Έρευνα στο σπίτι της βουλεύτριας Ομάρ πριν τις εκλογές

Στις 12 Οκτωβρίου πράκτορες της Homeland Security Investigations, του ανακριτικού βραχίονα του αμερικανικού υπουργείου Εσωτερικής Ασφάλειας, εκτέλεσαν δικαστικά εγκεκριμένο ένταλμα έρευνας στην κατοικία της Δημοκρατικής βουλεύτριας Ιλχάν Ομάρ στην Ουάσινγκτον (NBC News). Ο επικεφαλής των Δημοκρατικών στην Επιτροπή Δικαιοσύνης της Βουλής, Τζέιμι Ράσκιν, σημείωσε ότι η έρευνα έγινε 22 ημέρες πριν από τις ενδιάμεσες εκλογές. Την κατήγγειλε ως πολιτικό εκφοβισμό και ως παραβίαση της εκλογικής πρακτικής του υπουργείου Δικαιοσύνης (δήλωση Ράσκιν).

Τι είναι βέβαιο και τι λένε οι ανώνυμοι

Το υπουργείο Δικαιοσύνης επιβεβαίωσε ότι το ίδιο εξασφάλισε το ένταλμα, στο πλαίσιο εν εξελίξει ομοσπονδιακής ποινικής έρευνας. Στη δήλωσή του δεν κατονόμασε την Ομάρ ούτε το αντικείμενο της υπόθεσης (AP, NPR). Αυτό είναι το μόνο επίσημο στοιχείο. Οι φωτογραφίες από το σημείο δείχνουν πράκτορες και κουτιά με την ένδειξη «Seized Property Evidence» (κατασχεθέν αποδεικτικό υλικό), χωρίς να φαίνεται τι περιείχαν (φωτογραφίες AP). Μια γειτόνισσα είπε στο NPR ότι ξύπνησε από χτυπήματα γύρω στις 04:30, ενώ άλλες αναφορές τοποθετούν την έναρξη αργότερα. Ούτε η ώρα ούτε το ποιοι βρίσκονταν στο σπίτι έχουν επιβεβαιωθεί.

Για το αντικείμενο της έρευνας υπάρχουν μόνο διαρροές. Σύμφωνα με ανώνυμες πηγές του CBS και του Fox News, εξετάζονται τα μεταναστευτικά έγγραφα της Ομάρ από την παιδική της ηλικία, καθώς και έγγραφα που συμπλήρωσε ο πατέρας της. Δεν είναι σαφές αν οι πηγές των δύο μέσων είναι ανεξάρτητες μεταξύ τους. Το ένταλμα, η αίτησή του ή κάποια ένορκη κατάθεση δεν εντοπίστηκαν δημόσια, και ως τις 12 Οκτωβρίου δεν είχαν αναφερθεί κατηγορίες. Ένα ένταλμα επιτρέπει την αναζήτηση πιθανών αποδείξεων· δεν είναι κατηγορητήριο ούτε απόδειξη ενοχής (Κανόνας 41).

Η πολιτική φόρτιση υπήρχε πριν από την έρευνα. Ο αντιπρόεδρος Τζ. Ντ. Βανς είχε καταγγείλει μεταναστευτική απάτη. Ο υπουργός Εσωτερικής Ασφάλειας Μαρκγουέιν Μάλιν είχε μιλήσει για έρευνα σε οικογενειακά μεταναστευτικά έγγραφα (NBC News). Μετά την έρευνα, ο Ντόναλντ Τραμπ αρνήθηκε ότι είχε σχέση με αυτήν και αποκάλεσε την Ομάρ «εντελώς διεφθαρμένη» (The Hill). Η Ομάρ δήλωσε ότι δεν θα τη φιμώσουν και κατηγόρησε τον πρόεδρο για εκστρατεία εκφοβισμού (PBS). Αυτές οι δηλώσεις εξηγούν γιατί η έρευνα πολιτικοποιήθηκε αμέσως. Δεν δείχνουν όμως ποιος όρισε τον χρόνο της ούτε αποδεικνύουν κίνητρο ή ενοχή.

Οι δύο κανόνες του υπουργείου

Το εσωτερικό εγχειρίδιο του υπουργείου Δικαιοσύνης θέτει εδώ δύο χωριστούς ελέγχους. Ο πρώτος αφορά το πρόσωπο. Για ένταλμα σε κατοικία βουλευτή απαιτείται διαβούλευση με το τμήμα του υπουργείου για τη δημόσια ακεραιότητα (Public Integrity Section) και προηγούμενη έγκρισή του (§9-85.110). Για το σπίτι μιας βουλεύτριας, δηλαδή, δεν αρκεί η υπογραφή ενός δικαστή· χρειάζεται και έγκριση από το κέντρο.

Ο δεύτερος έλεγχος αφορά τον χρόνο. Απαγορεύεται να επιλέγεται η στιγμή μιας ανακριτικής ενέργειας με σκοπό να επηρεαστούν εκλογές. Όταν μια ενέργεια μπορεί να δημιουργήσει έστω την εντύπωση εκλογικής παρέμβασης, απαιτείται διαβούλευση. Για έρευνες εκλεγμένων αξιωματούχων προβλέπεται επιπλέον επείγουσα αναφορά προς την ηγεσία (§9-85.500, §1-13). Ο λεγόμενος «κανόνας των 60 ημερών» δεν υπάρχει γραπτώς. Το 2018 ο γενικός επιθεωρητής του υπουργείου κατέγραψε μια άγραφη πρακτική αυξημένης αυτοσυγκράτησης κοντά στις κάλπες, όχι καθολική απαγόρευση (έκθεση γενικού επιθεωρητή).

Η ίδια έκθεση δείχνει γιατί το ζήτημα είναι τόσο ευαίσθητο. Εξέταζε την ενημέρωση του Κογκρέσου από τον διευθυντή του FBI Τζέιμς Κόμεϊ για τα email της Χίλαρι Κλίντον, έντεκα ημέρες πριν από την ψηφοφορία του 2016. Ο επιθεωρητής επέκρινε τον χειρισμό των δημόσιων ανακοινώσεων, αλλά δεν διαπίστωσε πολιτική μεροληψία στις εισαγγελικές αποφάσεις. Το μάθημα ήταν θεσμικό: οι ψηφοφόροι βλέπουν μια ανακριτική ενέργεια πριν δουν τα στοιχεία που τη στηρίζουν.

Απέναντι στην καταγγελία του Ράσκιν, ανώνυμος κυβερνητικός αξιωματούχος είπε στη Washington Post ότι η προβλεπόμενη εσωτερική διαβούλευση έγινε και ότι η έρευνα εγκρίθηκε. Παρόμοια πληροφορία από ανώνυμη πηγή μετέδωσε και το CNN. Ούτε η καταγγελία αποδεικνύει παράβαση ούτε η ανώνυμη διαβεβαίωση επιτρέπει να επαληθευτεί η διαδικασία.

Εδώ βρίσκεται το ουσιαστικό κενό. Το υπουργείο επιβεβαίωσε το ένταλμα. Δεν δημοσιοποίησε όμως το αντικείμενο της έρευνας, τις χρονολογημένες εγκρίσεις ή το ποιος αποφάσισε την ημερομηνία εκτέλεσης. Η εκτελεστική εξουσία ελέγχει τους ανακριτές, και η αντιπολίτευση πάει στις κάλπες σε τρεις εβδομάδες. Σε αυτό το περιβάλλον, η μόνη δικλίδα ασφαλείας είναι κανόνες που μπορεί να επαληθεύσει μόνο όποιος τους εφαρμόζει. Με όσα έχουν δημοσιοποιηθεί, την τήρηση των κανόνων τη στηρίζουν ανώνυμοι αξιωματούχοι και την παραβίασή τους το ημερολόγιο. Τα έγγραφα που θα έκριναν τη διαφωνία βρίσκονται στα χέρια του υπουργείου που κατηγορείται.