Επιβατηγό ελεγμένο δυόμισι μήνες πριν βυθίστηκε στην Κερύνεια

Ένα ταχύπλοο επιβατικό καταμαράν, το Filo Jet, απέπλευσε το μεσημέρι της 30ής Αυγούστου από την κατεχόμενη Κερύνεια με 267 ανθρώπους για την Τουρκία. Περίπου τέσσερα ναυτικά μίλια αργότερα πήρε νερό από το εμπρόσθιο τμήμα, έχασε ευστάθεια και ανετράπη μέσα σε περίπου είκοσι λεπτά, αφήνοντας τουλάχιστον οκτώ νεκρούς και δεκαοκτώ έως είκοσι αγνοούμενους (Milliyet, AP). Το ίδιο σκάφος, όπως επέμεινε ο αρμόδιος «υπουργός» Μεταφορών των κατεχομένων Ερχάν Αρικλί, είχε επιθεωρηθεί δυόμισι μήνες νωρίτερα και έφερε τα απαιτούμενα χαρτιά. Εκεί κρύβεται το ερώτημα που μετράει πέρα από τον απολογισμό: ένα πλοίο «εντάξει στα χαρτιά» διαλύθηκε λίγα λεπτά μετά τον απόπλου.

Νωρίτερα καταγράψαμε τη σκηνή μέσα από τις μαρτυρίες των επιζώντων (To Brief). Τώρα το βάρος μετατοπίζεται από τον πανικό στην ευθύνη, και η πρώτη διαπίστωση είναι ότι η «επιθεώρηση» υπάρχει δημόσια ως πολιτική επίκληση, όχι ως αναγνώσιμο τεχνικό τεκμήριο. Ο Αρικλί ανέφερε ότι το πλοίο ελέγχθηκε από τον νηογνώμονα Türk Loydu (τον οργανισμό που πιστοποιεί ότι γάστρα, μηχανές και κρίσιμα συστήματα πληρούν τους κανόνες) στο ναυπηγείο Akdeniz και πήρε «klas belgesi», δηλαδή πιστοποιητικό κλάσης (Kıbrıs Genç TV). Δεν εντοπίστηκε όμως δημόσια το ίδιο το πιστοποιητικό με αριθμό, ημερομηνία, ισχύ και, κυρίως, με το εύρος του ελέγχου: αν το καλοκαίρι έγινε πλήρης δομική επιθεώρηση της γάστρας ή ένας περιορισμένος, ετήσιος έλεγχος κατάστασης.

Το κράτος ερευνά τον εαυτό του

Οι ίδιες οι αρχές έθεσαν υπό διερεύνηση την άδεια απόπλου. Την προηγούμενη ημέρα το δρομολόγιο είχε αναβληθεί λόγω καιρού, ενώ στις 29 Αυγούστου είχε εκδοθεί πορτοκαλί προειδοποίηση για καταιγίδες, χαλάζι και ισχυρούς ανέμους, με κόκκινες σημαίες στις παραλίες της Κερύνειας (Ekonomim). Ο «πρωθυπουργός» Ουνάλ Ουστέλ παραδέχθηκε ότι αρχικά δεν δόθηκε άδεια από τη λιμενική αρχή λόγω των συνθηκών, ότι το πλοίο απέπλευσε περίπου μία ώρα αργότερα, και ότι οι λιμενικοί που τελικά έδωσαν την άδεια τέθηκαν εκτός καθηκόντων και διερευνώνται (Halk TV). Ο Αρικλί και η υπεράσπιση αντιτείνουν ότι τη στιγμή του απόπλου τα μετεωρολογικά δεδομένα κρίθηκαν κατάλληλα (Cumhuriyet).

Στο δικαστήριο της Κερύνειας, ο αστυνομικός μάρτυρας περιέγραψε θραύση στο εμπρόσθιο αριστερό τμήμα («sol kızak uç kısmı»), με το πλοίο να παίρνει νερά και να ανατρέπεται· η κατηγορία σε βάρος εννέα κατηγορουμένων είναι «πρόκληση θανάτου από απροσεξία και αμέλεια» (Gündem Kıbrıs, DW Türkçe). Η υπόθεση διευρύνθηκε από τους αρχικούς εννέα σε δεκατέσσερις υπόπτους, με εννέα τριήμερες κρατήσεις (Diken). Και οι επώνυμες μαρτυρίες συγκλίνουν σε ένα σημείο: οι επιβάτες προειδοποιούσαν ότι το πλοίο έμπαζε νερά, το πλήρωμα απαντούσε «είμαστε συνηθισμένοι», και η εκκένωση έγινε χαοτικά, χωρίς σωσίβια στα χέρια των περισσότερων (AP).

Το σκάφος έκρυβε προϊστορία. Ναυπηγημένο το 2000 στη Γαλλία ως Iris Jet, περίπου 26 ετών, φέρεται να είχε πάρει νερά ήδη το 2003 μετά από πρόσκρουση σε προβλήτα, ενώ βουλευτής των κατεχομένων ανέφερε ελέγχους της Türk Loydu το 2018 με 29 παρατηρήσεις (Haber7).

Η επιθεώρηση, όμως, είναι κρίσιμο ερώτημα λογοδοσίας, όχι αποδεδειγμένη αιτία. Ένα σοβαρό τεχνικό πόρισμα δεν ξεκινά από το ποιος υπέγραψε τελευταίος, αλλά από τον μηχανισμό που προκάλεσε την πρώτη απώλεια ακεραιότητας (marineinspection.app). Ακόμη και ένα πρόσφατο πιστοποιητικό δεν αποκλείει λανθάνουσα ρωγμή σε κρίσιμη ένωση, αόρατη σε συμβατική επιθεώρηση (marine-inspect.co.uk).

Το πρόβλημα είναι ότι τα εργαλεία για την απάντηση λείπουν. Ο καταγραφέας πορείας βρίσκεται με το ναυάγιο σε βάθος περίπου 514 μέτρων, εκεί όπου δεν φτάνει δύτης χωρίς ειδικό μέσο (Bianet). Και η ανάκτησή του, όπως και όλη η ποινική έρευνα, εξαρτάται από τουρκικές και τουρκοκυπριακές δομές: η Κυπριακή Δημοκρατία προσφέρθηκε μέσω του ΚΣΕΔ/JRCC Λάρνακας (του κρατικού κέντρου συντονισμού έρευνας και διάσωσης) και της ειρηνευτικής δύναμης του ΟΗΕ στην Κύπρο (UNFICYP) να συνδράμει, και έλαβε την απάντηση ότι «επί του παρόντος» δεν χρειαζόταν (Cyprus Mail).

Ένα πιστοποιητικό που οι αρχές επικαλούνται αλλά δεν δείχνουν, μια άδεια απόπλου που το ίδιο το κράτος έβαλε στο μικροσκόπιο, ένας καταγραφέας στον βυθό. Όσο αυτά μένουν κλειστά, η διαφορά ανάμεσα σε «ναυτικό δυστύχημα» και «θανατηφόρα αμέλεια» θα οριστεί από το ποιος θα επιτρέψει να διαβαστούν τα χαρτιά.