Έρευνες στην Κάσο: τι έγινε και τι όχι

Ένα ερευνητικό πλοίο ολοκλήρωσε το 2024 την αποστολή του κοντά στην Κάσο, κι όμως το υποθαλάσσιο καλώδιο που θα συνδέσει ηλεκτρικά την Κύπρο με την Ελλάδα δεν έχει ακόμη οριστική διαδρομή. Ο ΑΔΜΗΕ (ο Ανεξάρτητος Διαχειριστής Μεταφοράς Ηλεκτρικής Ενέργειας, φορέας του έργου) ανακοίνωσε στις 24 Ιουλίου 2024 ότι το ιταλικό Ievoli Relume τελείωσε τις εργασίες του ανάμεσα σε Κάσο και Κάρπαθο «σύμφωνα με τον προγραμματισμό του» (Reader). Στις 9 Σεπτεμβρίου 2026, ο Κύπριος υπουργός Ενέργειας Μιχάλης Δαμιανός είπε σε κοινοβουλευτική επιτροπή ότι η διαδρομή περιμένει ακόμη νέες έρευνες βυθού και ελληνική ναυτική προειδοποίηση (NAVTEX) (Πολίτης).

Η μία δήλωση μετρά το πρόγραμμα ενός πλοίου, η άλλη την ολοκλήρωση ολόκληρης της διαδρομής. Αυτή η διάκριση κρίνει τη διαμάχη που άνοιξε αυτή την εβδομάδα στην Αθήνα, όταν βουλευτής της ΝΔ μίλησε για ελληνική «υποχώρηση» στην Κάσο, ενώ το καλώδιο είχε ήδη βρεθεί ξανά στο κέντρο των ελληνοτουρκικών (To Brief). Πριν ποντιστεί οποιοδήποτε καλώδιο, πλοίο πρέπει να χαρτογραφήσει βάθη, ανάγλυφο και εμπόδια στον βυθό.

Τι μετρά ο καθένας

Ο Άγγελος Συρίγος είπε στο «Ευθέως» του ERTnews ότι η Ελλάδα «υποχώρησε» δύο φορές, τον Ιούλιο και τον Νοέμβριο του 2024, επειδή δεν συνέχισε τις έρευνες (Enikos). Ο κυβερνητικός εκπρόσωπος Παύλος Μαρινάκης απάντησε την 1η Οκτωβρίου ότι η «αρχική φάση» ολοκληρώθηκε βάσει του προγράμματος της αναδόχου και απέδωσε τα μεταγενέστερα προβλήματα στην τεχνικοοικονομική βιωσιμότητα (Ελληνική Κυβέρνηση). Ο Μαρινάκης μετρά την ολοκλήρωση της αρχικής φάσης, ο Συρίγος την ολοκλήρωση της συνολικής διαδρομής.

Πόσο απέχουν τα δύο μέτρα; Σύμφωνα με εκτίμηση που αποδίδεται στον ΑΔΜΗΕ, εκκρεμεί ακόμη περίπου το 40% των βυθομετρήσεων (Cyprus Mail). Ποιες περιοχές καλύπτει αυτό το ποσοστό δεν έχει δημοσιοποιηθεί, ούτε η σύμβαση της αναδόχου και τα παραδοτέα ανά τμήμα. Κανείς λοιπόν δεν μπορεί να δείξει δημόσια ποιο κομμάτι είχε προγραμματιστεί για το 2024 και ποιο εκτελέστηκε.

Τα δημόσια στοιχεία για τον Νοέμβριο δείχνουν πολεμικά, όχι διακοπή έρευνας. Τέσσερις τουρκικές φρεγάτες εμφανίστηκαν κοντά στα στενά Κάσου-Καρπάθου, όμως κατά τις ελληνικές αρχές το Ievoli Relume βρισκόταν βόρεια της Κρήτης και δεν είχε εκδοθεί NAVTEX για εργασίες στην περιοχή (Army Recognition, Dnews). Δεύτερη διακοπή έρευνας σε εξέλιξη δεν τεκμηριώνεται.

Για ό,τι ακολούθησε, ρεπορτάζ αποδίδουν καθυστερήσεις σε τουρκικές αντιρρήσεις και αναφέρουν ότι η Nexans, η κατασκευάστρια του καλωδίου, ζητά περίπου 19 εκατ. ευρώ κόστος ακινησίας, δηλαδή αποζημίωση για το διάστημα που ο εξοπλισμός της έμεινε αδρανής (Τα Νέα της Λέσβου, Philenews). Το τιμολόγιο δεν έχει δημοσιοποιηθεί, ούτε αν είχε προγραμματιστεί επιστροφή του πλοίου για το υπόλοιπο. Επομένως η αναμονή δύο ετών δεν μπορεί να επιμεριστεί ανάμεσα στην τουρκική πίεση και στο τεχνικοοικονομικό ζήτημα που επικαλείται η κυβέρνηση.

Η αξίωση της Άγκυρας και τα 25 εκατομμύρια

Την 1η Οκτωβρίου, κατά το κείμενο που μετέδωσε το πρακτορείο ANKA, ο εκπρόσωπος του τουρκικού υπουργείου Άμυνας, υποναύαρχος Ζεκί Ακτούρκ, δήλωσε ότι πόντιση καλωδίων και επιστημονικές έρευνες στην υφαλοκρηπίδα που διεκδικεί η Άγκυρα πρέπει να «συντονίζονται εκ των προτέρων» μαζί της και ότι δεν θα επιτρέψει «μη αδειοδοτημένες» δραστηριότητες (ANKA, Το Βήμα). Συντεταγμένες για την Κάσο δεν έδωσε, ούτε αναφέρθηκε στα επεισόδια του 2024.

Η διατύπωση στοχεύει την έρευνα περισσότερο από το καλώδιο. Η Σύμβαση του ΟΗΕ για το Δίκαιο της Θάλασσας κατοχυρώνει την ελευθερία πόντισης καλωδίων· ρητή συναίνεση του παράκτιου κράτους για τη διαδρομή ζητά μόνο για αγωγούς (UNCLOS). Το ισχυρότερο τουρκικό χαρτί είναι το άρθρο 246, που απαιτεί συναίνεση για θαλάσσια επιστημονική έρευνα, αν και δεν είναι αυτονόητο ότι μια τεχνική βυθομέτρηση καλωδίου ανήκει εκεί. Η Τουρκία, πάντως, δεν έχει προσχωρήσει στη Σύμβαση.

Η Λευκωσία ζητά το ίδιο χαρτί: μια ελληνική NAVTEX. Ο πρόεδρος Νίκος Χριστοδουλίδης συνέδεσε δημόσια την ετήσια κυπριακή καταβολή των 25 εκατ. ευρώ με την έκδοσή της (ΡΙΚ). Τυπικά, η NAVTEX είναι προειδοποίηση ασφάλειας προς τους ναυτιλλομένους, όχι άδεια ή οριοθέτηση (IMO). Εδώ λειτουργεί ως απόδειξη πρόθεσης που η Κύπρος θέλει να δει πριν πληρώσει.

Με τα σημερινά δημόσια στοιχεία, ούτε η υποχώρηση ούτε η ακριβής πρόοδος του 2024 αποδεικνύεται. Το επόμενο επαληθεύσιμο βήμα είναι ένα δημόσιο έγγραφο: ελληνική NAVTEX με συντεταγμένες για τη διαδρομή που απομένει, η οποία θα ξεκλειδώσει τα κυπριακά χρήματα και θα δοκιμάσει στην πράξη την τουρκική αξίωση συντονισμού. Η Κάσος του 2024 δεν θα κριθεί στα ημερολόγια του Ievoli Relume, αλλά στο αν η Αθήνα εκδώσει τη NAVTEX που η Λευκωσία περιμένει για να πληρώσει.