Οι εργατικές διαφορές βγαίνουν από την υποχρεωτική διαμεσολάβηση

Αν σας χρωστούν μισθούς ή αποζημίωση απόλυσης, δεν θα χρειαστεί να πληρώσετε πρώτα διαμεσολαβητή για να φτάσετε στο δικαστήριο. Το υπουργείο Δικαιοσύνης ανακοίνωσε στις 8 Οκτωβρίου ότι αφαίρεσε τις εργατικές διαφορές από την υποχρεωτική προδικαστική διαδικασία του νέου Κώδικα Εναλλακτικής Επίλυσης Διαφορών. Η διαμεσολάβηση μένει ανοιχτή για όποιον τη θέλει. Ανοιχτό μένει και ένα ερώτημα: τι γίνεται με τις ρήτρες που μπορεί να γράφει μια ατομική σύμβαση εργασίας.

Το βήμα που δεν θα προστεθεί

Πάρτε μια υπάλληλο που της χρωστούν δεδουλευμένα. Σήμερα μπορεί να ζητήσει γραπτώς τα χρήματα ή να προσφύγει στην Επιθεώρηση Εργασίας. Μπορεί επίσης να καταθέσει κατευθείαν αγωγή στην ειδική δικαστική διαδικασία των εργατικών διαφορών. Το σχέδιο που μπήκε σε δημόσια διαβούλευση στις 9 Σεπτεμβρίου πρόσθετε έναν ενδιάμεσο σταθμό. Πριν από την αγωγή θα έπρεπε να περάσει από μια υποχρεωτική αρχική συνεδρία. Εκεί ένας ιδιώτης διαμεσολαβητής, ουδέτερος τρίτος, εξετάζει με τα δύο μέρη αν μπορούν να συμφωνήσουν.

Οι εργατικές υποθέσεις μπήκαν στην υποχρέωση μέσω μιας παραπομπής. Το άρθρο 19 του σχεδίου κάλυπτε όλες τις διαφορές που δικάζονται με την ειδική διαδικασία του Κώδικα Πολιτικής Δικονομίας. Όπως επισήμανε η Ένωση Δικαστών και Εισαγγελέων, έτσι έπιανε και τις εργατικές διαφορές. Οι δικαστές ζήτησαν να εξαιρεθούν ρητά.

Το πραγματικό πρόβλημα ήταν ποιος πληρώνει. Η ΓΣΕΕ (η συνομοσπονδία των συνδικάτων του ιδιωτικού τομέα) υποστήριξε ότι την αμοιβή του διαμεσολαβητή και τα έξοδα του δικηγόρου θα τα προκατέβαλλε όποιος κινεί τη διαδικασία. Στις μισθολογικές αξιώσεις αυτός είναι συνήθως ο εργαζόμενος. Θα έβαζε δηλαδή χρήματα από την τσέπη του πριν δει δικαστής την απαίτησή του. Κατά τη ΓΣΕΕ, η ανισότητα πόρων απέναντι στον εργοδότη θα τον έσπρωχνε σε δυσμενείς συμβιβασμούς.

Η ΓΣΕΕ δεν προσδιόρισε ποσό ούτε διάρκεια καθυστέρησης. Σε αναφορές για το σχέδιο εμφανίζεται αμοιβή 150 ευρώ για την αρχική συνεδρία και 100 ευρώ για κάθε επιπλέον ώρα, αν και το τελικό ποσό και ο επιμερισμός του δεν έχουν επιβεβαιωθεί. Δύο πράγματα ισχύουν όποιο κι αν είναι το τελικό ποσό. Μια σταθερή αμοιβή βαραίνει πολύ περισσότερο μια απαίτηση λίγων εκατοντάδων ευρώ παρά μια μεγάλη αποζημίωση. Και ο διαμεσολαβητής αμείβεται ακόμη κι αν δεν βρεθεί συμφωνία.

Το υπουργείο είχε άλλη λογική. Παρουσίασε την εισαγωγική συνεδρία ως τρόπο να φανεί αν υπάρχει πραγματικό περιθώριο συμφωνίας. Η συνεδρία δεν υποχρεώνει κανέναν να συμβιβαστεί, και μια διαφορά που λύνεται νωρίς γλιτώνει τα μέρη από ολόκληρη δίκη. Δεν υπάρχουν όμως διαθέσιμα ελληνικά στοιχεία ότι αυτό θα εξοικονομούσε χρόνο ή χρήμα στις εργατικές υποθέσεις. Ούτε η βρετανική εμπειρία το αποδεικνύει. Στο σύστημα του Acas η συμφιλίωση είναι προαιρετική, και το 80% των υποθέσεων που έκλεισαν το πρώτο τρίμηνο του 2026 δεν έφτασε σε ακρόαση. Το ποσοστό αυτό όμως μετρά μαζί τους συμβιβασμούς και τις αποσύρσεις.

Από τη διαβούλευση στη Βουλή

Η ΓΣΕΕ ζήτησε την απόσυρση της ρύθμισης στις 23 Σεπτεμβρίου, μία μέρα πριν κλείσει η διαβούλευση. Δύο εβδομάδες αργότερα ήρθε η ανακοίνωση του υπουργείου. Η απόσυρση ακολούθησε λοιπόν τις αντιδράσεις συνδικάτου και δικαστών. Ποια παρέμβαση βάρυνε περισσότερο δεν το έχει πει κανείς.

Στο κατατεθειμένο κείμενο, σύμφωνα με ρεπορτάζ της Εφ.Συν., το άρθρο 15 εξαιρεί τις διαφορές που απορρέουν από εξαρτημένη εργασία ή συνδέονται με αυτή. Εξαιρεί επίσης όσες προκύπτουν από συλλογικές συμβάσεις. Στην πράξη αυτό καλύπτει δεδουλευμένα, υπερωρίες, επιδόματα και αξιώσεις για απόλυση. Στις 12 Οκτωβρίου η αρμόδια επιτροπή της Βουλής ενέκρινε το νομοσχέδιο επί της αρχής κατά πλειοψηφία. Ο υφυπουργός Ιωάννης Μπούγας δήλωσε ότι θα εξεταστούν βελτιώσεις.

Μέχρι να γίνει νόμος δεν αλλάζει τίποτα για όποιον διεκδικεί σήμερα, και το κρίσιμο είναι οι προθεσμίες. Οι μισθολογικές αξιώσεις παραγράφονται κατά κανόνα σε πέντε χρόνια. Για τις αξιώσεις από απόλυση ισχύουν πολύ συντομότερες προθεσμίες. Ούτε ένα γραπτό αίτημα ούτε η προσφυγή στην Επιθεώρηση τις σταματούν αυτόματα.

Η εκκρεμότητα βρίσκεται στις ρήτρες. Κατά το ίδιο ρεπορτάζ, μια έγκυρη ρήτρα διαμεσολάβησης γραμμένη σε σύμβαση μετρά σαν υποχρεωτική προδικαστική προσφυγή. Αν κάποιος την παρακάμψει, το άρθρο 85 προβλέπει παραπομπή και αναβολή της συζήτησης έως τρεις μήνες. Δεν είναι σαφές αν μια προτυπωμένη ρήτρα σε σύμβαση πρόσληψης θα θεωρούνταν ελεύθερη και έγκυρη συμφωνία. Η ευρωπαϊκή οδηγία για τη διαμεσολάβηση επιτρέπει υποχρεωτικό στάδιο μόνο αν δεν εμποδίζει την πρόσβαση στο δικαστήριο. Για τις εργασιακές ρήτρες ειδικά δεν λέει τίποτα.

Η γενική υποχρέωση βγήκε από το νομοσχέδιο. Ρητή απάντηση για τις συμβάσεις εργασίας μπορεί να δώσει μόνο το υπουργείο Δικαιοσύνης, στο κείμενο που θα πάει για ψήφιση. Μέχρι τότε, όποιος υπογράφει σύμβαση πρόσληψης με τυποποιημένη ρήτρα διαμεσολάβησης δεν ξέρει αν συμφώνησε σε ένα ακόμη βήμα πριν από το δικαστήριο.