Ιός Δυτικού Νείλου στην Ελλάδα: 232 κρούσματα, 19 θάνατοι

Ο ιός του Δυτικού Νείλου, μια λοίμωξη που περνά στον άνθρωπο από το τσίμπημα κουνουπιού και κάθε καλοκαίρι επιστρέφει στην Ελλάδα, βρίσκεται σε φάση έντονης κυκλοφορίας. Το νέο εβδομαδιαίο δελτίο του ΕΟΔΥ, στις 26 Αυγούστου, καταγράφει 75 επιπλέον κρούσματα που δηλώθηκαν την τελευταία εβδομάδα, ανεβάζοντας τον φετινό απολογισμό στα 232 εγχώρια κρούσματα και τους 19 θανάτους, με 73 ανθρώπους να παραμένουν στο νοσοκομείο, τους 26 σε ΜΕΘ (ΕΟΔΥ, Καθημερινή). Σε συνέχεια της έξαρσης που παρακολουθούμε όλο το καλοκαίρι (To Brief), το νέο δελτίο φέρνει και ένα νούμερο που εύκολα παρεξηγείται.

Τα 75 «νέα κρούσματα» είναι όσα διαγνώστηκαν ή δηλώθηκαν μέσα στην εβδομάδα, δηλαδή μπήκαν τώρα στο σύστημα επιτήρησης. Σκεφτείτε τα σαν 75 φακέλους που έφτασαν αυτή την εβδομάδα σε ένα γραφείο: κάποιοι αφορούν πρόσφατες λοιμώξεις, άλλοι ανθρώπους που αρρώστησαν εβδομάδες πριν και μόλις τώρα επιβεβαιώθηκαν. Ανάμεσα στο τσίμπημα και τη δήλωση μεσολαβούν η επώαση, οι εξετάσεις και η γραφειοκρατία, γι' αυτό οι πιο πρόσφατες ημέρες σχεδόν πάντα υποεκτιμώνται και ξαναγράφονται προς τα πάνω αργότερα (CDC, Eurosurveillance/PMC). Το άλμα είναι πραγματικό· απλώς δεν χωράει καθαρά μέσα σε ένα ημερολογιακό επταήμερο.

Η κορυφή του παγόβουνου

Τα βαρύτερα νούμερα είναι τα 165 περιστατικά με προσβολή του κεντρικού νευρικού συστήματος: οι μορφές όπου ο ιός φτάνει στον εγκέφαλο ή στις μήνιγγες και προκαλεί εγκεφαλίτιδα ή μηνιγγίτιδα (ECDC). Κι όμως, ακόμη κι αυτά είναι μόνο η κορυφή του παγόβουνου. Οι περισσότεροι μολυσμένοι δεν εμφανίζουν κανένα σύμπτωμα και δεν εξετάζονται ποτέ, ενώ λιγότερο από 1% καταλήγει σε σοβαρή νευρολογική νόσο (CDC). Ο ίδιος ο ΕΟΔΥ έχει χρησιμοποιήσει τον εμπειρικό κανόνα ότι πίσω από κάθε νευρολογικό περιστατικό κρύβονται περίπου 140 αθόρυβες μολύνσεις, τάξη μεγέθους που επιβεβαιώνει και ο ΠΟΥ Ευρώπης (Πρώτο Θέμα, ΠΟΥ Ευρώπης). Πολλαπλασιάστε τα με τα 165 βαριά περιστατικά και βγαίνει μια σκιώδης εικόνα δεκάδων χιλιάδων μολύνσεων που δεν θα καταγραφούν ποτέ.

Ο ατομικός κίνδυνος, όμως, παραμένει χαμηλός για τον υγιή ενήλικα. Ανεβαίνει απότομα με την ηλικία και τα χρόνια νοσήματα: μετά τα 65, ο κίνδυνος νευρολογικής νόσου είναι περίπου τριπλάσιος (CDC). Η ελληνική εικόνα το επιβεβαιώνει, καθώς και οι 19 νεκροί ήταν άνω των 65 ετών, με διάμεση ηλικία τα 85 (News247).

Το φορτίο και η διαβεβαίωση

Το ισχυρότερο εύρημα του δελτίου είναι το νοσοκομειακό: οι 73 νοσηλευόμενοι, οι 26 σε ΜΕΘ και η διασπορά του ιού σε 61 δήμους και 18 περιφερειακές ενότητες είναι μετρημένα μεγέθη (ΕΟΔΥ, Καθημερινή). Ο υφυπουργός Υγείας Μάριος Θεμιστοκλέους δήλωσε από την πλευρά του στην ΕΡΤ ότι «δεν μιλάμε για επιδημία» και ότι «δεν παρατηρείται πίεση στα νοσοκομεία» (ΕΡΤ). Οι δύο εικόνες συνυπάρχουν, αλλά ανήκουν σε διαφορετική κατηγορία: το φορτίο είναι καταμετρημένο, ενώ η διαβεβαίωση είναι διοικητική εκτίμηση, για την οποία δεν έχουν δημοσιοποιηθεί στοιχεία πληρότητας κλινών ή ΜΕΘ ανά νοσοκομείο (in.gr).

Για την κορύφωση, ο ΕΟΔΥ κρατά θεσμική επιφύλαξη: τα κρούσματα «συνήθως κορυφώνονται από τα μέσα Αυγούστου έως τις αρχές Σεπτεμβρίου» και αναμένονται κι άλλα τις επόμενες εβδομάδες (ΕΟΔΥ). Η πιο συγκεκριμένη εκτίμηση, ότι το κύμα βρίσκεται ήδη στην κορύφωσή του για δύο ή τρεις εβδομάδες ακόμη, ανήκει στον καθηγητή Θεόδωρο Βασιλακόπουλο και στηρίζεται στον θερμό χειμώνα και την υγρή άνοιξη που πλήθυναν τα κουνούπια, ως εμπειρική κρίση και όχι ως επίσημο μοντέλο πρόβλεψης (Newsbeast).

Το ελληνικό κύμα εντάσσεται σε ένα ευρύτερο ευρωπαϊκό μοτίβο. Στο τελευταίο πανευρωπαϊκό στιγμιότυπο του ECDC, με στοιχεία έως τις 21 Αυγούστου, η Ελλάδα ήταν δεύτερη μετά την Ιταλία σε κρούσματα, μέρος μιας τάσης που το ECDC και ο ΠΟΥ αποδίδουν στα θερμότερα, μακρύτερα καλοκαίρια: δίνουν στα κουνούπια Culex, τον κύριο μεταδότη του ιού στην Ευρώπη, περισσότερο χρόνο και έδαφος να κυκλοφορήσουν (ECDC, ΠΟΥ Ευρώπης).

Το πόσο έχει απλωθεί ο κίνδυνος φαίνεται πιο καθαρά στις αιμοδοσίες. Το ΕΚΕΑ επιβάλλει πλέον μοριακό έλεγχο NAT, δηλαδή ανίχνευση του ιού μέσα στο ίδιο το αίμα, σε κάθε μονάδα από αιμοδότες που ζουν ή εργάζονται σε ολόκληρη την Αττική και στους επηρεαζόμενους δήμους της υπόλοιπης χώρας· όπου δεν γίνεται έλεγχος, αρκεί μία διανυκτέρευση σε τέτοια περιοχή για 28ήμερο προσωρινό αποκλεισμό (ΕΚΕΑ). Η λογική θυμίζει έλεγχο του φορτίου αντί για ερώτηση στον επιβάτη: αφού οι περισσότερες μολύνσεις είναι αόρατες, το σύστημα δεν αρκείται στο «νιώθω καλά» του αιμοδότη, αλλά κοιτάζει πού έμεινε τις τελευταίες εβδομάδες. Κι αυτός ο χάρτης των ελέγχων απλώνεται πέρα από τους δήμους με κρούσματα, καλύπτοντας και τις περιοχές υψηλού κινδύνου. Δείχνει έτσι, πιο καθαρά από κάθε επιμέρους αριθμό, πόσο μεγάλωσε φέτος η γεωγραφία του κινδύνου.