Η Ελλάδα αγοράζει αεροσκάφη ανεφοδιασμού, τα F-16 περιμένουν

Η Ελλάδα υπέγραψε σήμερα στην Αθήνα διακρατική συμφωνία με την Πορτογαλία για τρία μεταγωγικά KC-390 της Embraer, με παραδόσεις το 2027, το 2029 και το 2031 (πορτογαλική κυβέρνηση). Ο τύπος μπορεί να εξοπλιστεί για να ανεφοδιάζει μαχητικά στον αέρα, οπότε θα είναι το πρώτο ελληνικό αεροσκάφος με αυτή τη δυνατότητα. Με το σύστημα ανεφοδιασμού που έχει σήμερα, όμως, το KC-390 δεν μπορεί να δώσει καύσιμο σε F-16 (Air Data News), και καμία λύση για τα ελληνικά F-16 δεν έχει δημοσιοποιηθεί.

Τη συμφωνία δεν την υπέγραψαν οι υπουργοί, αλλά οι γενικοί διευθυντές εξοπλισμών των δύο χωρών, παρουσία του Νίκου Δένδια και του Nuno Melo. Για την Ελλάδα υπέγραψε ο υποστράτηγος Ιωάννης Μπούρας, επικεφαλής της Γενικής Διεύθυνσης Αμυντικών Εξοπλισμών και Επενδύσεων. Για την Πορτογαλία υπέγραψε ο António José Baptista (in.gr). Η συμφωνία δίνει στην Ελλάδα και δικαίωμα αγοράς άλλων τριών αεροσκαφών (ΥΠΕΘΑ).

Ο Δένδιας είπε ότι «είναι η πρώτη φορά στην ιστορία μας που αγοράζουμε ένα αεροσκάφος το οποίο μπορεί να χρησιμοποιηθεί και ως ιπτάμενο τάνκερ εναέριου ανεφοδιασμού» (ERTnews). Ως τώρα τα ελληνικά μαχητικά ανεφοδιάζονταν μόνο σε ασκήσεις, από τάνκερ των ΗΠΑ, της Γαλλίας και του Ισραήλ (Καθημερινή).

Καλάθι ή άκαμπτος βραχίονας

Το εμπόδιο είναι μηχανικό. Για να ανεφοδιάσει, το KC-390 απλώνει από κάψουλες κάτω από τις πτέρυγες έναν εύκαμπτο σωλήνα που καταλήγει σε «καλάθι» (Πορτογαλική Αεροπορία). Το μαχητικό πρέπει να έχει μια προεξέχουσα ράβδο, την οποία βυθίζει στο καλάθι. Τα γαλλικής κατασκευής Rafale και Mirage της Πολεμικής Αεροπορίας έχουν τέτοια ράβδο.

Τα F-16 δεν έχουν. Έχουν υποδοχή στην άτρακτο, όπου εισέρχεται ένας άκαμπτος τηλεσκοπικός σωλήνας, το λεγόμενο boom, που το KC-390 δεν διαθέτει. Γι' αυτό η Πορτογαλία, που χρησιμοποιεί και τους δύο τύπους, δεν μπορεί να ανεφοδιάσει τα F-16 της από τα δικά της KC-390 (Air Data News).

Ο Δένδιας δήλωσε ότι ο ανεφοδιασμός θα ξεκινήσει με Rafale και Mirage και ότι τα F-16 θα ακολουθήσουν «σε έναν χρόνο» (Protothema). Η Embraer εξετάζει μαζί με τη Northrop Grumman πρόσθετο σύστημα boom για το KC-390 (The Defense Post). Δεν εντοπίστηκε δημόσια ούτε πιστοποιημένο boom ούτε ελληνικό έγγραφο που να περιγράφει πώς θα ανεφοδιάζονται τα F-16. Η δέσμευση του υπουργού είναι προς το παρόν στόχος.

Τι πληρώνουν τα 590 εκατομμύρια

Η Λισαβόνα δίνει την αξία της συμφωνίας σε περίπου 590 εκατ. ευρώ (πορτογαλική κυβέρνηση). Το ποσό είναι το ανώτατο όριο δαπάνης που ενέκρινε στις 14 Οκτωβρίου η κυβέρνηση του Luís Montenegro, και η απόφαση 207/2026 το χωρίζει σε δύο σκέλη, προ ΦΠΑ. Περίπου 533 εκατ. αφορούν τα τρία αεροσκάφη μαζί με την αρχική υποστήριξη για την ένταξή τους σε υπηρεσία. Περίπου 57 εκατ. αφορούν σύστημα ηλεκτρονικού πολέμου, εκπαίδευση, τεχνικά κλιμάκια στην Ελλάδα και διαχείριση του προγράμματος (Diário da República).

Η Πορτογαλία αγοράζει η ίδια τα αεροσκάφη από την Embraer και τα μεταβιβάζει στην Ελλάδα, που χρηματοδοτεί όλη τη δαπάνη. Τιμή ανά αεροσκάφος δεν έχει δημοσιευθεί. Η διαίρεση του συνόλου διά τρία παραπλανά, γιατί υπηρεσίες περιέχονται και στα δύο σκέλη.

Η Λισαβόνα έχει δικό της λόγο να μεσολαβεί. Από το 2025 κρατά δικαίωμα να αγοράσει από την Embraer έως δέκα επιπλέον KC-390 για λογαριασμό ευρωπαϊκών ή νατοϊκών χωρών (Diário da República, 116/2025), και η ελληνική παραγγελία περνά μέσα από αυτό το πλαίσιο. Το πορτογαλικό υπουργείο Άμυνας υπολογίζει ότι το κράτος θα κερδίσει 33 εκατ. ευρώ από την πώληση, χωρίς να έχει δημοσιεύσει πώς έκανε τον υπολογισμό (ECO/Lusa).

Στην ελληνική πλευρά, το ΚΥΣΕΑ (Κυβερνητικό Συμβούλιο Εθνικής Άμυνας) υπό τον Κυριάκο Μητσοτάκη ενέκρινε τα τρία αεροσκάφη στις 23 Ιουλίου (ΥΠΕΘΑ, 23/7). Η υπογραφή έρχεται δύο εβδομάδες αφότου ο Δένδιας παρουσίασε την τρίτη φάση αναδιάρθρωσης των Ενόπλων Δυνάμεων (To Brief).

Το κενό ανάμεσα στην παράδοση και στο πρώτο καύσιμο

Όταν ένα αεροσκάφος παραδίδεται, δεν μπορεί ακόμη να ανεφοδιάζει. Πρώτα πρέπει να τοποθετηθεί ο εξοπλισμός ανεφοδιασμού, να εκπαιδευτούν τα πληρώματα και να πιστοποιηθεί χωριστά κάθε τύπος μαχητικού που θα παίρνει καύσιμο. Η αρχική εκπαίδευση των Ελλήνων πληρωμάτων και τεχνικών θα γίνει στη βάση Beja της Πορτογαλίας (πορτογαλική κυβέρνηση).

Η ίδια η Πορτογαλία έβαλε σε υπηρεσία το πρώτο της KC-390 το 2023, αλλά παρέλαβε τον εξοπλισμό ανεφοδιασμού μόλις τον Ιανουάριο του 2026 (Embraer, Πορτογαλική Αεροπορία). Για την Ελλάδα δεν έχει ανακοινωθεί ούτε πόσα σετ ανεφοδιασμού αγοράζονται ούτε πότε τα αεροσκάφη θα είναι επιχειρησιακά έτοιμα.

Με ένα αεροσκάφος ανά διετία, η Ελλάδα αγόρασε σήμερα τεκμηριωμένη μεταφορική ικανότητα και ρεαλιστική προοπτική ανεφοδιασμού για τα Rafale και τα Mirage. Για τα F-16 αγόρασε μια δέσμευση του υπουργού, για την οποία δεν έχει δημοσιευθεί καμία τεχνική λύση.