοσιευμένη περιγραφή εγγράφων του Αριστοτελείου Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης (ΑΠΘ), για ορισμένες ουσίες δεν υπάρχει διαπιστευμένη μέθοδος, ενώ για τις πτητικές ενώσεις η αβεβαιότητα μεγαλώνει όσο περνά ο χρόνος (Το Κουτί της Πανδώρας).

Οι εκταφές είναι επίσης διαδικασία χωριστή από την κύρια δίκη της Λάρισας. Δεν έχει εντοπιστεί δημόσια πράξη που να εντάσσει αυτόματα τα πορίσματά τους στη δικογραφία, οπότε η έδρα θα κρίνει όσα της κατατεθούν. Χωριστά εξετάζονται και τα ερωτήματα για τη φύλαξη οστών και βιολογικού υλικού στο ανακριτικό γραφείο (To Brief).

Αν τα δείγματα έχουν αντέξει, οι εξετάσεις μπορούν να πουν σε μια οικογένεια αν ο άνθρωπός της ανέπνεε όταν απλώθηκε ο καπνός. Δεν θα απαντήσουν όμως τι προκάλεσε τη φωτιά ούτε ποιος ευθύνεται γι' αυτήν· αυτό πρέπει να αποδειχθεί σε άλλη διαδικασία.