Οι ελληνικοί Patriot μένουν στο Γιανμπού, για πόσο;

Μια ελληνική πυροβολαρχία Patriot, επίγειου συστήματος αεράμυνας που εντοπίζει πυραύλους και μη επανδρωμένα αεροσκάφη (drones) και εκτοξεύει βλήματα για να τα αναχαιτίσει, έχει ήδη πυροβολήσει σε πραγματικές εμπλοκές στη Σαουδική Αραβία. Φυλάει ενεργειακές υποδομές στο Γιανμπού, στην ακτή της Ερυθράς Θάλασσας. Στις 25 Οκτωβρίου, στο Ριάντ, ο Κυριάκος Μητσοτάκης απάντησε θετικά στον διάδοχο Μοχάμεντ μπιν Σαλμάν για την παραμονή της (Πρωθυπουργικό γραφείο). Η Ελλάδα κρατά έτσι μονάδα της σε περιοχή που δέχεται επιθέσεις, χωρίς να έχει δημοσιοποιηθεί για πόσο και με ποιους όρους.

Γιατί το Γιανμπού είναι στόχος

Στο Γιανμπού καταλήγει ο αγωγός Ανατολής-Δύσης, που μεταφέρει σαουδαραβικό πετρέλαιο ως την Ερυθρά Θάλασσα παρακάμπτοντας τα Στενά του Ορμούζ. Η κοινή δήλωση των δύο χωρών τον κατονομάζει ως εναλλακτική εξαγωγική οδό (Κοινή δήλωση). Τον Σεπτέμβριο η ροή διακόπηκε μετά από επίθεση στον αγωγό. Στις 6 Οκτωβρίου ο Σαουδάραβας υπουργός Ενέργειας δήλωνε ότι λειτουργούσε ξανά (Argus). Στο πρώτο μισό του Οκτωβρίου το λιμάνι εξήγαγε κατά μέσο όρο περίπου 2,3 εκατ. βαρέλια την ημέρα, σύμφωνα με στοιχεία της εταιρείας ανάλυσης φορτίων Kpler. Αυτό είναι ένα τρίτο της ονομαστικής δυναμικότητας του αγωγού, που αναφέρεται γύρω στα 7 εκατ. (Saudi Gazette, Κοινή δήλωση). Όποιος πλήττει το Γιανμπού χτυπά τη διαδρομή που υπάρχει ακριβώς για να μην κρέμεται το σαουδαραβικό πετρέλαιο από το Ορμούζ.

Η επίσημη ελληνική ενημέρωση ορίζει την αποστολή ως προστασία κρίσιμων ενεργειακών υποδομών στην περιοχή του Γιανμπού, όχι ολόκληρου του αγωγού (Πρωθυπουργικό γραφείο). Στις 27 Αυγούστου αναφέρθηκαν τρεις ελληνικές εκτοξεύσεις κατά drones, σε συνεργασία με τη σαουδαραβική αεράμυνα (in.gr). Στις 24 Σεπτεμβρίου το υπουργείο Εθνικής Άμυνας ανακοίνωσε «επιτυχή εμπλοκή» με δύο εκτοξεύσεις κατά βαλλιστικού πυραύλου και drone, χωρίς να προσδιορίσει από πού ήρθαν (CNN Greece). Μέσα σε δύο ημέρες ξοδεύτηκαν δηλαδή τουλάχιστον πέντε βλήματα. Ο αριθμός μετρά πυρομαχικά, όχι αποδεδειγμένες αποκλειστικά ελληνικές καταρρίψεις.

Η απειλή συνεχίζεται. Στις 16 Οκτωβρίου ο σαουδαραβικός συνασπισμός ανακοίνωσε ότι αναχαίτισε βαλλιστικό πύραυλο με κατεύθυνση το Γιανμπού. Στις 22 Οκτωβρίου οι Χούθι, η ένοπλη οργάνωση που ελέγχει τη βόρεια Υεμένη, ισχυρίστηκαν ότι έπληξαν εκεί εγκατάσταση της κρατικής πετρελαϊκής εταιρείας Aramco, χωρίς σαουδαραβική επιβεβαίωση (BBC Arabic, 16/10, BBC Arabic, 22/10). Επιτυχημένες εμπλοκές δεν σημαίνουν πλήρη προστασία. Τον Μάρτιο υπήρξε ελληνική ανακοίνωση αναχαίτισης δύο βαλλιστικών πυραύλων. Υπήρξε όμως και σαουδαραβική ανακοίνωση για πλήγμα drone σε σαουδαραβικό διυλιστήριο, το SAMREF, και δεν έχει ξεκαθαρίσει αν επρόκειτο για χωριστές επιθέσεις (Janes, AGSI).

Ένα «ναι» πάνω σε παράταση ενός μήνα

Η κοινή δήλωση του Ριάντ εκφράζει ανησυχία για τις επιθέσεις σε ενεργειακές υποδομές και ζητά στενότερη αμυντική συνεργασία. Για τη διάρκεια ή τους όρους των Patriot δεν γράφει τίποτα (SPA). Η μονάδα βρίσκεται στη χώρα από το 2021. Η τελευταία δημοσιευμένη απόφαση για την παραμονή της είναι πολύ στενότερη από το πρωθυπουργικό «ναι»: την 1η Οκτωβρίου το ΚΥΣΕΑ, το κυβερνητικό συμβούλιο που αποφασίζει για ζητήματα άμυνας και ασφάλειας, έδωσε παράταση ενός μήνα, με νέα αξιολόγηση στη συνέχεια (CNN Greece).

Στις 20 Οκτωβρίου ο υπουργός Άμυνας Νίκος Δένδιας είπε ότι θα εισηγηθεί νέα παράταση (in.gr). Νέα πράξη που να ορίζει διάρκεια και όρους δεν έχει δημοσιοποιηθεί. Ο πρωθυπουργός προεδρεύει του ΚΥΣΕΑ, άρα η παραμονή έχει στην ουσία κριθεί. Ανοιχτό μένει το πλαίσιό της.

Για τα χρήματα, ο Δένδιας δήλωσε ότι η Σαουδική Αραβία εκπλήρωσε τις έως τότε υποχρεώσεις της για τη λειτουργία της συστοιχίας (Καθημερινή). Το Βήμα, επικαλούμενο πηγές των διαβουλεύσεων, είχε αναφέρει χωριστή συζήτηση για δύο ακόμη ζητήματα. Το πρώτο ήταν η αντικατάσταση 14 χρησιμοποιημένων PAC-2, των βλημάτων αναχαίτισης του Patriot. Το δεύτερο ήταν πιθανή σαουδαραβική χρηματοδότηση για την αναβάθμιση ελληνικών πυροβολαρχιών (Το Βήμα). Ούτε η αναπλήρωση ούτε η αναβάθμιση έχουν τεκμηριωθεί δημόσια ως ολοκληρωμένες.

Η λογική κάθε πλευράς είναι καθαρή. Το Ριάντ απλώνει την αεράμυνά του πέρα από την αμερικανική ομπρέλα (AGSI). Η Αθήνα κερδίζει θέση στο σαουδαραβικό αμυντικό και ενεργειακό τραπέζι και μια αποστολή με πληρωμένη λειτουργία. Πληρώνει σε αναλώσιμα βλήματα, σε μια μονάδα που λείπει από τη χώρα και στον κίνδυνο βαθύτερης εμπλοκής σε ενεργή σύγκρουση. Κανείς δεν έχει ποσοτικοποιήσει δημόσια αυτό το κόστος για την ελληνική αεράμυνα.

Το «ναι» δόθηκε στο Ριάντ. Το τι ακριβώς δέχθηκε η Ελλάδα θα το πει η επόμενη απόφαση του ΚΥΣΕΑ: για πόσο μένει η μονάδα και ποιος αναπληρώνει τα βλήματα που έχουν ήδη εκτοξευθεί στον ουρανό της Σαουδικής Αραβίας.