ΗΠΑ–Ελλάδα: υπογραφές στην Αθήνα, όχι στήριξη στο καλώδιο

Ο Μάρκο Ρούμπιο και ο Γιώργος Γεραπετρίτης άνοιξαν σήμερα στην Αθήνα τον έκτο γύρο του Στρατηγικού Διαλόγου Ελλάδας–ΗΠΑ (βίντεο δηλώσεων). Από τη μέρα προκύπτουν δύο επιβεβαιωμένες υπογραφές. Η πρώτη είναι επιστολή προθέσεων για συνεργασία των ελληνικών Ενόπλων Δυνάμεων με την Εθνοφρουρά της Φλόριντα, η δεύτερη η πενταετής ανανέωση του μνημονίου για τις ελληνικές αρχαιότητες. Για το ηλεκτρικό καλώδιο Ελλάδας–Κύπρου–Ισραήλ, το έργο με το οποίο η Αθήνα στηρίζει τον ενεργειακό της ρόλο, ο Αμερικανός υπουργός Εξωτερικών δεν ανέλαβε καμία δέσμευση.

Η επίσκεψη είχε προαναγγελθεί με ατζέντα την άμυνα, τους εξοπλισμούς και την ενεργειακή ασφάλεια (To Brief). Το απογευματινό πρόγραμμα περιλάμβανε συνάντηση με τον Κυριάκο Μητσοτάκη και ομιλία στην Πνύκα (CNN Greece). Το καλώδιο θα συνδέσει πρώτα την Κρήτη με την Κύπρο και σε δεύτερη φάση την Κύπρο με το Ισραήλ. Όταν ρωτήθηκε γι' αυτό, ο Ρούμπιο τάχθηκε γενικά υπέρ της ενεργειακής ασφάλειας και της διαφοροποίησης. Πρόσθεσε όμως ότι τα ευαίσθητα ζητήματα με άλλες χώρες τα χειρίζεται καλύτερα η ιδιωτική διπλωματία (Rthess).

Δεν ανακοίνωσε χρηματοδότηση ή προστασία του έργου, ούτε πήρε δημόσια θέση στην τουρκική απαίτηση για προηγούμενο συντονισμό (TheToc). Η στάση του συμβαδίζει με το νομικό πλαίσιο της αμερικανικής πολιτικής. Ο νόμος του 2019 για την ασφάλεια και την ενέργεια στην Ανατολική Μεσόγειο (Eastern Mediterranean Security and Energy Partnership Act) δεν κατονομάζει ούτε χρηματοδοτεί το καλώδιο (νόμος του 2019).

Τι υπογράφηκε πραγματικά

Ο Γεραπετρίτης μίλησε για «τρεις συμφωνίες», όμως ενιαίος επίσημος κατάλογος με τα κείμενα δεν έχει δημοσιοποιηθεί. Το πιο χειροπιαστό αποτέλεσμα είναι η επιστολή προθέσεων. Την υπέγραψαν ο αρχηγός ΓΕΕΘΑ Δημήτριος Χούπης και ο διοικητής της Εθνοφρουράς της Φλόριντα John Haas, παρουσία του Ρούμπιο και του Νίκου Δένδια (Euro2day). Η Ελλάδα είχε αντιστοιχιστεί με τη Φλόριντα τον Απρίλιο, στο πρόγραμμα της αμερικανικής Εθνοφρουράς για συνεργασία με ξένους στρατούς (πρεσβεία ΗΠΑ). Σήμερα η ανακοίνωση έγινε υπογραφή.

Η επιστολή ανοίγει τον δρόμο για εκπαίδευση, ασκήσεις, ανταλλαγές προσωπικού και συνεργασία στην κυβερνοάμυνα και στην αντιμετώπιση καταστροφών. Επόμενο βήμα είναι ένα ετήσιο σχέδιο δραστηριοτήτων, χωρίς ημερομηνία πρώτης άσκησης ή αριθμό δυνάμεων (Euro2day). Πρόκειται για θεσμικό βήμα συνεργασίας ανάμεσα σε στρατούς, όχι για εγγύηση αμερικανικής στρατιωτικής στήριξης σε μια κρίση.

Το μνημόνιο αρχαιοτήτων ανανεώνει έως το 2031 τους περιορισμούς στην εισαγωγή ελληνικών αρχαιολογικών αντικειμένων στις ΗΠΑ. Το υπέγραψαν η Λίνα Μενδώνη και η υφυπουργός Κάθριν Ντίλον. Κατά το υπουργείο Πολιτισμού, 98 από τα 425 πολιτιστικά αγαθά που επέστρεψαν την περίοδο 2021–2026, περίπου ένα στα τέσσερα, συνδέονται με αυτό (Capital).

Τα υπόλοιπα έμειναν σε ανακοινώσεις. Ο Ρούμπιο ανακοίνωσε μνημόνιο για την ανταλλαγή αντιτρομοκρατικών πληροφοριών ανάμεσα στις υπηρεσίες επιβολής του νόμου των δύο χωρών. Το παρουσίασε ως βήμα προς πιο προληπτική συνεργασία (Forth). Το κείμενο δεν έχει δημοσιοποιηθεί, άρα δεν είναι γνωστό ποιοι το υπέγραψαν, ποιες υπηρεσίες συμμετέχουν και τι δεδομένα θα ανταλλάσσονται. Το ίδιο ισχύει για τη Δήλωση Οικονομικής Ασφάλειας που ανέφερε ο Ρούμπιο (απομαγνητοφώνηση) και για το προαναγγελθέν μνημόνιο για τα πιστοποιητικά ναυτικών.

Στο αέριο, ο Γεραπετρίτης παρουσίασε τον Κάθετο Διάδρομο ως οδό για το αμερικανικό LNG (υγροποιημένο φυσικό αέριο) προς βορειότερες αγορές. Ο Κάθετος Διάδρομος είναι το δίκτυο που μεταφέρει αέριο από τις ελληνικές υποδομές προς τον Βορρά. Ο Ρούμπιο μίλησε για περισσότερες εξαγωγές, αλλά δεν ανακοινώθηκε νέα σύμβαση με ποσότητα και τιμή (βίντεο). Η μόνη συγκεκριμένη σύμβαση προϋπήρχε: η Atlantic-SEE, όπου η AKTOR έχει 60% και η ΔΕΠΑ 40%, θα αγοράζει από τη Venture Global 1 εκατ. τόνους τον χρόνο από το 2030 (ΔΕΠΑ). Ρωτήθηκε επίσης για τον έλεγχο που ζητούν μέλη του Κογκρέσου για την πρέσβειρα Κίμπερλι Γκίλφοϊλ, ο οποίος αγγίζει και τις συμφωνίες LNG. Ο Ρούμπιο δεν τοποθετήθηκε (AP).

Οι έρευνες στην Κάσο

Η Άγκυρα είχε θέσει τους όρους της πριν φτάσει ο Ρούμπιο. Στις 1 Οκτωβρίου το τουρκικό υπουργείο Άμυνας ζήτησε οι εργασίες για καλώδια, αγωγούς και επιστημονική έρευνα να «συντονίζονται εκ των προτέρων» με την Τουρκία. Η απαίτηση αφορά περιοχή που η Άγκυρα θεωρεί δική της υφαλοκρηπίδα (τουρκικό ΥΠΑΜ). Η διατύπωση δεν είναι τυχαία. Η Σύμβαση του ΟΗΕ για το Δίκαιο της Θάλασσας αναγνωρίζει δικαίωμα πόντισης καλωδίων, ενώ για την επιστημονική έρευνα ισχύουν άλλοι κανόνες (Σύμβαση για το Δίκαιο της Θάλασσας). Αθήνα και Άγκυρα διαφωνούν και για τα θαλάσσια δικαιώματα και για το σε ποια κατηγορία ανήκουν οι εργασίες πριν από την πόντιση.

Η διαφωνία έχει ήδη περάσει στη θάλασσα. Τον Ιούλιο του 2024 τουρκικά πολεμικά πλοία είχαν εμποδίσει έρευνες κοντά στην Κάσο (To Vima). Ο Γεραπετρίτης είπε σήμερα ότι η Ελλάδα θα εκδώσει τις αναγκαίες NAVTEX, δηλαδή τις ναυτικές ειδοποιήσεις που προαναγγέλλουν τις εργασίες στα πλοία της περιοχής. Είναι δήλωση πρόθεσης, όχι επανέναρξη, και οι έρευνες βυθού παραμένουν σε εκκρεμότητα (SBC TV).

Ο έκτος Διάλογος έδωσε στην Αθήνα υπογραφές για ασκήσεις και αρχαιότητες, και ένα μνημόνιο που κανείς δεν έχει δει δημόσια. Για το καλώδιο, η Ουάσιγκτον υποσχέθηκε μόνο διακριτικές συζητήσεις. Οι ναυτικές ειδοποιήσεις για τις έρευνες θα φέρουν μόνο ελληνική υπογραφή.