Η Ελλάδα εξέδωσε Κινέζα παρά το πάγωμα του Στρασβούργου

Μια 33χρονη Κινέζα, καταζητούμενη από το Πεκίνο για φερόμενη συμμετοχή σε πυραμιδική επενδυτική απάτη, παραδόθηκε στις 22 Ιουλίου από ελληνικές αρχές σε Κινέζους αστυνομικούς στο αεροδρόμιο της Αθήνας και μπήκε σε πτήση για την Κίνα. Το Ευρωπαϊκό Δικαστήριο Δικαιωμάτων του Ανθρώπου είχε ήδη διατάξει να παγώσει η έκδοση μέχρι να κριθεί το αίτημα ασύλου της· το αεροπλάνο απογειώθηκε παρ' όλα αυτά. Το διακύβευμα για τον πολίτη δεν είναι αν η Ελλάδα δικαιούται να συνεργάζεται σε εκδόσεις, αλλά αν οι μηχανισμοί της σταματούν όταν η Ευρώπη τους λέει «σταματήστε».

Εξήντα τρία λεπτά

Το χρονικό είναι ζήτημα λεπτών. Σύμφωνα με το αποκλειστικό ρεπορτάζ της Καθημερινής, στις 21 Ιουλίου η γυναίκα ενημερώθηκε στη φυλακή ότι θα εκδιδόταν την επομένη, και η δικηγόρος της, Μαρίνα Δαλιάνη, προσέφυγε κατεπειγόντως στο Στρασβούργο ζητώντας να μην παραδοθεί πριν κριθεί το άσυλο. Η πτήση ήταν προγραμματισμένη για τις 14:15, αλλά καθυστέρησε περίπου μία ώρα. Στις 14:22, όπως καταγράφει η Καθημερινή, η δικηγόρος παρέλαβε την απόφαση που έκανε δεκτό το αίτημα και ζητούσε πάγωμα της έκδοσης· στις 15:25, εξήντα τρία λεπτά αργότερα, το αεροπλάνο απογειώθηκε με την 33χρονη μέσα.

Μέσα σε εκείνη τη μία ώρα καθυστέρησης έτρεξε ένας πυρετός επικοινωνιών: τηλεφωνήματα και μηνύματα ανάμεσα σε δικηγόρους, το υπουργείο Δικαιοσύνης, δικαστές στο Στρασβούργο, την Αστυνομία και την Interpol. Καμία από αυτές τις επαφές δεν κράτησε το αεροπλάνο στο έδαφος.

Το εργαλείο που είχε ενεργοποιήσει η δικηγόρος λέγεται Rule 39. Είναι ένα προσωρινό μέτρο με το οποίο το ΕΔΔΑ (το δικαστήριο του Στρασβούργου που κρίνει αν τα 46 κράτη του Συμβουλίου της Ευρώπης παραβιάζουν θεμελιώδη δικαιώματα) ζητά από ένα κράτος να παγώσει μια πράξη όταν υπάρχει άμεσος κίνδυνος σοβαρής και μη αναστρέψιμης βλάβης, τυπικά σε απελάσεις ή εκδόσεις (ECHR, Rule 39 portal). Δεν κρίνει αν ο διωκόμενος είναι αθώος ή ένοχος. Άλλωστε η κινεζική Ερυθρά Αγγελία της Interpol που βάραινε τη γυναίκα είναι αίτημα εντοπισμού και προσωρινής σύλληψης, όχι διεθνές ένταλμα ούτε απόδειξη ενοχής (Interpol)· το πάγωμα εξετάζει τον κίνδυνο μετά την έκδοση, όχι τις κατηγορίες. Και εδώ είναι ο πυρήνας: μόλις το πρόσωπο περάσει τα σύνορα, το φρένο μένει χωρίς αντικείμενο. Το ΕΔΔΑ μπορεί αργότερα να καταδικάσει την Ελλάδα, δεν μπορεί όμως να διατάξει την Κίνα, που δεν ανήκει στο Συμβούλιο της Ευρώπης, να επιστρέψει τη γυναίκα.

Αυτό δεν είναι θεωρητικό. Στην υπόθεση Trabelsi κατά Βελγίου το δικαστήριο έκρινε ότι η έκδοση παρά το Rule 39 μείωσε ανεπανόρθωτα την προστασία του προσφεύγοντος, ενώ η δεσμευτικότητα των προσωρινών μέτρων είχε παγιωθεί με την Mamatkulov κατά Τουρκίας (Mamatkulov, Trabelsi). Η μη συμμόρφωση δεν είναι λεπτομέρεια: συνιστά αυτοτελή παραβίαση του άρθρου 34 της Σύμβασης, δηλαδή του δικαιώματος να προσφεύγει κανείς ατομικά. Και η Ελλάδα έχει ήδη καταδικαστεί ακριβώς γι' αυτό: στην υπόθεση M.A. κατά Ελλάδας το ΕΔΔΑ διαπίστωσε παραβίαση του άρθρου 34 επειδή οι ελληνικές αρχές δεν συμμορφώθηκαν έγκαιρα με προσωρινό μέτρο (GovWatch).

Ποιος μπορούσε να κρατήσει το αεροπλάνο

Το ζήτημα, επομένως, είναι ονομαστικό. Η έκδοση δεν είναι απλή αστυνομική μεταγωγή: στο ελληνικό σύστημα προηγείται δικαστικός έλεγχος και ακολουθεί διοικητική πράξη εκτέλεσης, στο πλαίσιο του Κώδικα Ποινικής Δικονομίας (kodiko.gr). Ότι το υπουργικό επίπεδο μπορεί πρακτικά να λειτουργήσει ως φρένο το έδειξε πρόσφατη υπόθεση Τούρκου εκζητούμενου, όπου ο αρμόδιος υφυπουργός Δικαιοσύνης ανέστειλε την εκτέλεση λόγω εκκρεμών διαδικασιών και μέτρου του ΕΔΔΑ (Zougla).

Οι εκδόσεις προς την Κίνα σηκώνουν ούτως ή άλλως αυστηρότερο έλεγχο, επειδή η νομολογία, με κομβικό σημείο την υπόθεση Liu κατά Πολωνίας, δέχεται ότι η έκδοση Κινέζου υπηκόου μπορεί να παραβιάσει το άρθρο 3 λόγω συστημικού κινδύνου κακομεταχείρισης στις κινεζικές συνθήκες κράτησης (Extradando, Extradition.co). Ακριβώς αυτόν τον κίνδυνο όφειλε να ζυγίσει η ελληνική πλευρά προτού παραδώσει τη γυναίκα.

Δημόσια απάντηση για το κρίσιμο δεν υπάρχει. Δεν έχει δημοσιοποιηθεί ούτε το έγγραφο του ΕΔΔΑ, ούτε επίσημη ελληνική εξήγηση για το ποιος παρέλαβε την κοινοποίηση των 14:22 και μέσω ποιου καναλιού, ούτε η πράξη που διέταξε την εκτέλεση. Και δεν είναι μεμονωμένο επεισόδιο: η Αθήνα δοκιμάζει αυτή την περίοδο τα όρια της απομάκρυνσης ανθρώπων, από τα σχεδιαζόμενα κέντρα επιστροφών μεταναστών εκτός ΕΕ που προωθεί μαζί με άλλες τέσσερις κυβερνήσεις (To Brief) έως αυτή την έκδοση προς χώρα εκτός της ευρωπαϊκής δικαιοδοσίας.

Με την 33χρονη να εκτιμάται πως κρατείται πλέον στην Κίνα, χωρίς επικοινωνία με την οικογένειά της, όσα ξέρουμε δημόσια σταματούν στο ίδιο σημείο: καμία ελληνική αρχή δεν έχει πει τι παρέλαβε στις 14:22 και γιατί το αεροπλάνο απογειώθηκε στις 15:25.