Οι ΗΠΑ πιέζουν την ΕΕ να χαλαρώσει τους πράσινους κανόνες

Η Ουάσιγκτον ζητά από την Ευρώπη να ξαναγράψει εσωτερικούς της κανόνες για το περιβάλλον και τις εταιρικές αλυσίδες εφοδιασμού, ως προϋπόθεση για ομαλό εμπόριο. Στις 14 Αυγούστου ο Αμερικανός πρέσβης στην ΕΕ, Andrew Puzder, έγραψε δημόσια ότι η Ευρώπη πρέπει να «deliver» βάσει της περσινής εμπορικής συμφωνίας και να διασφαλίσει ότι δύο κανόνες βιωσιμότητας «δεν θέτουν αδικαιολόγητους περιορισμούς στο διατλαντικό εμπόριο» (X/@USAmbEU). Η απάντηση της Κομισιόν ήρθε την ίδια μέρα, κοφτή: «ούτε το κανονιστικό μας πλαίσιο ούτε η ρυθμιστική μας αυτονομία είναι προς διαπραγμάτευση» (Euronews).

Κανένας νέος δασμός δεν ανακοινώθηκε. Πρόκειται για πολιτική πίεση, όχι για τετελεσμένο μέτρο. Έρχεται λίγες μέρες μετά τους νέους αμερικανικούς δασμούς έως 100% στα εισαγόμενα drones (To Brief), και δείχνει ότι η δασμολογική στρατηγική Τραμπ μετακινείται σε νέο πεδίο: τη ρύθμιση.

Τι ζητούν, τι είναι οι κανόνες

Οι τρεις κανόνες που ενοχλούν την Ουάσιγκτον είναι διαφορετικά εργαλεία. Η CSDDD είναι κανόνας δέουσας επιμέλειας: υποχρεώνει πολύ μεγάλες εταιρείες να εντοπίζουν και να διορθώνουν βλάβες σε ανθρώπινα δικαιώματα και περιβάλλον μέσα στις αλυσίδες τους. Μετά τις απλοποιήσεις, πιάνει ευρωπαϊκές εταιρείες με πάνω από 5.000 εργαζόμενους και 1,5 δισ. ευρώ τζίρο, με εφαρμογή από τις 26 Ιουλίου 2029 (EUR-Lex 2026/470). Η CSRD είναι κανόνας δημοσιοποίησης στοιχείων βιωσιμότητας, με όριο τους 1.000 εργαζομένους και τα 450 εκατ. ευρώ τζίρου (Ευρωπαϊκή Επιτροπή).

Ο CBAM, τον οποίο ο Puzder χαρακτήρισε «δασμό στην ουσία, όποια κι αν είναι η κλιματική ετικέτα», είναι συνοριακός μηχανισμός άνθρακα: οι εισαγωγείς τσιμέντου, χάλυβα, αλουμινίου, λιπασμάτων και ηλεκτρισμού πληρώνουν για τις εκπομπές τους, ώστε το κόστος να πλησιάζει αυτό που ήδη πληρώνουν οι Ευρωπαίοι παραγωγοί μέσω του ETS (δηλαδή του ευρωπαϊκού συστήματος εμπορίας δικαιωμάτων εκπομπών). Η μόνιμη φάση ξεκίνησε την 1η Ιανουαρίου 2026 (EUR-Lex 2023/956). Οι Αμερικανοί λένε ότι επιβαρύνονται ακόμη κι όταν δεν έχουν έδρα στην ΕΕ, επειδή οι Ευρωπαίοι πελάτες τους ζητούν στοιχεία εκπομπών και συμβατικές δεσμεύσεις.

Η αντίφαση είναι εδώ: η Ευρώπη έχει ήδη υποχωρήσει σημαντικά. Το πακέτο Omnibus του 2026 στένεψε δραστικά το πεδίο εφαρμογής της CSDDD, αφαίρεσε την υποχρέωση σχεδίου κλιματικής μετάβασης και κατάργησε το ενιαίο καθεστώς αστικής ευθύνης (Accountancy Europe). Στην CSRD, οι μικρότερες εισηγμένες βγήκαν εκτός. Η κριτική από πλευρά διαφάνειας είναι ότι η ΕΕ αποδυνάμωσε τα εργαλεία λογοδοσίας ακριβώς όταν έπρεπε να επιβάλει πραγματικό έλεγχο (Business & Human Rights Resource Centre).

Πολιτικό πάτημα, όχι νομικό δικαίωμα

Η ισχυρότερη αμερικανική θέση είναι ότι η ίδια η Κοινή Δήλωση του 2025 κατονομάζει CSDDD, CSRD και CBAM: για τον CBAM μιλά για «πρόσθετες ευελιξίες», για τους άλλους δύο για αποφυγή «αδικαιολόγητων περιορισμών» (Joint Statement). Η Ουάσιγκτον έχει, λοιπόν, πολιτικό πάτημα να πιέζει.

Νομικό δικαίωμα να ξαναγράψει ευρωπαϊκούς νόμους, όμως, δεν έχει. Η συμφωνία του 2025 είναι κυρίως δασμολογική, με αμερικανικό πλαφόν 15% στις ευρωπαϊκές εξαγωγές (Ευρωπαϊκή Επιτροπή), και τα κείμενα εφαρμογής της αφορούν τελωνειακούς δασμούς και ποσοστώσεις, όχι τροποποίηση των κανόνων βιωσιμότητας (Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο). Η ΕΕ έχει αναστείλει μόνο τα δικά της αντίμετρα κατά των ΗΠΑ, όχι τους πράσινους κανόνες (Ευρωπαϊκή Επιτροπή).

Το δεύτερο μέτωπο, η κατηγορία περί κινεζικής διαμετακόμισης, είναι ακόμη πιο ασαφές. Έκθεση του Λευκού Οίκου, The Great Transshipment Scam, έβαλε την ΕΕ ανάμεσα σε 40 και πλέον δικαιοδοσίες με αυξημένο κίνδυνο παράνομης διαμετακόμισης, όπου κινεζικά εξαρτήματα (κυκλώματα, αλουμίνιο, εξαρτήματα οχημάτων) παίρνουν άλλη προέλευση για να αποφύγουν τους αμερικανικούς δασμούς (Al Jazeera · White House). Αλλά η ίδια η διατύπωση παραδέχεται ότι ο κίνδυνος είναι «ενσωματωμένος σε νόμιμες εμπορικές ροές» (Yahoo/Reuters · Euronews). Πρόκειται για ισχυρισμό και προειδοποίηση, όχι για αποδεδειγμένη ευρωπαϊκή συνενοχή ούτε για συγκεκριμένη κύρωση.

Τα δύο μέτωπα, οι πράσινοι κανόνες και η διαμετακόμιση, είναι όψεις της ίδιας κίνησης: η εμπορική πρόσβαση στην αμερικανική αγορά γίνεται διαπραγματευτικό χαρτί. Η Ουάσιγκτον δεν ζητά νέους δασμούς. Ζητά να μεταφερθεί το κόστος συμμόρφωσης μακριά από τις αμερικανικές εταιρείες, χωρίς να προσφέρει τίποτα σε αντάλλαγμα.