Έρευνα ακτοπλοΐας εξηγεί γιατί τα νησιά έχουν λίγα πλοία

Η Επιτροπή Ανταγωνισμού δημοσίευσε στις 29 Σεπτεμβρίου την τελική κλαδική της έρευνα για την ακτοπλοΐα και βρίσκει «σημαντικό βαθμό συγκέντρωσης» σε βασικά τμήματα της αγοράς (Επιτροπή Ανταγωνισμού). Συγκέντρωση έχουμε όταν λίγες εταιρείες ελέγχουν μεγάλο μέρος μιας αγοράς. Για όποιον ζει σε νησί, αυτό καταλήγει σε δύο πρακτικά ερωτήματα: πόσα πλοία θα δένουν στο λιμάνι του τον Φεβρουάριο, και ποιο θα έρθει όταν ένα από αυτά βγει εκτός.

Οι Οινούσσες χρειάζονται πλοίο και τον χειμώνα, όταν οι επισκέπτες έχουν φύγει και τη γραμμή τη χρησιμοποιούν κυρίως οι κάτοικοι. Γι' αυτό το Λιμενικό έχει ανοίξει πρόσκληση για σύμβαση δημόσιας υπηρεσίας στη σύνδεση Οινουσσών-Χίου (Λιμενικό). Με τέτοιες συμβάσεις το κράτος πληρώνει μια εταιρεία να κρατά δρομολόγια εκεί όπου τα εισιτήρια δεν φτάνουν.

Τι σημαίνει να λείψει ένα πλοίο φάνηκε πρόσφατα με το Blue Carrier 2. Το δρομολόγιό του κόπηκε μετά τη φωτιά στο πλοίο, με 166 φορτηγά επάνω, και η ΕΡΤ κατέγραφε τις επιπτώσεις στον εφοδιασμό της Σάμου (ΕΡΤ). Ο υπουργός Ναυτιλίας Βασίλης Κικίλιας ανακοίνωσε τότε πρόθεση να εγκριθούν πρόσθετα δρομολόγια (ΣΚΑΪ). Δεν έχει τεκμηριωθεί ότι η δομή της αγοράς προκάλεσε το περιστατικό· δείχνει όμως πόσο μετράει για ένα νησί ένα δεύτερο πλοίο που μπορεί να καλύψει το κενό.

Γιατί δύσκολα μπαίνει νέα εταιρεία

Για μια νέα εταιρεία, τα εμπόδια που καταγράφει η Επιτροπή είναι τρία: μεγάλο αρχικό και λειτουργικό κόστος, λίγα κατάλληλα πλοία διαθέσιμα και δύσκολη χρηματοδότηση (Επιτροπή Ανταγωνισμού). Στην ενδιάμεση έκθεση του Οκτωβρίου 2025, σύμφωνα με τον Οικονομικό Ταχυδρόμο, η μέση ηλικία του στόλου ήταν περίπου 25 χρόνια και έφτανε τα 31 στα πλοία μεσαίων και μεγάλων αποστάσεων. Δεν έχει επιβεβαιωθεί αν η τελική έκθεση κρατά τους ίδιους αριθμούς. Με αυτόν τον μέσο όρο, ο στόλος πρωτοέπλευσε όταν η δραχμή ήταν ακόμη νόμισμα.

Τα λιμάνια κλείνουν τον κύκλο. Το News247 περιγράφει ελλείψεις σε χωρητικότητα, τεχνική υποδομή και διοικητική ικανότητα, που η Επιτροπή συνδέει με τη δυνατότητα να μπουν νέοι πάροχοι (News247). Μια νέα εταιρεία χρειάζεται πλοίο που να μπορεί να βρει, να χρηματοδοτήσει και να δέσει στη συγκεκριμένη προβλήτα. Όταν και τα τρία σπανίζουν, η απλούστερη συνέπεια είναι ότι η γραμμή μένει σε όσους ήδη την εξυπηρετούν.

Η έρευνα, που ξεκίνησε τον Απρίλιο του 2025, χαρτογραφεί πώς λειτουργεί η αγορά και προτείνει αλλαγές· δεν διαπιστώνει παράβαση ούτε επιβάλλει μέτρα (Επιτροπή Ανταγωνισμού). Η ανακοίνωση δεν κατονομάζει γραμμές, εταιρείες ή μερίδια, και η συγκέντρωση από μόνη της δεν αποδεικνύει ακριβότερο ναύλο. Οι περίπου 216 εταιρείες που μετρούσε η ενδιάμεση έκθεση (ΟΤ) δεν σημαίνουν 216 επιλογές για τον κάτοικο ενός νησιού.

Η εποχική ζήτηση αλλάζει την εξίσωση. Κάτοικοι, επισκέπτες και μεταφορείς έχουν διαφορετικές ανάγκες, και η διαφορά καλοκαιριού και χειμώνα κρίνει αν μια γραμμή βγαίνει βιώσιμη (ΣΚΑΪ). Η Επιτροπή προτείνει να μετριούνται ανά γραμμή και εποχή η ζήτηση, η συχνότητα, οι τιμές, οι ακυρώσεις και οι καθυστερήσεις (News247). Αυτά ακριβώς τα στοιχεία θα έδειχναν αν ένα νησί πληρώνει τη συγκέντρωση.

Τρεις αποφάσεις που περιμένουν

Για τα λιμάνια, οι προτάσεις μιλούν για ισχυρότερους φορείς διαχείρισης, ηλεκτροδότηση και υποδομές για εναλλακτικά καύσιμα (Euro2day). Για τον στόλο, η Επιτροπή ζητά χρηματοδοτικά εργαλεία για νέα πλοία, με πρόβλεψη ώστε να μπορούν να μπουν ή να μεγαλώσουν και άλλοι πάροχοι, και συνδέει τη γήρανση με την ανάγκη τεχνολογικής και ενεργειακής αναβάθμισης (Επιτροπή Ανταγωνισμού). Η ανανέωση αυτή θα γίνει ενώ οι ευρωπαϊκοί περιβαλλοντικοί κανόνες ήδη ανεβάζουν το λειτουργικό κόστος των εταιρειών (To Brief).

Για τις άγονες γραμμές, η Επιτροπή ζητά να επανεξεταστούν το δίκτυο και οι συμβάσεις, ώστε τα δημόσια χρήματα να αγοράζουν αξιόπιστη σύνδεση. Τα εργαλεία υπάρχουν: ο ευρωπαϊκός κανονισμός 3577/92 επιτρέπει στο κράτος να ορίζει συχνότητα, χωρητικότητα και τιμές, με ίση μεταχείριση των επιλέξιμων πλοιοκτητών (EUR-Lex). Η Σκωτία δείχνει όμως ότι δρομολόγια και πλοία είναι χωριστοί λογαριασμοί: η σύμβαση για τις γραμμές Clyde και Hebrides, από τον Οκτώβριο του 2025, προβλέπει λειτουργική επιδότηση 3,7 έως 3,9 δισ. λιρών χωρίς να καλύπτει αγορά πλοίων ή λιμενικά έργα (Transport Scotland).

Στην Ελλάδα, τίποτα από αυτά δεν ισχύει επειδή δημοσιεύθηκε η έκθεση. Χρειάζονται αποφάσεις των αρμόδιων κρατικών οργάνων, και δεν έχει ανακοινωθεί προϋπολογισμός, προθεσμία ή κυβερνητική απάντηση (Euro2day).

Η Επιτροπή λέει καθαρά ότι το πλοίο του Φεβρουαρίου δεν εξασφαλίζεται με ένα μέτρο. Χρειάζεται λιμάνι που χωρά περισσότερα πλοία, χρηματοδότηση που φτάνει και σε νέες εταιρείες, και συμβάσεις που πληρώνουν για αξιοπιστία. Σήμερα και τα τρία είναι προτάσεις χωρίς ποσό, χωρίς ημερομηνία και χωρίς υπογραφή.