Ιός Δυτικού Νείλου: καθυστερημένοι ψεκασμοί, παραδέχεται ο υπουργός Υγείας

Ο ιός του Δυτικού Νείλου, που περνά στον άνθρωπο από τσίμπημα μολυσμένου κουνουπιού, τρέχει φέτος στην Ελλάδα με τους βαρύτερους ρυθμούς από το 2022 (ΕΟΔΥ). Και μπαίνει στον Σεπτέμβριο με ένα δελτίο που διαβάζεται σαν πίνακας επιδείνωσης: η τελευταία έκθεση του ΕΟΔΥ, με στοιχεία έως τις 26 Αυγούστου, μετρούσε 75 νέες διαγνώσεις μέσα σε επτά ημέρες, 73 ανθρώπους να νοσηλεύονται, 26 από αυτούς σε ΜΕΘ (Καθημερινή, Dnews). Συνολικά, 232 εγχώρια κρούσματα και 19 θάνατοι από την αρχή της χρονιάς: αριθμοί που, όπως καταγράφαμε λίγες μέρες νωρίτερα (To Brief), δεν σταματούν να ανεβαίνουν (ΕΟΔΥ, Mononews).

Πάνω σε αυτή την εικόνα ήρθε μια ασυνήθιστη πολιτική παραδοχή. Στις 31 Αυγούστου ο υπουργός Υγείας Άδωνις Γεωργιάδης παραδέχθηκε ότι σε ορισμένες περιοχές οι ψεκασμοί δεν είχαν γίνει στην ώρα τους, και ότι όσοι γίνονται τώρα έχουν πια «μικρή επίπτωση», γιατί «τα κουνούπια έχουν μεγαλώσει και κινούνται»· «αυτά πρέπει να γίνονται πριν». Για τον μήνα που ξεκινά, η εκτίμησή του ήταν απαισιόδοξη και αναλογική: «Εφόσον ξεκινήσαμε άσχημα τον Αύγουστο, αναλογικά θα πάμε και τον Σεπτέμβριο» (Το Ποντίκι, Ναυτεμπορική).

Γιατί ο χρόνος κρίνει τα πάντα

Για να καταλάβεις γιατί, δες πώς σκοτώνεις ένα κουνούπι: υπάρχουν δύο εντελώς διαφορετικές δουλειές. Η πρώτη, η προνυμφοκτονία, χτυπά το κουνούπι όσο είναι ακόμη προνύμφη μέσα στο νερό, σε λιμνάζοντα νερά, φρεάτια, υδρορροές και στέρνες, πριν βγάλει φτερά. Η δεύτερη, η ακμαιοκτονία (συχνά με τη μέθοδο ULV, εκνέφωση μικροσκοπικών σταγονιδίων στον αέρα), κυνηγά τα ήδη ενήλικα κουνούπια που πετούν και τσιμπούν.

Η αναλογία που τα ξεχωρίζει είναι απλή: η προνυμφοκτονία είναι σαν να κλείνεις τη βρύση πριν πλημμυρίσει το σπίτι, ενώ η ULV είναι σαν να σφουγγαρίζεις αφού το νερό έχει ήδη απλωθεί παντού. Το σφουγγάρισμα βοηθά, αλλά αν η βρύση μένει ανοιχτή, το πρόβλημα επιστρέφει. Η προνύμφη είναι ακίνητος στόχος, μαζεμένη σε γνωστά σημεία· το ενήλικο κουνούπι είναι διάσπαρτο, πετάει και ξανατροφοδοτείται από νέες εκκολάψεις.

Το ίδιο δείχνουν και τα δεδομένα. Σε τριετή αξιολόγηση στην Αττική, οι παρεμβάσεις μόνο στις προνύμφες συνδέθηκαν με σημαντική μείωση 52% στα ενήλικα κουνούπια Culex δύο εβδομάδες αργότερα, ενώ οι ψεκασμοί μόνο σε ενήλικα έδειξαν μια μη στατιστικά σημαντική μείωση 24% (Nature Communications Biology). Γι' αυτό το CDC και το ECDC περιγράφουν την πρόληψη ως συνδυασμό επιτήρησης, ελέγχου προνυμφών και στοχευμένου ελέγχου ενηλίκων, όχι έναν ψεκασμό στο τέλος της καμπύλης (CDC).

Εδώ η παραδοχή του υπουργού κουμπώνει με ένα δομικό πρόβλημα ετοιμότητας. Το ελληνικό Σχέδιο Δράσης του 2026 ζητά από κάθε Περιφέρεια και τους δήμους έγκαιρο, συνεχές πρόγραμμα διαχείρισης, όχι έκτακτους νυχτερινούς ψεκασμούς όταν η κρίση έχει ήδη φουντώσει (Υπουργείο Υγείας). Και τα σήματα κινδύνου ήρθαν νωρίς: στο Μαρκόπουλο το πρώτο κρούσμα καταγράφηκε στο δελτίο του ΕΟΔΥ της 15ης Ιουλίου (Athens Voice), τα Σπάτα-Αρτέμιδα μπήκαν στις «επηρεαζόμενες» περιοχές στις 23 Ιουλίου (TheTOC), και ο Μαραθώνας στις αρχές Αυγούστου (Δήμος Μαραθώνος). Ο έκτακτος ψεκασμός ULV σε περίπου 10.000 στρέμματα της Ανατολικής Αττικής ήρθε στα τέλη Αυγούστου (in.gr): το τελευταίο, πιο αδύναμο βήμα μιας αλυσίδας που είχε σήματα εβδομάδες νωρίτερα.

Αυτό που δεν τεκμηριώνεται δημόσια είναι αν οι αρμόδιοι έλαβαν εγκαίρως όλα τα εντομολογικά σήματα και παρέβησαν συγκεκριμένο χρονοδιάγραμμα. Δεν δημοσιεύονται μετρήσιμα όρια συναγερμού, ούτε είπε ο υπουργός ποιες περιοχές ή ποιος καθυστέρησε. Τα στοιχεία, εξάλλου, δεν επιτρέπουν να συνδεθεί μια συγκεκριμένη καθυστέρηση με συγκεκριμένα κρούσματα: περίπου το 80% των μολύνσεων δεν δίνει καν συμπτώματα, μεσολαβούν καθυστερήσεις στη διάγνωση, και ο καιρός, τα στάσιμα νερά και τα πουλιά παίζουν τον ρόλο τους (CDC). Αυτό που αυξάνει η καθυστέρηση είναι ο κίνδυνος να χαθεί το πιο αποτελεσματικό παράθυρο και να μείνεις μόνο με τα πιο αδύναμα εργαλεία.

Η πίεση έχει ήδη περάσει από τα κουνούπια στο σύστημα υγείας: το ΕΚΕΑ έβαλε μοριακό έλεγχο (NAT) στις μονάδες αίματος από όλη την Αττική και δέσμευσε προληπτικά αποθέματα από επηρεαζόμενες περιοχές, ώστε ο ιός να μην περάσει μέσω μετάγγισης (ΕΚΕΑ).

Η εκτίμηση για δύσκολο Σεπτέμβριο δεν είναι ειδική πρόβλεψη-μοντέλο για φέτος, αλλά το γενικό εποχικό μοτίβο: ο ΠΟΥ και το ECDC τοποθετούν τη μεγαλύτερη ένταση από τον Ιούλιο ως τον Σεπτέμβριο (WHO Europe). Το ψυχρό δεδομένο είναι η θέση της Ελλάδας: στις 26 Αυγούστου ήταν δεύτερη χώρα στην Ευρώπη σε τοπικά κρούσματα, πίσω μόνο από την Ιταλία (ECDC), ενώ τα 232 κρούσματα ξεπερνούν ήδη τον ετήσιο απολογισμό καθεμιάς από τις τρεις προηγούμενες χρονιές, με το καλοκαίρι ακόμη ανοιχτό (ΕΟΔΥ). Ο πιο αποτελεσματικός ψεκασμός για φέτος ήταν, σε κάποιες περιοχές, αυτός που δεν έγινε την άνοιξη.