Οι Έλληνες αγρότες πουλούν φθηνότερα και πληρώνουν ακριβότερα

Ένας δείκτης της ΕΛΣΤΑΤ που σπάνια βγαίνει στην επιφάνεια περιγράφει τον Ιούνιο του 2026 μια ψαλίδα που σφίγγει το πορτοφόλι του παραγωγού: οι τιμές που εισπράττει ο αγρότης όταν πουλά τα προϊόντα του (οι «εκροές») έπεσαν 6,4% σε έναν χρόνο, ενώ οι τιμές που πληρώνει για να παράγει (οι «εισροές») ανέβηκαν 3,6% (Dnews, Financial Report). Το ίδιο σοκ κόστους εξηγεί γιατί το μοσχάρι έφτασε 28,4% ακριβότερο στο ράφι (To Brief). Τώρα η πίεση γυρίζει και χτυπά τους ίδιους τους παραγωγούς, από την άλλη πλευρά.

Η ψαλίδα όμως δεν είναι ενιαία. Κατεβαίνοντας από τον γενικό δείκτη στο χωράφι, η πτώση έρχεται σχεδόν ολόκληρη από τη φυτική παραγωγή (-10,1%), και μέσα σε αυτήν από τα φρούτα, που κατέρρευσαν 21,6%, ενώ η ζωική παραγωγή κινήθηκε αντίθετα, +4,2%. Στα θερινά φρούτα το ίχνος είναι καθαρό: σύμφωνα με κλαδική αναφορά, οι τιμές παραγωγού σε ροδάκινα και νεκταρίνια έπεσαν στα 0,45-0,50 ευρώ το κιλό, με τη σοδειά στα νεκταρίνια να ξεχειλίζει και τη ζήτηση να υπολείπεται (ACN Naoussa).

Στην άλλη πλευρά, το κόστος συγκεντρώνεται σε δύο βαριές κατηγορίες: τα λιπάσματα ακρίβυναν 11,2% και η ενέργεια με τα λιπαντικά 8,3% (Financial Report). Το λίπασμα δεν είναι ελληνική ιδιαιτερότητα. Η Παγκόσμια Τράπεζα συνδέει την άνοδο με διαταραχές προσφοράς και μεταφορών γύρω από το Στενό του Ορμούζ και με το ακριβότερο φυσικό αέριο, πρώτη ύλη των αζωτούχων λιπασμάτων (World Bank). Στην ενέργεια όμως η απόκλιση είναι ελληνική: στην ΕΕ η ενέργεια και τα λιπαντικά έτρεχαν στο -0,6% το α΄ τρίμηνο, ενώ το ελληνικό +8,3% τον Ιούνιο είναι άλλη κλίμακα, έστω κι αν οι περίοδοι δεν ταυτίζονται (Eurostat).

Γι' αυτό τα περιθώρια δεν αλλάζουν ομοιόμορφα. Το ελαιόλαδο είναι το πιο καθαρό παράδειγμα συμπίεσης: από τα 7,85 ευρώ το κιλό στην πρώτη δημοπρασία της σοδειάς, η μέση τιμή παραγωγού υποχώρησε προς τα 4,38 ευρώ, όταν το κόστος παραγωγής εκτιμάται στα 3,08-3,52 ευρώ (Agrotypos, newmoney). Το «μαξιλάρι» έχει σχεδόν εξαφανιστεί. Στο γάλα η εικόνα αντιστρέφεται: το αγελαδινό κρατιέται γύρω στα 0,545 ευρώ επειδή η προσφορά έχει σφίξει (Ypaithros), αλλά αυτό είναι στήριξη από την έλλειψη ζώων, όχι άνεση.

Εδώ χρειάζεται ένα καθαρό φρένο. Το -6,4% και το +3,6% δεν αφαιρούνται για να βγει «εισόδημα». Είναι δείκτες τιμών, όχι λογαριασμοί: δεν μετρούν όγκους, μείγμα προϊόντων, αποδόσεις, τόκους ή μισθωτή εργασία, και ο δείκτης εκροών δημοσιεύεται μάλιστα χωρίς επιδοτήσεις (EUR-Lex 138/2004). Το πραγματικό εισόδημα το δείχνουν άλλα εργαλεία, και εκεί κρύβεται η ελληνική διάσταση: το 2025 το πραγματικό αγροτικό εισόδημα ανά εργαζόμενο αυξήθηκε 9,2% στην ΕΕ αλλά μειώθηκε 8,8% στην Ελλάδα (Eurostat). Την ώρα που η Ευρώπη ανακάμπτει, η Ελλάδα συρρικνώνεται. Δεν είναι πρώτη φορά: το β΄ τρίμηνο του 2025 η Ελλάδα ήταν η μόνη χώρα της ΕΕ όπου οι τιμές αγροτικής παραγωγής υποχώρησαν (-0,1%) και η μόνη όπου το γάλα έπεσε (-3%) ενώ παντού αλλού ανέβαινε (Eurostat). Και επειδή η γεωργία ζυγίζει 3,2% του ΑΕΠ έναντι 1,2% στην ΕΕ (Eurostat), το ίδιο σοκ πονά εδώ περισσότερο.

Ποιος αντέχει λιγότερο; Οι μικροί, αρδευόμενοι, λιπασματοβόροι παραγωγοί, σε έναν τομέα όπου πάνω από το 70% των εκμεταλλεύσεων είναι κάτω από 5 εκτάρια και η πίεση απορροφάται ως απλήρωτη οικογενειακή εργασία (Ευρωπαϊκή Επιτροπή). Το σήμα φθοράς φαίνεται ήδη στην κτηνοτροφία: το ζωικό κεφάλαιο σε ζωικές μονάδες συρρικνώνεται 13,3% μέσα σε έναν χρόνο (ΕΘΕΑΣ). Στους παραγωγούς φρούτων η ίδια φθορά δεν ανεβάζει την τιμή, την κατεβάζει.

Μένει το εμπορικό σκέλος, αυτό που ρωτά ο καταναλωτής: αν η φθηνότερη τιμή παραγωγού φτάνει στο ράφι. Ο ΟΚΑΑ δημοσιεύει τιμές που αναρτούν οι έμποροι, όχι εκτελεσμένες συναλλαγές (ΟΚΑΑ), και χωρίς αντιστοιχισμένα στοιχεία παραγωγού, χονδρικής και λιανικής ανά προϊόν, κανείς δεν μπορεί να πει πού κάθεται η διαφορά. Πόσο από την πτώση στο χωράφι φτάνει στον καταναλωτή; Κανένα δημόσιο στοιχείο δεν το δείχνει, γιατί λείπουν ακριβώς τα δεδομένα που θα ένωναν το χωράφι με το ράφι πάνω στο ίδιο ροδάκινο.