Ευλογιά: μισό εκατομμύριο νεκρά ζώα σε δύο χρόνια

Μετά τη θανάτωση, ο στάβλος μένει άδειος για μήνες. Όχι επειδή ο κτηνοτρόφος τα παράτησε, αλλά επειδή ο νόμος του απαγορεύει να ξαναβάλει ζώα όσο ισχύουν τα έκτακτα μέτρα, και η βιολογία δεν επιστρέφει το γάλα με την αγορά ενός νέου κοπαδιού. Δύο χρόνια μετά το πρώτο κρούσμα ευλογιάς στον Έβρο, η ελληνική αιγοπροβατοτροφία μετρά τον λογαριασμό μιας αρρώστιας που δεν αγγίζει τον άνθρωπο, αλλά έχει αδειάσει στάβλους σε 30 περιφερειακές ενότητες και ήδη ακριβαίνει το αρνί και τη φέτα.

Η κλίμακα φαίνεται πρώτα στους νεκρούς. Η επιζωοτία ξεκίνησε στις 23 Αυγούστου 2024 σε τρεις εκτροφές στον Έβρο και έως τις 7 Ιουνίου 2026 τα επίσημα στοιχεία του ΥΠΑΑΤ κατέγραφαν 2.179 κρούσματα, 2.690 πληγείσες εκτροφές και 489.307 θανατώσεις αιγοπροβάτων (ΕΘΕΑΣ). Η ίδια πληγή είχε ήδη περάσει στις τιμές πριν από το Πάσχα, με το αρνί και το κατσίκι να φτάνουν έως και τα 15 ευρώ το κιλό (To Brief).

Τα «600 εκατομμύρια» είναι εκτίμηση, όχι λογαριασμός

Το ποσό που κυκλοφορεί ως συνολικό πλήγμα χρειάζεται προσοχή. Δεν προέρχεται από κρατικό ισολογισμό ούτε από ανεξάρτητη μελέτη, αλλά από κλαδική εκτίμηση του Συνδέσμου Ελληνικής Κτηνοτροφίας: πολλαπλασιάζοντας 565.584 θανατωμένα ζώα επί μια εκτιμώμενη συνεισφορά 1.000 έως 1.100 ευρώ ανά κεφαλή, η απώλεια βγαίνει στα 565,6 έως 622,1 εκατ. ευρώ (Ναυτεμπορική). Ο ίδιος ο αριθμός των νεκρών ζώων που χρησιμοποιεί ο ΣΕΚ δεν έχει συμφιλιωθεί δημόσια με το τελευταίο επίσημο άθροισμα των 489.307. Ο πρόεδρος του Συνδέσμου Δημήτρης Μόσχος έχει προχωρήσει ακόμα πιο πάνω, μιλώντας για συνεισφορά άνω των 1.500 ευρώ ανά πρόβατο (in.gr). Δημοσιευμένη μεθοδολογία που να σπάει το ποσό σε αξία ζώων, χαμένο γάλα και κόστος επανεκκίνησης δεν υπάρχει. Άρα το «κοντά στα 600 εκατομμύρια» είναι ένα εύλογο άνω όριο του κλάδου, όχι επιβεβαιωμένος απολογισμός.

Το πιο σκληρό στοιχείο βρίσκεται αλλού, και είναι επίσημο. Η ετήσια απογραφή της ΕΛΣΤΑΤ έδειξε ότι το ελληνικό αιγοπρόβειο κεφάλαιο έπεσε από 10,35 εκατομμύρια το 2024 σε περίπου 8,78 εκατομμύρια το 2025, πτώση κοντά στο 15,2% σε έναν χρόνο (Κουτί Πανδώρας). Οι υποχρεωτικές θανατώσεις μόνες τους εξηγούν περίπου το 5% του κοπαδιού. Το υπόλοιπο είναι κτηνοτρόφοι που εγκατέλειψαν, κοπάδια που δεν ανανεώθηκαν, γεννήσεις που δεν έγιναν. Το σοκ είναι μεγαλύτερο από τους νεκρούς.

Πώς το άδειο μαντρί φτάνει στο ράφι

Λιγότερα ζώα σημαίνει λιγότερο γάλα, και μάλιστα ακριβότερο. Το πρώτο τετράμηνο του 2026 οι παραδόσεις πρόβειου γάλακτος έπεσαν περίπου 8,2% σε ετήσια βάση, ενώ η μέση τιμή παραγωγού τον Φεβρουάριο ανέβηκε από 1,38 σε 1,51 ευρώ το κιλό (Markets Economico). Αυτό στενεύει τα περιθώρια στα τυροκομεία, γι' αυτό οι κλαδικές εκτιμήσεις κάνουν λόγο για πιθανή απώλεια 15.000 έως 20.000 τόνων φέτας το 2026, δηλαδή περίπου 10% με 13% της περσινής παραγωγής (ΟΤ). Προσοχή όμως, αυτό παραμένει πρόβλεψη: οι εξαγωγές φέτας το 2025 άντεξαν, με περίπου 105.000 τόνους αξίας 835 εκατ. ευρώ (in.gr).

Στο κρέας, αντίθετα, η αύξηση είναι ήδη γεγονός. Τον Ιούλιο του 2026 το αρνί και το κατσίκι ήταν ακριβότερο κατά 12,4% σε ετήσια βάση, όταν ο γενικός πληθωρισμός είχε υποχωρήσει στο 3,4% (Πρώτο Θέμα). Με άλλα λόγια, το κρέας ακρίβυνε και σε πραγματικούς όρους, όχι απλώς επειδή ακριβαίνουν όλα.

Απέναντι σε αυτό, οι κρατικές αποζημιώσεις καλύπτουν στενές κατηγορίες. Στις 4 Αυγούστου ανακοινώθηκε 4η εντολή πληρωμής 4,22 εκατ. ευρώ για 75.316 ζώα, από τα οποία 1,38 εκατ. αφορούσαν ευλογιά, με την πίστωση να αναμένεται εντός λίγων εργάσιμων· ξεχωριστή ΚΥΑ προβλέπει 38,1 εκατ. ευρώ για απώλεια εισοδήματος (ΕΡΤ). Το κράτος πληρώνει για το ζώο που πέθανε και για ένα κομμάτι του χαμένου εισοδήματος, όχι για το γάλα, τα αρνιά της επόμενης χρονιάς ή το κόστος να ξαναστηθεί μια εκμετάλλευση.

Και εδώ κρύβεται ο πραγματικός λογαριασμός. Η Εθνική Επιστημονική Επιτροπή έχει τονίσει ότι όπου η αλυσίδα κρουσμάτων δεν έχει μηδενιστεί, η ανασύσταση δεν επιτρέπεται, ενώ χωρίς εμβολιασμό απαιτείται τουλάχιστον εξάμηνο από το τελευταίο κρούσμα (iefimerida). Ακόμα κι όταν ανοίξει ο στάβλος, μια νεαρή προβατίνα θέλει έναν έως ενάμιση χρόνο για να δώσει γάλα και την πρώτη γενιά αρνιών. Η EFSA το είχε πει καθαρά: σε παρατεταμένη, πολυεστιακή επιδημία ο εμβολιασμός σταματά να είναι αίρεση και γίνεται εργαλείο περιορισμού της ζημιάς (EFSA). Η κυβέρνηση, με τον Κώστα Τσιάρα στο ΥΠΑΑΤ, κράτησε τη γραμμή «εκρίζωση χωρίς εμβόλιο» για να προστατεύσει τις εξαγωγές φέτας. Η αποζημίωση μπορεί να αγοράσει ένα ζώο σε λίγες ημέρες, μόλις επιτραπεί η επανασύσταση. Το κοπάδι που παράγει γάλα και εισόδημα, όμως, δεν αγοράζεται· χτίζεται ξανά σε χρόνια, και για όσους δεν έχουν κεφάλαιο να αντέξουν αυτά τα χρόνια, η έξοδος από το επάγγελμα είναι μόνιμη.