Το Ισλαμαμπάντ ανέστειλε την κυβέρνηση της Χάιμπερ Παχτούνχβα

Στις 11 Οκτωβρίου ο πρόεδρος του Πακιστάν, Ασίφ Αλί Ζαρντάρι, κήρυξε την επαρχία Χάιμπερ Παχτούνχβα σε κατάσταση έκτακτης ανάγκης, με εισήγηση του πρωθυπουργού Σεχμπάζ Σαρίφ. Η επαρχία βρίσκεται στα βορειοδυτικά της χώρας, στα σύνορα με το Αφγανιστάν, και από εκείνη τη μέρα δεν την κυβερνά η εκλεγμένη κυβέρνηση αλλά ο κυβερνήτης που διορίζει το κέντρο (κρατική ραδιοφωνία του Πακιστάν). Η ομοσπονδιακή κυβέρνηση επικαλείται την έξαρση της ένοπλης βίας. Το PTI (Κίνημα για τη Δικαιοσύνη του Πακιστάν), το κόμμα του Ιμράν Χαν που κυβερνούσε την επαρχία, μιλά για κατάλυση της λαϊκής εντολής, ενώ στους δρόμους της Πεσαβάρ στήθηκαν οδοφράγματα.

Σύμφωνα με όσα δημοσιεύθηκαν από το κείμενο της προκήρυξης, ο επαρχιακός πρωθυπουργός Σοχάιλ Αφρίντι και οι υπουργοί του έχασαν τα αξιώματά τους. Τις αρμοδιότητές τους αναλαμβάνει ο κυβερνήτης Φαϊσάλ Καρίμ Κούντι. Την ίδια μέρα ανακοινώθηκαν ένα συμβουλευτικό όργανο 11 μελών, ειδική διοίκηση για 12 περιφέρειες και εντολή στον στρατό να συνδράμει την πολιτική διοίκηση (The News).

Η πράξη στηρίζεται σε δύο άρθρα του Συντάγματος (Pakistan Today). Το άρθρο 232 καλύπτει την έκτακτη ανάγκη λόγω εσωτερικής αναταραχής που η επαρχία δεν μπορεί να ελέγξει. Το άρθρο 234 ενεργοποιείται όταν ο κυβερνήτης αναφέρει ότι η επαρχιακή κυβέρνηση αδυνατεί να λειτουργήσει συνταγματικά. Στην περίπτωση αυτή η επαρχιακή συνέλευση δεν διαλύεται αυτομάτως, αλλά τις εξουσίες της μπορεί να τις ασκεί το ομοσπονδιακό κοινοβούλιο (Pakistan Code).

Τα νούμερα πίσω από το επιχείρημα

Η βία που επικαλείται η κυβέρνηση είναι πραγματική. Σύμφωνα με το ανεξάρτητο Pak Institute for Peace Studies, οι επιθέσεις στην επαρχία σχεδόν τετραπλασιάστηκαν, από 111 το 2021 σε 413 το 2025, και περίπου έξι στις δέκα έγιναν σε έξι νότιες περιφέρειες (SATP). Ένα άλλο πακιστανικό κέντρο μελετών, το Centre for Research and Security Studies, μέτρησε στο τρίτο τρίμηνο του 2026 περίπου έξι νεκρούς την ημέρα. Στον αριθμό αυτό συμπεριλαμβάνονται και μαχητές που σκοτώθηκαν σε επιχειρήσεις των δυνάμεων ασφαλείας (CRSS).

Ο υπουργός Εσωτερικών Μοχσίν Νάκβι και ο υπουργός Δικαιοσύνης Αζάμ Ναζίρ Ταράρ υποστήριξαν ότι περίπου ένας μήνας συνομιλιών με την επαρχία δεν απέδωσε. Οι συνομιλίες αφορούσαν την ενίσχυση της αστυνομίας και την κοινή αντιτρομοκρατική δράση (APP). Ο Νάκβι περιέγραψε και ένα σχέδιο που ξεκινά από πέντε περιοχές: εκεί η αστυνομία αναλαμβάνει σταδιακά την ασφάλεια και ο στρατός αποσύρεται (Aaj). Τα στοιχεία δείχνουν μια κρίση που βαθαίνει. Από μόνα τους όμως δεν δείχνουν ότι την προκάλεσε η επαρχιακή κυβέρνηση.

Στην Πεσαβάρ, την πρωτεύουσα της επαρχίας, η αλλαγή φάνηκε αμέσως: οδοφράγματα, ενισχυμένη αστυνόμευση και διακοπές της κινητής σύνδεσης σε τμήματα της πόλης. Στελέχη του PTI ισχυρίστηκαν ότι ο Αφρίντι συνελήφθη, κάτι που η αστυνομία δεν επιβεβαίωσε (Dawn). Μεγάλη συγκέντρωση διαμαρτυρίας δεν καταγράφηκε αμέσως μετά την πράξη (The News).

Η διαφωνία για την ασφάλεια

Η σύγκρουση για την ασφάλεια είχε αρχίσει πριν από την προκήρυξη. Όταν οι συνομιλίες κατέρρευσαν στις αρχές Οκτωβρίου, η επαρχιακή πλευρά ζητούσε λόγο στον σχεδιασμό των στρατιωτικών επιχειρήσεων και εγγυήσεις ότι δεν θα υπάρξουν θύματα άμαχοι ούτε εκτοπισμοί. Η ομοσπονδιακή πλευρά ζητούσε να εφαρμοστεί ενιαία αντιτρομοκρατική πολιτική (Pakistan Today). Στις 5 Οκτωβρίου ο πρόεδρος της επαρχιακής συνέλευσης φέρεται να ζήτησε με επιστολή από τον Σαρίφ συνεργασία, με βάση τις συστάσεις μιας διακομματικής συνέλευσης για την ειρήνη (Daily Pakistan). Ο Νάκβι υποστηρίζει το αντίθετο: ότι η επαρχία αποσύρθηκε στο τελευταίο στάδιο από ένα συμφωνημένο σχέδιο 72 ωρών. Το κείμενο αυτού του σχεδίου δεν έχει δημοσιοποιηθεί (Express).

Στον πυρήνα της διαφωνίας βρίσκεται ένα πρακτικό ερώτημα: ποιος αποφασίζει πού και πώς πολεμά ο στρατός σε μια επαρχία όπου το κόστος σε αμάχους το πληρώνουν οι ψηφοφόροι του PTI. Με την προκήρυξη, το κέντρο έλυσε τη διαφορά παίρνοντας και τις δύο αρμοδιότητες, την ασφάλεια και τη διοίκηση. Το Associated Press σημείωσε ότι η αναστολή ήρθε λίγο πριν από μια πορεία που ετοίμαζε το κόμμα (AP). Ότι η πράξη συνέπεσε χρονικά με την πορεία είναι γεγονός. Ότι η πορεία καθόρισε την απόφαση δεν προκύπτει από τα δημοσιευμένα στοιχεία.

Το PTI χαρακτήρισε το μέτρο επίθεση στην αυτονομία της επαρχίας, καταδίκασε την τρομοκρατία και ανακοίνωσε ότι θα το προσβάλει θεσμικά (Nawa-i-Waqt). Στο μεταξύ συνελήφθησαν υποστηρικτές του: 59 μόνο στη Σουάμπι, σύμφωνα με αστυνομικές πηγές (Express Tribune).

Το Πακιστάν έχει ξαναζήσει τέτοια μέτρα. Στο Παντζάμπ, το 2009, η διακυβέρνηση μέσω κυβερνήτη έληξε σε περίπου έναν μήνα με πολιτικό συμβιβασμό. Στο Μπαλουχιστάν, το 2013, επιβλήθηκε μετά από πολύνεκρες επιθέσεις και κράτησε περίπου δύο μήνες, ώσπου σχηματίστηκε μεταβατική κυβέρνηση (Dawn). Η πρώτη περίπτωση γεννήθηκε από πολιτική σύγκρουση και η δεύτερη από κρίση ασφάλειας. Στη Χάιμπερ Παχτούνχβα υπάρχουν και οι δύο αφορμές μαζί.

Το Σύνταγμα ορίζει και τη διάρκεια. Η προκήρυξη με βάση το άρθρο 234 λήγει σε δύο μήνες, αν δεν την εγκρίνει κοινή συνεδρίαση των δύο σωμάτων του κοινοβουλίου. Μπορεί να παραταθεί ανά δίμηνο, έως έξι μήνες συνολικά (Σύνταγμα, Εθνοσυνέλευση). Μέχρι σήμερα δεν έχει ολοκληρωθεί κοινοβουλευτική έγκριση. Οι έξι μήνες είναι λοιπόν ανώτατο όριο και όχι εξασφαλισμένη διάρκεια. Για να μείνει ο Κούντι στη θέση του Αφρίντι, ο Σαρίφ πρέπει πρώτα να μετατρέψει την υπογραφή του Ζαρντάρι σε ψήφο του κοινοβουλίου.