Οι ΗΠΑ επέβαλαν κυρώσεις στην πρόεδρο του Ποινικού Δικαστηρίου

Οι ΗΠΑ έβαλαν στη μαύρη λίστα των κυρώσεών τους την ίδια την πρόεδρο του Διεθνούς Ποινικού Δικαστηρίου (ΔΠΔ). Στις 18 Αυγούστου η Ουάσιγκτον πρόσθεσε στον κατάλογο την Ιαπωνίδα δικαστή Τομόκο Ακάνε και έναν ανώτερο δικηγόρο της εισαγγελίας, τον Σενεγαλέζο Αμπντουλαγιέ Σεγέ (OFAC, The Guardian). Το ΔΠΔ, με έδρα τη Χάγη, είναι το μόνιμο διεθνές δικαστήριο που δικάζει άτομα για γενοκτονία και εγκλήματα πολέμου. Για την Αθήνα είναι πρόβλημα αρχής: χτίζει τα επιχειρήματά της για Κύπρο, Ουκρανία και Αιγαίο πάνω στη διεθνή νομιμότητα, κι εδώ ένας ισχυρός σύμμαχος τιμωρεί όσους την εφαρμόζουν.

Μετά τον νέο γύρο, το ίδιο το ΔΠΔ αναφέρει ότι στη μαύρη λίστα βρίσκονται πλέον 9 από τους 18 δικαστές του, και οι δύο αναπληρωτές εισαγγελείς, ο πρώην εισαγγελέας και ένα μέλος του προσωπικού (The Hill, France 24). Η Ακάνε, πρώτη Ιαπωνίδα πρόεδρος του δικαστηρίου από τον Μάρτιο του 2024, μπαίνει στη λίστα μαζί με τον Σεγέ, που δεν είναι δικαστής αλλά ανώτερος δικηγόρος δίκης στην εισαγγελία, από αυτούς που χτίζουν τις δικογραφίες. Η επιλογή του δείχνει ότι η Ουάσιγκτον δεν στοχεύει πια μόνο όσους υπογράφουν εντάλματα, αλλά και το επιχειρησιακό κέντρο που τα παράγει. Το χτύπημα έρχεται πάνω σε ένα δικαστήριο ήδη ταραγμένο, που τον Ιούλιο είχε απομακρύνει τον δικό του γενικό εισαγγελέα, τον Καρίμ Χαν (To Brief).

Πώς ένα κράτος εκτός του δικαστηρίου το χτυπά

Οι ΗΠΑ δεν είναι καν μέλος του ΔΠΔ. Το επιχείρημά τους είναι επιχείρημα κυριαρχίας: ένα δικαστήριο συνθήκης δεν πρέπει να δικάζει υπηκόους κρατών που δεν δέχθηκαν τη δικαιοδοσία του, όπως οι Αμερικανοί για το Αφγανιστάν ή ο Ισραηλινός πρωθυπουργός Νετανιάχου και ο πρώην υπουργός Άμυνας Γιοάβ Γκάλαντ για τη Γάζα (State Department). Το εργαλείο όμως που επιστρατεύουν είναι διασυνοριακό. Η ένταξη στη λίστα SDN της OFAC, του καταλόγου αποκλεισμένων προσώπων που τηρεί η υπηρεσία κυρώσεων του αμερικανικού υπουργείου Οικονομικών, παγώνει κάθε περιουσιακό στοιχείο υπό αμερικανικό έλεγχο και απαγορεύει στα αμερικανικά πρόσωπα κάθε συναλλαγή μαζί τους (OFAC FAQ 11).

Στην πράξη αυτό δεν είναι αφηρημένο. Το δολάριο και οι πληρωμές με κάρτα περνούν από αμερικανικό έδαφος, το ίδιο και ο διατραπεζικός συμψηφισμός πληρωμών (clearing) και οι μεγάλες ψηφιακές υπηρεσίες. Έτσι ένας άνθρωπος στη μαύρη λίστα χάνει λογαριασμούς, κάρτες και πληρωμές, και βλέπει να κλείνουν υπηρεσίες ηλεκτρονικού ταχυδρομείου και υπολογιστικού νέφους (cloud) με αμερικανικό σύνδεσμο. Στελέχη του ΔΠΔ που έχουν ήδη μπει στη λίστα βρέθηκαν αποκομμένα από τις τράπεζές τους, με απενεργοποιημένους λογαριασμούς της Microsoft (Courthouse News/AP). Το χειρότερο έρχεται από την υπερσυμμόρφωση: μη αμερικανικές τράπεζες και πάροχοι κόβουν κάθε επαφή για να μην εκτεθούν στην αμερικανική αγορά, πολύ πέρα από όσα απαιτεί ο νόμος.

Η εκστρατεία δεν σταματά στα πρόσωπα. Τον Ιούλιο του 2026 το αμερικανικό υπουργείο Εξωτερικών ανακοίνωσε μια εκστρατεία «όλης της κυβέρνησης», όπως την ονόμασε, για να αχρηστεύσει τη λειτουργία του ΔΠΔ, εξετάζοντας διαβήματα ώστε ξένες κυβερνήσεις να αποχωρήσουν ή να απορρίψουν τη δικαιοδοσία του (State Department). Στόχος, δηλαδή, και τα 125 κράτη-μέλη του Καταστατικού της Ρώμης, της ιδρυτικής συνθήκης του Δικαστηρίου.

Η Ευρώπη καταγγέλλει εύκολα, προστατεύει ακριβά

Οι σύμμαχοι αντέδρασαν έντονα στα λόγια. Η πρόεδρος της Κομισιόν Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν και ο πρόεδρος του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου Αντόνιο Κόστα στήριξαν το δικαστήριο, ενώ η Ιαπωνία χαρακτήρισε τα μέτρα «πολύ λυπηρά» (Euronews). Στην ουσιαστική προστασία όμως η Ευρώπη κολλάει. Ο ευρωπαϊκός «κανονισμός αναχαίτισης» (blocking statute), που θα απαγόρευε στις ευρωπαϊκές εταιρείες να συμμορφώνονται με τις αμερικανικές κυρώσεις, ζητήθηκε από Γαλλία, Βέλγιο και Σλοβενία, αλλά η Κομισιόν διστάζει: το πραγματικό κόστος είναι να αναγκάσει τράπεζες και παρόχους λογισμικού να αγνοήσουν την Ουάσιγκτον (Le Monde, EUobserver).

Ότι το εργαλείο πιέζει και εντός των ΗΠΑ φάνηκε στις 11 Αυγούστου, όταν τέσσερις οργανώσεις, μεταξύ τους η Human Rights Watch και το Open Society Institute, προσέφυγαν σε δικαστήριο της Νέας Υόρκης, υποστηρίζοντας ότι οι κυρώσεις ήδη ποινικοποιούν νόμιμη συνεργασία με το ΔΠΔ και παραβιάζουν την Πρώτη Τροπολογία του αμερικανικού Συντάγματος, που κατοχυρώνει την ελευθερία του λόγου (AP). Δεν είναι η πρώτη τέτοια δικαστική αναχαίτιση: τον Μάιο του 2026 αμερικανός δικαστής ανέστειλε προσωρινά τις κυρώσεις κατά της ειδικής εισηγήτριας του ΟΗΕ για τα κατεχόμενα παλαιστινιακά εδάφη, Φραντσέσκα Αλμπανέζε, με το ίδιο σκεπτικό της ελευθερίας λόγου (To Brief).

Το δικαστήριο δηλώνει ότι δεν πτοείται και θα συνεχίσει το έργο του (France 24). Δεν έχει τεκμηριωθεί δημόσια ότι κάποια συγκεκριμένη δικογραφία πάγωσε εξαιτίας των κυρώσεων. Αυτό που τεκμηριώνεται είναι πιο υπόγειο: η Ουάσιγκτον χτυπά έναν διεθνή θεσμό μέσω της πρόσβασης στο δολάριο, χωρίς να αλλάξει ούτε μία λέξη νόμου. Το ερώτημα απευθύνεται πλέον στους Ευρωπαίους: θα πληρώσουν το τίμημα για να κρατήσουν το Δικαστήριο όρθιο, ή θα μείνουν στις ανακοινώσεις;