Εναέρια επίθεση στη διεκδικούμενη αγορά Αμπιέι

Γύρω στις 11 το πρωί της 19ης Οκτωβρίου, πλήγμα με μη επανδρωμένα αεροσκάφη (drones) χτύπησε την αγορά της Αμιέτ στο Αμπιέι, μια περιοχή που διεκδικούν και το Σουδάν και το Νότιο Σουδάν. Οι εκρήξεις άναψαν πυρκαγιά σε χώρο καυσίμων (Reuters). Ο ΟΗΕ μετρά τουλάχιστον 28 νεκρούς αμάχους (ΟΗΕ). Ο τοπικός υπουργός Πληροφοριών μιλά για πάνω από 220, ενώ ανώνυμος Σουδανός αξιωματικός λέει ότι ο στρατός χτύπησε βυτιοφόρα (AP).

Η Αμιέτ ήταν κάτι παραπάνω από πάγκοι και αποθήκες. Ήταν το σημείο όπου συναντιούνταν οι δύο κοινότητες που μοιράζονται το Αμπιέι και διαφωνούν για το μέλλον του. Οι Ngok Dinka ζουν μόνιμα στην περιοχή και κατά κανόνα θέλουν ένταξη στο Νότιο Σουδάν. Οι Misseriya είναι νομάδες που κατεβαίνουν εποχικά από το Σουδάν για νερό και βοσκή, και θέλουν να κρατήσουν αυτή την πρόσβαση.

Η ειρηνευτική δύναμη του ΟΗΕ στην περιοχή, η UNISFA, περιγράφει την αγορά ως κοινό χώρο συνύπαρξης, με επιτροπή ειρήνης και παραδοσιακό δικαστήριο για τις διαφορές των δύο κοινοτήτων (UNISFA). Από εκεί περνούσαν επίσης τρόφιμα, φάρμακα και καύσιμα προς τις εμπόλεμες περιοχές του Σουδάν (UNifeed). Η ισορροπία ήταν ήδη εύθραυστη: τον Μάιο ο ΟΗΕ κατέγραψε 196 περιστατικά ασφαλείας και 58 νεκρούς στο Αμπιέι μέσα σε ένα εξάμηνο (ΟΗΕ).

Αυτόπτης μάρτυρας είπε στο Reuters ότι άκουσε πέντε ισχυρές εκρήξεις. Βίντεο της επόμενης ημέρας, που επαλήθευσε το πρακτορείο, έδειχνε καμένα οχήματα και φλόγες ακόμη ορατές (Reuters). Οι Γιατροί Χωρίς Σύνορα παρέλαβαν πάνω από 20 τραυματίες στο νοσοκομείο Ameth Bek, κάποιους με εγκαύματα και σε κρίσιμη κατάσταση (AP).

Ένας απολογισμός που αλλάζει κάθε λίγες ώρες

Οι αρχές του Αμπιέι ανέφεραν πρώτα 19 τραυματίες χωρίς νεκρούς και ύστερα 73 νεκρούς, ενώ η φωτιά δυσκόλευε την ανάσυρση των σορών (Radio Tamazuj). Ο αριθμός αναθεωρήθηκε σε 53 (AFP) και στις 20 Οκτωβρίου έφτασε στους 153 (Reuters). Λίγο αργότερα ο υπηρεσιακός υπουργός Γιοχάνα Άκολ Νγκορ μίλησε για πάνω από 220 (Eye Radio).

Όλοι αυτοί οι αριθμοί είναι διαδοχικές δηλώσεις της ίδιας τοπικής διοίκησης και όχι ανεξάρτητες καταμετρήσεις. Ο υψηλότερος είναι σχεδόν οκταπλάσιος από το ελάχιστο του ΟΗΕ, και καμία πλευρά δεν έχει δημοσιοποιήσει μέθοδο που να εξηγεί τη διαφορά.

Τα βυτιοφόρα και τα τρία επίπεδα στοιχείων

Η κυβέρνηση του Νοτίου Σουδάν αποδίδει το πλήγμα στον στρατό του Σουδάν. Ο ανώνυμος ανώτερος αξιωματικός που μίλησε στο AP επιβεβαίωσε ουσιαστικά ότι ο στρατός έκανε πλήγμα με drone, αρνήθηκε όμως ότι στόχευσε αμάχους. Κατά τον ίδιο, τα βυτιοφόρα προορίζονταν για τις Δυνάμεις Ταχείας Υποστήριξης (RSF), την παραστρατιωτική οργάνωση που πολεμά τον στρατό από το 2023, και οι νεκροί ήταν μαχητές ή διακινητές καυσίμων (AP).

Το BBC Verify, η μονάδα επαλήθευσης του BBC, επιβεβαίωσε εικόνα βυτιοφόρου κοντά στην αγορά, όχι όμως τον ιδιοκτήτη ή τον προορισμό του (BBC Verify). Διπλωματικές πηγές είπαν στο Reuters ότι η αποθήκη είχε χρησιμοποιηθεί στο παρελθόν για ανεφοδιασμό των RSF. Τοπικός αξιωματούχος υποστηρίζει ότι εξυπηρετούσε επιχειρήσεις της περιοχής, και μάρτυρας λέει ότι δεν είδε ένστολους (Reuters).

Τα στοιχεία στηρίζουν ότι το πλήγμα ήταν σουδανικό. Δεν στηρίζουν ακόμη ότι εκείνη τη μέρα τα καύσιμα πήγαιναν στις RSF. Η λογική του στρατού είναι κατανοητή: όποιος κόβει τα καύσιμα πλήττει τον εφοδιασμό του αντιπάλου. Ακόμη όμως και αν μια αποθήκη καυσίμων είναι θεμιτός στρατιωτικός στόχος, το ανθρωπιστικό δίκαιο υποχρεώνει τον επιτιθέμενο να ζυγίσει τον προβλέψιμο κίνδυνο για το πλήθος και τη φωτιά (ICRC).

Γιατί το Αμπιέι δεν ανήκει σε κανέναν

Η ειρηνευτική συμφωνία του 2005, που τερμάτισε τον εμφύλιο βορρά και νότου, υποσχέθηκε στο Αμπιέι δικό του δημοψήφισμα: οι κάτοικοι θα αποφάσιζαν αν μένουν στο Σουδάν ή πηγαίνουν στον νότο. Η ψηφοφορία δεν έγινε ποτέ, γιατί οι δύο πλευρές δεν συμφώνησαν ποιοι λογίζονται κάτοικοι και αν ψηφίζουν οι Misseriya (AFP). Το Νότιο Σουδάν έγινε ανεξάρτητο κράτος τον Ιούλιο του 2011, και το Αμπιέι έμεινε στη μέση. Την ίδια χρονιά το Συμβούλιο Ασφαλείας ίδρυσε την UNISFA, που φρουρεί την περιοχή αλλά δεν αποφασίζει σε ποιο κράτος ανήκει (Απόφαση 1990).

Γι' αυτό ένα πλήγμα στην Αμιέτ δεν μένει υπόθεση του σουδανικού πολέμου. Στις 19 Οκτωβρίου η υφυπουργός Εξωτερικών του Νοτίου Σουδάν Άγκνες Αντλίνο Ορίφα Οσουάχα κάλεσε στην πρωτεύουσα Τζούμπα τον Σουδανό πρεσβευτή Ισάμ Μοχάμεντ Χασάν Καράρ και του επέδωσε διαμαρτυρία. Ζήτησε προστασία των αμάχων και χειρισμό του Αμπιέι μέσω διπλωματικών διαύλων (Sudan Tribune). Κάτοικοι της περιοχής ζήτησαν από την UNISFA έρευνα, και ο επικεφαλής της υποσχέθηκε να προωθήσει το αίτημα (Eye Radio). Στρατιωτική απάντηση από το Νότιο Σουδάν δεν έχει καταγραφεί.

Είκοσι ένα χρόνια μετά τη συμφωνία που υποσχέθηκε δημοψήφισμα, το Αμπιέι παραμένει έδαφος όπου ένας στρατός μπορεί να χτυπήσει την κοινή αγορά δύο λαών, και ο γείτονας που το διεκδικεί απαντά μόνο με μια διαμαρτυρία προς τον πρεσβευτή.