Ενεργειακή εκεχειρία: ανακοίνωση χωρίς κοινό κείμενο

Ο Ντόναλντ Τραμπ έγραψε στις 11 Οκτωβρίου ότι η Ρωσία και η Ουκρανία «συμφώνησαν» να σταματήσουν «αμέσως» τα πλήγματα στις ενεργειακές υποδομές (Politico). Ο Βολοντίμιρ Ζελένσκι απάντησε ότι η είδηση ήταν «νέα για μένα» και ρώτησε πότε αρχίζει (Axios). Ανάμεσα στις δύο φράσεις βρίσκεται η απόσταση από μια εξαγγελία ως μια εκεχειρία που μπορεί να ελεγχθεί. Εκεί κρίνεται αν οι Ουκρανοί θα έχουν ρεύμα και θέρμανση τον χειμώνα.

Πώς φτάσαμε στα διυλιστήρια

Η ανακοίνωση έχει προϊστορία δύο ημερών. Στις 9 Οκτωβρίου ο Τραμπ ανακοίνωσε ότι η Ρωσία θα διαθέσει σταδιακά πάνω από 4,8 εκατ. τόνους ντίζελ, και μέρος των ποσοτήτων εξαρτάται από την κατάσταση των διυλιστηρίων. Την επομένη είπε ότι είχε ζητήσει από το Κίεβο να μην τα χτυπά, γιατί αυτό δημιουργεί «παγκόσμιο πρόβλημα» (AP). Το CNN, επικαλούμενο ανώνυμο Αμερικανό αξιωματούχο, γράφει ότι οι απεσταλμένοι Στιβ Γουίτκοφ και Τζάρεντ Κούσνερ πίεσαν το Κίεβο στις συναντήσεις του Μαϊάμι και ότι τα ουκρανικά πλήγματα επηρέασαν τη συμφωνία για το ντίζελ (CNN). Η πίεση είναι τεκμηριωμένη. Ένα συμφωνημένο αντάλλαγμα, δηλαδή ντίζελ με αντάλλαγμα την προστασία των διυλιστηρίων, δεν έχει δημοσιοποιηθεί (To Brief).

Η Ουάσινγκτον ενδιαφέρεται τόσο για τα διυλιστήρια επειδή εκεί η ουκρανική εκστρατεία έχει αποδώσει. Το AP, επικαλούμενο τον Διεθνή Οργανισμό Ενέργειας, αναφέρει πτώση της παραγωγής ρωσικού ντίζελ περίπου κατά 30% (AP). Αυτό είναι το διαπραγματευτικό χαρτί του Κιέβου. Περίπου μία ώρα πριν από την ανάρτηση Τραμπ, ο Ζελένσκι είχε πει στο ABC ότι θα σταματούσε να πλήττει το ρωσικό ντίζελ αν η Ρωσία σταματούσε τις επιθέσεις στην Ουκρανία (Politico).

Τα τρία κενά

Η αποδοχή της Μόσχας. Δημόσια αποδοχή από τον Πούτιν, το Κρεμλίνο ή το ρωσικό ΥΠΕΞ δεν εντοπίστηκε. Η Kommersant, μεταφέροντας το Axios, γράφει ότι η Ρωσία εξέταζε ακόμη την πρόταση (Kommersant). Κατά το ρωσικό Σύνταγμα, ανώτατος αρχηγός των ρωσικών ενόπλων δυνάμεων είναι ο Πούτιν. Μια ανάρτηση του Αμερικανού προέδρου δεν αποτελεί ρωσική στρατιωτική εντολή.

Η ώρα έναρξης. Το «αμέσως» δεν συνοδεύτηκε από κοινή επιχειρησιακή ώρα. Το προηγούμενο του Μαρτίου 2025 δείχνει γιατί αυτό μετράει: τότε υπήρχαν επίσημα ανακοινωθέντα και τεχνικές επαφές, κι όμως Μόσχα και Κίεβο διαφώνησαν αμέσως για το πότε άρχιζε η 30ήμερη παύση και αλληλοκατηγορήθηκαν (AP). Αυτή τη φορά δεν εντοπίστηκε ούτε αυτό το ελάχιστο κοινό πλαίσιο.

Οι προστατευόμενοι στόχοι. Εδώ βρίσκεται το πιο αποκαλυπτικό στοιχείο. Αξιωματούχος του Λευκού Οίκου περιέγραψε στο Axios μια πρόταση που αρχίζει από τα διυλιστήρια, ενώ η προστασία των σταθμών ηλεκτροπαραγωγής και των δικτύων «θα μπορούσε» να ακολουθήσει (Axios). Πρόκειται για περιγραφή από μία πηγή, όχι για δημοσιευμένο κείμενο. Η σειρά όμως λέει πολλά: πρώτα προστατεύεται αυτό που ενδιαφέρει την αγορά καυσίμων και μετά, ίσως, αυτό που κρατά ζεστά τα ουκρανικά σπίτια.

Γι' αυτό το Κίεβο ζητά να περιληφθούν όχι μόνο οι σταθμοί παραγωγής αλλά και οι γραμμές και οι υποσταθμοί. Η Ukrenergo, ο διαχειριστής του ουκρανικού δικτύου μεταφοράς, εξηγεί ότι βλάβες σε γραμμές και υποσταθμούς μπορούν να αφήσουν πόλεις χωρίς τροφοδοσία ακόμη κι όταν αλλού υπάρχει περίσσεια παραγωγής (ZN/Ukrenergo). Ένας σταθμός που λειτουργεί δεν ωφελεί μια πόλη αν έχει καταστραφεί ο υποσταθμός που την τροφοδοτεί. Το ίδιο ισχύει για τις μονάδες συμπαραγωγής, που δίνουν και ρεύμα και θέρμανση.

Οι εκρήξεις στο Χάρκοβο

Σύμφωνα με το τοπικό Suspilne, η ανάρτηση Τραμπ δημοσιεύθηκε περίπου στις 17:20 ώρα Ουκρανίας. Από τις 18:15 ακούστηκαν εκρήξεις στην περιοχή της μονάδας συμπαραγωγής ΤΕΤς-5 κοντά στο Χάρκοβο (Suspilne). Ο Ζελένσκι απέδωσε το πλήγμα στη Ρωσία. Ανεξάρτητη τεχνική αποτίμηση της ζημιάς δεν εντοπίστηκε. Το ίδιο ισχύει για τον σταθμό στο Κίεβο που ανέφερε επίσης. Από την άλλη πλευρά, διασταυρωμένο ουκρανικό πλήγμα σε ρωσικό διυλιστήριο μετά την ανάρτηση δεν εντοπίστηκε έως τις 12 Οκτωβρίου.

Η χρονική σειρά είναι σαφής: πρώτα η ανάρτηση, μετά οι εκρήξεις. Παραβίαση όμως προϋποθέτει συμφωνία με γνωστή ώρα έναρξης και γνωστό πεδίο, και καμία από τις δύο δεν έχει δημοσιοποιηθεί.

Για να μπορεί να ελεγχθεί μια ενεργειακή εκεχειρία χρειάζονται τέσσερα πράγματα: κείμενο που δέχονται δημόσια και η Μόσχα και το Κίεβο, κοινή ώρα έναρξης, κατάλογος εγκαταστάσεων που να περιλαμβάνει και τα ουκρανικά καλώδια, και τρόπος διερεύνησης κάθε αμφισβητούμενου πλήγματος. Σήμερα δεν υπάρχει κανένα από τα τέσσερα. Υπάρχει μια ανάρτηση με ημερομηνία αλλά χωρίς ώρα, και μια αμερικανική πρόταση που στο πρώτο της στάδιο προστατεύει τα ρωσικά διυλιστήρια πριν από το ουκρανικό δίκτυο.