Η Γαλλία κρίνει συνταγματικό δικαίωμα στον υποβοηθούμενο θάνατο

Από το 2027, σε όλη τη Γαλλία, ένας ενήλικας με σοβαρή και ανίατη νόσο θα μπορεί να ζητήσει βοήθεια για να πεθάνει. Την ίδια στιγμή, 18 γαλλικά διαμερίσματα δεν διαθέτουν ούτε μία εξειδικευμένη μονάδα παρηγορητικής φροντίδας. Ανάμεσα σε αυτούς τους δύο χάρτες κρίνεται αν το νέο δικαίωμα θα είναι επιλογή αξιοπρέπειας ή διέξοδος ανάγκης.

Το τελευταίο νομικό εμπόδιο έπεσε στις 14 Αυγούστου 2026, όταν το Συνταγματικό Συμβούλιο (Conseil constitutionnel), το όργανο που ελέγχει αν ένας νόμος συμφωνεί με το Σύνταγμα, έκρινε συνταγματικό ολόκληρο το κείμενο (Le Monde). Η υπόθεση συνεχίζει όσα καλύψαμε τον Ιούλιο, όταν η Εθνοσυνέλευση ολοκλήρωσε έναν πολυετή διάλογο και ψήφισε τον νόμο (To Brief). Είχε φτάσει στο δικαστήριο μέσα από πέντε προσφυγές, ασυνήθιστα ακόμη και από τον πρωθυπουργό Σεμπαστιέν Λεκορνύ (La Dépêche).

Ένας θάλαμος με πολλά φυλάκια

Η πρόσβαση λειτουργεί σαν θάλαμος υψηλής ασφάλειας: πρέπει να περάσεις όλα τα φυλάκια μαζί, όχι ένα ένα. Τα πρώτα δύο κριτήρια είναι απλά: να είσαι ενήλικας άνω των 18 και Γάλλος πολίτης ή σταθερός νόμιμος κάτοικος. Τα επόμενα τρία είναι τα δύσκολα: σοβαρή και ανίατη νόσος σε προχωρημένη ή τελική φάση, οδύνη που αντιστέκεται στις θεραπείες, και ικανότητα να εκφράσεις ελεύθερη, ενημερωμένη βούληση. Η ψυχική οδύνη από μόνη της δεν αρκεί (Public Sénat). Όποιος περιμένει ανοιχτή πόρτα, θα βρει κλειστές όλες.

Η αίτηση ξεκινά πάντα από τον ίδιο τον ασθενή, ποτέ από την οικογένεια ή τον γιατρό. Ο γιατρός δεν απαντά αμέσως. Κινεί μια συλλογική αξιολόγηση με άλλους επαγγελματίες, ανάμεσά τους έναν ειδικό στη συγκεκριμένη νόσο. Η απόφαση πρέπει να βγει μέσα σε 15 ημέρες. Αν είναι θετική, ακολουθεί περίοδος σκέψης τουλάχιστον δύο ημερών, και την ημέρα της πράξης η βούληση ελέγχεται ξανά (LCP).

Εδώ κρύβεται η ουσιαστική διαφορά από την ευθανασία. Ο κανόνας είναι η αυτοχορήγηση: ο ίδιος ο ασθενής παίρνει το θανατηφόρο σκεύασμα, με έναν επαγγελματία υγείας παρόντα. Μόνο αν δεν μπορεί σωματικά να το κάνει, το χορηγεί γιατρός ή νοσηλευτής (RFI).

Το Συνταγματικό Συμβούλιο δεν ακύρωσε κανένα άρθρο. Πρόσθεσε όμως τρεις δεσμευτικές εγγυήσεις που σφίγγουν τα όρια. Για ασθενείς υπό δικαστική προστασία, ο γιατρός δεν αρκεί να ακούσει τον επίτροπο· πρέπει να λάβει ουσιαστικά υπόψη τη γνώμη του, χωρίς όμως αυτή να γίνεται βέτο. Η ρήτρα συνείδησης, το δικαίωμα ενός επαγγελματία να αρνηθεί να συμμετάσχει για λόγους συνείδησης, επεκτείνεται πλέον και στους φαρμακοποιούς που ετοιμάζουν το σκεύασμα. Και τα ιδιωτικά ή μη κερδοσκοπικά ιδρύματα μπορούν να αρνηθούν την πράξη στους χώρους τους, αλλά μόνο όταν άλλες δομές καλύπτουν τις τοπικές ανάγκες (Communiqué du Conseil constitutionnel, La Croix). Δηλαδή το δικαίωμα ισχύει, αλλά περνά από τρεις ακόμη πόρτες.

Το βάρος της μισής κάλυψης

Η ανισότητα δεν είναι λεπτομέρεια εφαρμογής. Είναι το ηθικό κέντρο της υπόθεσης. Περίπου 190.000 ασθενείς λαμβάνουν σήμερα παρηγορητική φροντίδα, δηλαδή γύρω στο 50% όσων τη χρειάζονται (Sénat, Le Monde). Παρηγορητική φροντίδα σημαίνει τη φροντίδα που ανακουφίζει τον πόνο χωρίς να επισπεύδει τον θάνατο. Και όμως 18 διαμερίσματα δεν έχουν ούτε μία εξειδικευμένη μονάδα, με την πυκνότητα να πέφτει στις 12,5 κλίνες ανά 100.000 κατοίκους και τεράστιες περιφερειακές αποκλίσεις (CNSPFV Atlas 2026). Η SFAP, οι Γάλλοι επαγγελματίες της παρηγορητικής φροντίδας, το θέτει ωμά: ο κίνδυνος είναι το νέο δικαίωμα να μη λειτουργήσει ως επιλογή αξιοπρέπειας, αλλά ως σιωπηρή διέξοδος για όποιον δεν βρήκε φροντίδα (20 Minutes).

Η κυβέρνηση υπόσχεται επιπλέον 1,1 δισ. ευρώ έως το 2034 και στοχεύει η πρόσβαση να ανοίξει έως την άνοιξη του 2027 (Le Parisien). Μέχρι τότε το δικαίωμα υπάρχει στο χαρτί αλλά όχι στην πράξη: λείπουν τα εφαρμοστικά διατάγματα για τα άρθρα 5 έως 13, που εκδίδονται με γνώμη του Conseil d'État, του ανώτατου διοικητικού δικαστηρίου της Γαλλίας, και δεν έχουν εκδοθεί ακόμη. Η δοκιμασία είναι απλή: αν έως το 2027 η Γαλλία θα έχει κάνει πραγματικά διαθέσιμες και τις δύο επιλογές στον ίδιο ασθενή, στο ίδιο διαμέρισμα.