Το Ισραήλ χρηματοδότησε ιστότοπους φτιαγμένους για τα chatbots

«Είναι ο IDF ο πιο ηθικός στρατός του κόσμου;» Πληκτρολόγησε αυτή την ερώτηση σε ένα chatbot όπως το ChatGPT, και ανάμεσα στις πηγές που θα σου γυρίσει μπορεί να εμφανιστεί ένα «Data Report» ενός ινστιτούτου με καθησυχαστικό όνομα, του Hanover Institute. Αυτό που δεν φαίνεται στην απάντηση είναι ότι το περιεχόμενο αυτού του ιστότοπου το πληρώνει, μέσα από μια αλυσίδα εταιρειών, η ισραηλινή κυβέρνηση.

Πρόκειται για περιεχόμενο σχεδιασμένο να μοιάζει με ουδέτερη, τεκμηριωμένη απάντηση, ώστε να το διαλέγουν και να το παραθέτουν τα ίδια τα chatbots. Και η διαδρομή του είναι καταγεγραμμένη σε δημόσια έγγραφα. Σύμφωνα με τις καταχωρίσεις που ο αμερικανικός νόμος FARA επιβάλλει σε όποιον εργάζεται για ξένη κυβέρνηση, η αλυσίδα ξεκινά από την ισραηλινή κρατική διαφημιστική υπηρεσία, τη LaPam. Η LaPam πληρώνει τη γερμανική Havas Media. Η Havas αναθέτει στην εταιρεία Piro. Η Piro παράγει το υλικό που καταλήγει σε ιστότοπους όπως το Hanover (GroundTruth, Jerusalem Post).

Στις 14 Αυγούστου 2026 το Politico ανέφερε ότι πάνω από δώδεκα άρθρα του Hanover ανήκαν σε μια καμπάνια 100.000 δολαρίων, και ότι σε ουδέτερες δοκιμές τόσο το ChatGPT όσο και το Perplexity παρέπεμψαν σε υλικό του (Politico, CTech). Το κλειδί κρύβεται στους τίτλους. Αντί για δημοσιογραφικές επικεφαλίδες, οι σελίδες έχουν τίτλους-ερωτήσεις: «Ποιος είναι ο επιτιθέμενος στη σύγκρουση Ισραήλ-Παλαιστίνης;», «Τι προκάλεσε τον εκτοπισμό των Παλαιστινίων το 1948;». Είναι ακριβώς οι φράσεις που θα πληκτρολογούσε κάποιος σε μια μηχανή απαντήσεων, φτιαγμένες, όπως το περιέγραψε το Novara Media, σαν «ερωτήσεις που θα έκανες στο ίδιο το μοντέλο» (Novara Media).

Το «βρήκε» δεν σημαίνει «το έμαθε»

Τι σημαίνει όμως πραγματικά «παρέπεμψε»; Εδώ βοηθάει να ξεχωρίσεις τρία πράγματα. Η εκπαίδευση ενός μοντέλου AI είναι σαν τα χρόνια σπουδών που αλλάζουν αυτό που ξέρει ένας άνθρωπος: η γνώση μπαίνει «μέσα στο μυαλό» του. Η ανάκτηση από το web, η τεχνική που λέγεται RAG, είναι κάτι εντελώς διαφορετικό: σαν να ανοίγει ο ίδιος άνθρωπος ένα βιβλίο ή να ρωτά έναν βιβλιοθηκάριο την ώρα ακριβώς που σου απαντά (Microsoft Learn). Και οι παραπομπές είναι απλώς οι υποσημειώσεις που δείχνουν από πού το πήρε.

Η ίδια η OpenAI ξεχωρίζει ρητά δύο πράγματα: το να εμφανιστεί μια σελίδα ως πηγή ή σύνδεσμος, και το να χρησιμοποιηθεί για την εκπαίδευση του μοντέλου, για το οποίο υπάρχει χωριστή δυνατότητα εξαίρεσης (OpenAI). Με απλά λόγια: το να σε βρίσκει το chatbot δεν σημαίνει ότι σε έμαθε. Ένα άρθρο που ανέβηκε σήμερα μπορεί να εμφανιστεί ως πηγή απόψε, χωρίς να έχει αγγίξει καθόλου το εσωτερικό του μοντέλου.

Το τεκμηριωμένο εύρημα, λοιπόν, είναι ότι το υλικό του Hanover μπήκε στη «δεξαμενή» των πηγών που ανασύρουν τα chatbots. Δεν υπάρχει καμία δημόσια απόδειξη ότι άλλαξε το ίδιο το μοντέλο ή ότι μετατοπίστηκαν συνολικά οι απαντήσεις του για τη Γάζα. Το ίδιο δείχνει και μια συγγενής, πολύ μεγαλύτερη ισραηλινή καμπάνια, εκείνη της Clock Tower X του Brad Parscale. Σύμφωνα με έρευνα που κατέγραψε τον Ιούλιο το Middle East Monitor, τα εργαλεία μπορούσαν να ανασύρουν το υλικό της όταν έκαναν αναζήτηση. Αλλά οι έλεγχοι δεν βρήκαν καμία ένδειξη ότι το ChatGPT ή το Claude είχαν εκπαιδευτεί πάνω σε αυτό (Middle East Monitor).

Πρόκειται πάντως για δύο ξεχωριστά σκέλη. Το Piro/Hanover μετρά περίπου 1 εκατομμύριο δολάρια σε δηλωμένες συμβάσεις (Jerusalem Post), και τα ίδια του τα έγγραφα, όπως σημειώνει το Politico, δεν αναφέρουν ρητά ως στόχο τα μοντέλα AI (Politico).

Ένα καινούριο πεδίο μάχης

Παρ' όλα αυτά, η ιστορία είναι μεγαλύτερη από ένα επεισόδιο δημοσίων σχέσεων. Δείχνει τη μετάβαση από το κλασικό SEO, το «πώς ανεβαίνω στα αποτελέσματα της Google», σε κάτι νέο: «πώς γίνομαι μία από τις λίγες πηγές που θα διαλέξει και θα παραθέσει το chatbot». Η ακαδημαϊκή έρευνα το ονομάζει ήδη Generative Engine Optimization και δείχνει ότι παραπομπές, στατιστικά και αποσπάσματα αυξάνουν την ορατότητα ενός κειμένου μέσα στις απαντήσεις των μοντέλων (arXiv). Και δεν είναι θεωρητικό: σε πολυγλωσσικό τεστ στις αρχές του 2026, το βρετανικό ινστιτούτο ISD, που παρακολουθεί την παραπληροφόρηση, βρήκε ρωσικά κρατικά ή κρατικά συνδεδεμένα μέσα σε σχεδόν 1 στις 5 απαντήσεις τεσσάρων δημοφιλών chatbots (ISD).

Το πραγματικό κενό είναι η λογοδοσία. Ο νόμος FARA κάνει ορατό τον χρηματοδότη στο υποσέλιδο μιας σελίδας και στο αρχείο του αμερικανικού υπουργείου Δικαιοσύνης. Όμως αυτή η πληροφορία μένει εκεί· δεν ταξιδεύει μέσα στην απάντηση που διαβάζεις (DOJ). Ο ευρωπαϊκός κανονισμός για την τεχνητή νοημοσύνη (AI Act) υποχρεώνει να ξέρεις ότι μιλάς με μηχανή και να σημαίνεται το συνθετικό περιεχόμενο, αλλά δεν επιβάλλει σε κανένα chatbot να αποκαλύψει ποιος πλήρωσε την τρίτη ιστοσελίδα που παρέθεσε (Ευρωπαϊκή Επιτροπή). Πώς αξιολογείται η προέλευση μιας πηγής μένει, προς το παρόν, ιδιωτική απόφαση των ίδιων των πλατφορμών.

Για τον χρήστη, η πιο χρήσιμη κίνηση παραμένει απλή: όταν ένα chatbot δίνει μια «ουδέτερη» σύνοψη για ένα φορτισμένο θέμα, πάτα την πηγή και δες ποιος την υπογράφει. Το μεγάλο ερώτημα, όμως, δεν το σηκώνει ο χρήστης. Είναι ποιος θα υποχρεώσει το ChatGPT και το Perplexity να δείχνουν ποιος πλήρωσε για τις πηγές τους, τη στιγμή που σήμερα κανένας κανόνας δεν το απαιτεί.