Επιχειρήσεις ψάχνουν εργάτες μέσα στις δομές ασύλου

Ένα λεωφορείο ξεκινά το πρωί από μια δομή φιλοξενίας και σταματά μπροστά σε μια αποθήκη, ένα εργοτάξιο ή ένα ξενοδοχείο. Ελληνικές επιχειρήσεις σε βιομηχανία, logistics, κατασκευές και τουρισμό αναζητούν προσωπικό ανάμεσα σε μετανάστες και αιτούντες άσυλο που ζουν ήδη στη χώρα. Όταν οι υποψήφιοι μένουν σε δομές, ορισμένες οργανώνουν οι ίδιες τη μεταφορά στη δουλειά, μια διαδικασία που το κράτος έχει ήδη θεσμοθετήσει για όσους διαμένουν σε δομές φιλοξενίας (Υπ. Μετανάστευσης). Η μετακίνηση αυτή δείχνει δύο πράγματα ταυτόχρονα: την ευκαιρία μιας θέσης και την εξάρτηση κάποιου που δεν φτάνει σ' αυτήν μόνος του.

Η Ελλάδα δίνει το δικαίωμα νωρίς. Ο αιτών άσυλο αποκτά πρόσβαση σε μισθωτή εργασία 60 ημέρες μετά την καταχώριση της αίτησής του, όχι από την άφιξή του, εφόσον δεν έχει βγει ακόμη πρωτοβάθμια απόφαση (ΦΕΚ). Είναι από τα συντομότερα όρια στην ΕΕ, όπου τα κράτη κινούνται από 60 ημέρες έως έξι μήνες (EMN). Η επαφή εργοδότη και υποψηφίου γίνεται συχνά με διαμεσολάβηση οργανώσεων και προγραμμάτων ένταξης, όπως το HELIOS+ (SolidarityNow).

Γιατί όμως χρειάζονται τους ανθρώπους των δομών; Επειδή οι θέσεις μένουν κενές και το εργατικό δυναμικό έχει λεπτύνει: οι αλλοδαποί εργαζόμενοι στη χώρα έχουν μειωθεί κατά 51,4% από το 2008 (To Brief). Η ΕΛΣΤΑΤ μετρά 45.700 κενές θέσεις στο γ' τρίμηνο του 2025, κυρίως σε κατασκευές και τουρισμό (ΚΕΠΕ). Μόνο στα ξενοδοχεία έμειναν ακάλυπτες 36.000 θέσεις μέσα στο 2025, περίπου το 14% όσων χρειάζονταν (Capital).

Το «έλλειμμα 200.000-250.000 εργαζομένων» που κυκλοφορεί ευρέως είναι κάτι άλλο: εκτίμηση της αγοράς που αθροίζει κλάδους, εποχικές ανάγκες και μετακλήσεις σε ένα νούμερο, όχι επίσημος δείκτης (newmoney). Η πραγματική αντίφαση είναι αλλού. Την ίδια ώρα που οι εργοδότες λένε ότι δεν βρίσκουν χέρια, πρόσφυγες και αιτούντες άσυλο με νόμιμο δικαίωμα εργασίας μένουν εκτός αγοράς, χωρίς το κράτος να δημοσιεύει καν δείκτη για το πόσοι. Το κενό δεν είναι το δικαίωμα. Είναι η πρόσβαση.

Το δικαίωμα ανοίγει την πόρτα, η γραφειοκρατία την κλείνει

Το 60ήμερο είναι μόνο η αρχή. Η πρόσληψη θέλει ΠΑΑΥΠΑ (τον προσωρινό αριθμό ασφάλισης και υγειονομικής περίθαλψης αλλοδαπού), ΑΦΜ, ασφαλιστικό αριθμό και αναγγελία στο ΕΡΓΑΝΗ (Υπ. Μετανάστευσης). Και εδώ αρχίζει ένας κυκλικός λαβύρινθος που περιγράφει η οργάνωση RSA: για να ενεργοποιήσει κανείς ΑΜΚΑ (τον αριθμό κοινωνικής ασφάλισης) χρειάζεται σύμβαση ή βεβαίωση πρόσληψης, αλλά για να ξεκινήσει τη δουλειά μπορεί να του ζητηθεί ήδη απόδειξη μόνιμης κατοικίας (RSA). Πάνω σ' αυτά προστίθενται η γλώσσα, τα ψηφιακά κενά, η μη αναγνώριση δεξιοτήτων, η απόσταση των δομών από τις θέσεις και η φροντίδα παιδιών, ιδίως για τις γυναίκες (ESF+). Όταν η επιχείρηση πηγαίνει στη δομή, κάνει επιτόπου το ταίριασμα και βάζει το λεωφορείο, μειώνει τρεις τριβές μαζί: την αντιστοίχιση με τη θέση, τη μεταφορά και την αρχική διοικητική ενεργοποίηση.

Ποιος κερδίζει, λοιπόν, και ποιος πληρώνει; Οι εργοδότες αποκτούν έτοιμη δεξαμενή για θέσεις με χρόνιο κενό και χαμηλότερο κόστος αναζήτησης. Ο εργαζόμενος κερδίζει μόνο αν η δουλειά είναι δηλωμένη: η UNHCR θυμίζει ότι οι αιτούντες άσυλο έχουν τα ίδια βασικά δικαιώματα με τους Έλληνες και νόμιμο κατώτατο (830 ευρώ μικτά τον μήνα με τα στοιχεία του 2024) (UNHCR). Ο κίνδυνος είναι το μοντέλο να γίνει αγωγός προς βαριές, χαμηλά αμειβόμενες θέσεις χωρίς εξέλιξη, και δεν είναι θεωρητικός: η Επιθεώρηση Εργασίας στο α' εξάμηνο του 2026 έκανε πάνω από 41.000 ελέγχους και επέβαλε σχεδόν 25,6 εκατ. ευρώ πρόστιμα, με τον τουρισμό και την εστίαση στο επίκεντρο (ΕΡΤ).

Ο αριθμός που λείπει

Το υπουργείο Μετανάστευσης ανακοίνωσε ότι 196 εργοδότες έκαναν 1.285 προσφορές εργασίας σε 965 ανθρώπους μέσα από ημέρες καριέρας (Υπ. Μετανάστευσης). Προσοχή όμως στη λέξη «προσφορές»: είναι περισσότερες από τους ανθρώπους, σημάδι ότι κάποιοι πήραν πολλαπλές προτάσεις ή ότι η επιλογή δεν είχε κλείσει. Μια προσφορά δεν είναι πρόσληψη, και μια πρόσληψη δεν είναι διατήρηση της θέσης έναν μήνα αργότερα. Δεν υπάρχει δημόσια ανάλυση για το πόσες έγιναν συμβάσεις που κράτησαν. Το ίδιο μοτίβο φαίνεται αλλού: σε ημέρα καριέρας της ΔΥΠΑ εξετάστηκαν 6.608 βιογραφικά και μόλις 1.229 υποψήφιοι πέρασαν σε δεύτερη συνέντευξη (Newsbomb).

Η ευρωπαϊκή εμπειρία δείχνει τι κάνει τη διαφορά. Στη Γερμανία, το πρόγραμμα Job-Turbo έσπρωξε πρόσφυγες σε γρήγορη τοποθέτηση με βασική γλωσσική επάρκεια και στήριξη μέσα στη δουλειά· ο μηνιαίος ρυθμός εξόδου προς την εργασία ανέβηκε 1,8 ποσοστιαίες μονάδες, δηλαδή υπερδιπλασιάστηκε, με καλύτερη διατήρηση στους 3, 6 και 12 μήνες (Immigration Lab). Το αντίστροφο τεκμηριώνεται επίσης: όπου η τοποθέτηση γίνεται μόνο για να κλείσει ένα κενό, η υποαπασχόληση παγιώνεται. Ανάμεσα στους Ουκρανούς πρόσφυγες στην Ευρώπη, το 60% δουλεύει κάτω από το επίπεδο των προσόντων του (UNHCR data).

Η Ελλάδα έχει ξεπεράσει το νομικό εμπόδιο νωρίτερα από τους περισσότερους· αυτό που της λείπει είναι η γέφυρα από το δικαίωμα στη θέση και ο αριθμός που θα έδειχνε αν χτίστηκε. Όσο το κράτος ανακοινώνει προσφορές αντί για προσλήψεις που κράτησαν, το «χίλιοι πρόσφυγες βρήκαν εργασία» παραμένει τίτλος για συνεντεύξεις, όχι απόδειξη ένταξης.