Ελλείψεις αίματος αναβάλλουν μεταγγίσεις σε μεγάλα νοσοκομεία

Δεκαπέντε ασθενείς στη Νίκαια, δεκαεννιά στο Λαϊκό, είκοσι στο Πανεπιστημιακό Ρίου: πολυμεταγγιζόμενοι με θαλασσαιμία ή δρεπανοκυτταρική νόσο που, στις αρχές Αυγούστου, δεν πήραν τη μετάγγιση που όριζε το θεραπευτικό τους πρόγραμμα. Τους αριθμούς δίνει η Ελληνική Ομοσπονδία Θαλασσαιμίας (ΕΟΘΑ). Τα ίδια τα νοσοκομεία δεν έχουν βγει δημόσια να τους επιβεβαιώσουν (in.gr, Εφ.Συν.).

Για έναν πολυμεταγγιζόμενο, η μετάγγιση δεν μετατίθεται όπως ένα ραντεβού. Είναι το εξωτερικό στήριγμα που κρατά τον οργανισμό σε ισορροπία. Στη θαλασσαιμία, ο μυελός των οστών δουλεύει σαν εργοστάσιο που παράγει ασταμάτητα ελαττωματικό προϊόν, επειδή δεν μπορεί να φτιάξει σωστά ερυθρά αιμοσφαίρια. Η τακτική μετάγγιση είναι ο εξωτερικός προμηθευτής που καλύπτει την ανάγκη και ηρεμεί το εργοστάσιο. Κρατά την αιμοσφαιρίνη σε ένα παράθυρο ασφαλείας γύρω στα 9,5-10,5 g/dL, τη στιγμή που ένας υγιής ενήλικας κινείται περίπου στο 12-16 (NIH/PMC). Στη δρεπανοκυτταρική νόσο, το φρέσκο αίμα αραιώνει τα ελαττωματικά ερυθρά ώστε να μη φράζουν τα αγγεία (MSD Manual). Όταν η μετάγγιση καθυστερεί ή είναι μικρότερη, χάνεται αυτό το θεραπευτικό παράθυρο, με κίνδυνο που εξαρτάται από τον κάθε ασθενή (PubMed).

Γιατί κάθε Αύγουστο το ίδιο έργο

Η πρόεδρος του ΕΚΕΑ Έλενα Τσάγκαρη το περιέγραψε ως επαναλαμβανόμενο αυγουστιάτικο φαινόμενο: ασθενείς που αναγκάζονται να πάνε δύο και τρεις φορές στο νοσοκομείο για να ολοκληρώσουν μία μηνιαία μετάγγιση, με την πίεση να κορυφώνεται από τις 20 Αυγούστου ως τις αρχές Σεπτεμβρίου (iefimerida). Δεν είναι μεμονωμένο επεισόδιο. Η Ελλάδα συλλέγει γύρω στις 550.000 φιάλες αίματος τον χρόνο και παρ' όλα αυτά εισάγει άλλες 20.000-25.000 από τον Ελβετικό Ερυθρό Σταυρό, λειτουργώντας δηλαδή ήδη χωρίς περιθώριο (Υπ. Υγείας). Στην Αττική η συλλογή πέφτει έως και 70% τον Αύγουστο, τη στιγμή που μόνο η Αττική χρειάζεται περίπου 1.000 φιάλες την ημέρα (Τα Νέα).

Το αίμα μοιάζει με δίκτυο φρέσκων, εξειδικευμένων ανταλλακτικών. Κάθε μονάδα που δίνει ένας αιμοδότης χωρίζεται σε ερυθρά, αιμοπετάλια και πλάσμα. Καθένα έχει άλλη ομάδα, άλλη συμβατότητα, άλλη διάρκεια ζωής, και πρέπει να ταιριάξει με τον συγκεκριμένο ασθενή πριν χορηγηθεί (Κυανός Σταυρός). Γι' αυτό το «λείπει αίμα» σπάνια σημαίνει άδεια ράφια. Συνήθως σημαίνει ότι λείπουν οι σωστές φιάλες, στο σωστό σημείο, την ώρα που χρειάζονται.

Φέτος μπήκε και ένα επιπλέον φίλτρο. Λόγω του ιού του Δυτικού Νείλου, οι μονάδες από αιμοδότες σε επηρεαζόμενες περιοχές περνούν από μοριακό έλεγχο NAT, μια εξέταση που ανιχνεύει τον ιό στο ίδιο το γενετικό υλικό πριν η φιάλη γίνει διαθέσιμη. Ο έλεγχος καθυστερεί ή δεσμεύει κάποιες μονάδες. Ταυτόχρονα όμως αποτρέπει κάτι χειρότερο, τον μαζικό αποκλεισμό όλων των αιμοδοτών μιας περιοχής. Είναι επιβαρυντικός παράγοντας μέσα στη θερινή πίεση, όχι η αποδεδειγμένη κύρια αιτία της έλλειψης (ΕΚΕΑ).

Η τρύπα που μένει ανοιχτή

Όταν ένα νοσοκομείο στερεύει, η λύση θεωρητικά υπάρχει: ανακατανομή αποθεμάτων από μονάδες με μικρότερο φόρτο προς εκείνες που πιέζονται. Στην πράξη, αυτή η μετακίνηση απαιτεί κάτι που λείπει, να βλέπει το σύστημα σε αληθή χρόνο ποια φιάλη υπάρχει, πού, με τι ομάδα και τι ημερομηνία λήξης. Χωρίς αυτή την εικόνα, αίμα μπορεί να υπάρχει κάπου στο δίκτυο αλλά να μη φτάνει εγκαίρως στο σωστό νοσοκομείο. Δεν υπάρχει δημόσιο ταμπλό αποθεμάτων ανά ομάδα και περιοχή. Βλέπουμε την έκκληση για αιμοδοσία, όχι τον πίνακα που θα έδειχνε πόσες φιάλες λείπουν και πού.

Ακριβώς αυτό είχε εξαγγελθεί το 2024: μια Κεντρική Διαχείριση Αίματος υπό το ΕΚΕΑ, με ενιαίο σύστημα που θα έβλεπε το απόθεμα ως κοινό δίκτυο αντί για ξεχωριστές νησίδες. Δύο χρόνια μετά, οι ισχυρότερες δημόσιες ενδείξεις εφαρμογής σταματούν στα όρια της Αττικής: λειτουργία σε έξι νοσοκομεία και διασύνδεση των υπόλοιπων αιμοδοσιών ακόμη «σε φάση ολοκλήρωσης» στα τέλη του 2025 (iatronet, ygeiamou). Δημόσιο τεκμήριο ότι το σύστημα επεκτάθηκε πανελλαδικά δεν εντοπίζεται. Το Ρίο, ένα από τα νοσοκομεία με αναβολές, βρίσκεται εκτός αυτού του δικτύου ορατότητας.

Το βάρος πέφτει σε συγκεκριμένους ανθρώπους. Περίπου 2.700 ασθενείς με θαλασσαιμία ή δρεπανοκυτταρική νόσο χρειάζονται 110.000-120.000 φιάλες τον χρόνο, περίπου το ένα πέμπτο της εθνικής ανάγκης, και η ζήτησή τους δεν μετατίθεται για αργότερα (ΕΣΑμεΑ). Στο Παίδων «Η Αγία Σοφία», όπου παρακολουθούνται περίπου 800 πολυμεταγγιζόμενοι, τα ρεπορτάζ ανέφεραν ότι χορηγούνταν μόνο η πρώτη μονάδα αίματος (Newsit). Μισή δόση, σε παιδιά που η θεραπεία τους έχει σχεδιαστεί για σταθερή ποσότητα.