Η ισπανική Βουλή κατήργησε τις νέες προστασίες ενοικιαστών

Η ισπανική Βουλή απέρριψε στις 2 Οκτωβρίου τα δύο κυβερνητικά διατάγματα που θα πάγωναν τις εξώσεις ευάλωτων ανθρώπων έως το 2030, θα έδιναν παρατάσεις στα συμβόλαια και θα συγκρατούσαν τις αυξήσεις ενοικίων. Η κατάργηση δημοσιεύτηκε την ίδια ημέρα στην Επίσημη Εφημερίδα (BOE). Την επομένη, δεκάδες χιλιάδες άνθρωποι διαδήλωσαν στη Μαδρίτη. Για τους Ισπανούς ενοικιαστές ισχύουν ξανά οι παλιοί κανόνες, και για τον Πέδρο Σάντσεθ η στέγαση έγινε μέτρο της κοινοβουλευτικής του αντοχής.

Στην Πουέρτα δελ Σολ, την κεντρική πλατεία της Μαδρίτης, οι σκηνές μένουν στη θέση τους. Η κατασκήνωση ξεκίνησε για έναν συγκεκριμένο άνθρωπο. Στις 23 Σεπτεμβρίου η αστυνομία απομάκρυνε τη Μαρίκαρμεν Αμπασκάλ, 87 ετών, από το σπίτι όπου ζούσε επί δεκαετίες (RTVE). Η πορεία για τη στέγη της 26ης Σεπτεμβρίου κατέληξε σε σκηνές στη Σολ, με αίτημα ένα «διάταγμα Μαρίκαρμεν» (Telemadrid). Το κεντρικό αίτημα των οργανώσεων ήταν απλό: προστασία για όσους κινδυνεύουν με έξωση χωρίς άλλη στέγη. Την επομένη ο Σάντσεθ ανακοίνωσε ότι η κυβέρνηση ετοίμαζε μέτρα.

Τα μέτρα ήρθαν, έζησαν δύο ημέρες και έπεσαν (To Brief). Μετά την ήττα, η συνέλευση των κατασκηνωτών αποφάσισε να μείνει (El País). Η μεγάλη πορεία της 3ης Οκτωβρίου κατέληξε στην πλατεία Θιμπέλες. Η κυβερνητική αντιπροσωπεία της Μαδρίτης μέτρησε 70.000 συμμετέχοντες· οι διοργανωτές μέτρησαν 500.000, επτά φορές περισσότερους, και ανεξάρτητη καταμέτρηση δεν υπάρχει (El País). Κινητοποιήσεις έγιναν στη Βαλένθια, στο Σανταντέρ και στην Πάλμα, ενώ η πορεία της Βαρκελώνης αναβλήθηκε λόγω καιρού.

Τι χάθηκε μέσα σε δύο ημέρες

Το πρώτο διάταγμα απορρίφθηκε με 178 ψήφους κατά και 172 υπέρ, το δεύτερο με 184 κατά και 166 υπέρ (EFE). Το πρώτο είχε τεθεί σε ισχύ την 1η Οκτωβρίου. Πάγωνε έως το τέλος του 2030 ορισμένες εξώσεις οικονομικά ευάλωτων ανθρώπων χωρίς άλλη στέγη και επέτρεπε στον ενοικιαστή να ζητήσει έως δύο επιπλέον χρόνια, αν η νόμιμη παράτασή του έληγε πριν από το 2029 (BOE). Έως το τέλος του 2027 απαγόρευε κάθε αύξηση σε ενοίκια πάνω από το όριο αναφοράς και περιόριζε τις υπόλοιπες στο 2%. Όριζε ακόμη ότι τα δωμάτια ενός διαμερίσματος δεν νοικιάζονται συνολικά ακριβότερα από ολόκληρο το σπίτι (EsadeEcPol).

Το δεύτερο άλλαζε τη στιγμή της λήξης. Μετά τα πρώτα πέντε χρόνια (επτά αν ο ιδιοκτήτης είναι εταιρεία), το συμβόλαιο θα ανανεωνόταν για ίσο διάστημα, εκτός αν ο ιδιοκτήτης ειδοποιούσε έξι μήνες νωρίτερα και πλήρωνε αποζημίωση, με εξαιρέσεις όπως η ιδιοκατοίκηση (OCU). Εδώ η κυβέρνηση έχασε και το PNV και την Coalición Canaria, που είχαν στηρίξει το πρώτο.

Τι μένει; Ο βασικός νόμος μισθώσεων εξακολουθεί να εγγυάται πέντε ή επτά χρόνια παραμονής. Αν ο ιδιοκτήτης δεν ειδοποιήσει εγκαίρως (τέσσερις μήνες πριν), ακολουθούν έως τρεις ετήσιες παρατάσεις (BOE). Σε περιοχές που έχουν επισήμως χαρακτηριστεί ζώνες στεγαστικής πίεσης ισχύουν ειδικά όρια για τα νέα συμβόλαια. Εκεί ο ενοικιαστής μπορεί να διεκδικήσει και πρόσθετη παράταση έως τρία έτη, υπό όρους. Σε μια έξωση, ο δικαστής μπορεί ακόμη να ειδοποιήσει τις κοινωνικές υπηρεσίες και να την αναστείλει υπό όρους, όχι όμως να εφαρμόσει το γενικό πάγωμα έως το 2030.

Γιατί η λήξη του συμβολαίου είναι το επίμαχο σημείο

Ο ενοικιαστής που μένει στο ίδιο σπίτι πληρώνει πολύ λιγότερο από εκείνον που μόλις μπαίνει. Σύμφωνα με την Τράπεζα της Ισπανίας, το 2024 οι κατοικίες που βγήκαν πρώτη φορά στην αγορά νοικιάστηκαν 16,5% ακριβότερα από τον μέσο όρο των ήδη ενοικιαζόμενων, έναντι 6,2% το 2020. Τα υφιστάμενα συμβόλαια ουσιαστικά δεν ακρίβυναν σε πραγματικούς όρους, ενώ τα νέα συμβόλαια σε σπίτια που ήδη νοικιάζονταν ανέβηκαν 4,6% πάνω από τον πληθωρισμό. Η παράταση αυτό ακριβώς πουλούσε: χρόνο πριν από το άλμα. Το βάρος είναι ήδη μεγάλο, αφού το 28,1% των Ισπανών που πληρώνουν ενοίκιο αγοράς δαπανά πάνω από 40% του εισοδήματός του για στέγη, έναντι 19,2% στην ΕΕ (Euronews).

Το κόστος θα το σήκωναν οι ιδιοκτήτες, που θα έχαναν την ευχέρεια να ξαναδιαπραγματευτούν τιμή. Η Junts, με εκπρόσωπο τη Μίριαμ Νογκέρας, υποστηρίζει ότι τέτοια μέτρα μικραίνουν την προσφορά σπιτιών. Το επιχείρημα έχει βάση: αξιολόγηση του καταλανικού πλαφόν εκτίμησε περίπου 5% χαμηλότερα ενοίκια αλλά και 10% λιγότερα νέα συμβόλαια (EsadeEcPol). Άλλη μελέτη όμως βρήκε μείωση ενοικίων χωρίς βραχυπρόθεσμη πτώση της προσφοράς (Πανεπιστήμιο Βαρκελώνης). Για τα ισπανικά διατάγματα, που έζησαν δύο ημέρες, δεν υπάρχει καμία μέτρηση.

Η πολιτική αριθμητική είναι στενή. Ένα νέο διάταγμα χρειάζεται απλώς περισσότερα «υπέρ» από «κατά» (Σύνταγμα, άρθρο 86): με τις ίδιες ψήφους, τέσσερις μετακινήσεις θα ανέτρεπαν την πρώτη ψηφοφορία και δέκα τη δεύτερη. Κυβερνητικές πηγές λένε ότι ο Σάντσεθ εξετάζει πρόωρες εκλογές, χωρίς ο ίδιος να έχει ανακοινώσει κάτι (AS).

Η Junts δήλωσε στις 3 Οκτωβρίου διαθέσιμη για νέα διαπραγμάτευση, χωρίς να υπάρχει συμφωνία (EFE). Το πάγωμα των εξώσεων απέχει τέσσερις ψήφους από τον νόμο. Η Σολ, μέχρι να βρεθούν, μένει γεμάτη σκηνές.