Το Ισραήλ επιμένει σε έξοδο Παλαιστινίων από τη Γάζα

Ο υπουργός Άμυνας του Ισραήλ, Ισραέλ Κατζ, δήλωσε σε ισραηλινό συνέδριο ότι δεν υπάρχει «πραγματική λύση» για τη Γάζα χωρίς τη «μετανάστευση» των κατοίκων της, ότι το 80% «θέλει να φύγει» και ότι υπάρχει μηχανισμός έτοιμος να τους βγάλει «διά θαλάσσης, αέρος και με κάθε τρόπο» (Ynet, Zman). Λίγες ώρες αργότερα, ο Μπενιαμίν Νετανιάχου εμφανίστηκε μέσα στη Γάζα και ξεκαθάρισε ότι ο ισραηλινός στρατός δεν αποχωρεί και ελέγχει το 60% του θύλακα, ποσοστό που παραμένει ισραηλινός ισχυρισμός (Times of Israel, AP). Το θέμα είναι πιο βαρύ από μια δήλωση: η ανοιχτή παρουσίαση της απομάκρυνσης ενός ολόκληρου πληθυσμού ως μοναδικής λύσης, σε συνέχεια της ισραηλινής θέσης ότι θα κρατήσει ζώνες ασφαλείας σε Γάζα, Λίβανο και Συρία (To Brief).

Η λέξη γύρω από την οποία στέκεται όλο το σχέδιο είναι «εθελοντική». Ο Κατζ μιλά για ανθρώπους που «θέλουν» να φύγουν, και αυτή η επιλογή διατυπώνεται μέσα σε έναν αποκλεισμένο, κατεστραμμένο θύλακα, όπου η ίδια δύναμη που προτείνει την έξοδο ελέγχει τα δύο τρίτα του εδάφους.

Ο μηχανισμός που δεν υπάρχει

Πώς βγαίνει μαζικά ένας πληθυσμός από έναν αποκλεισμένο θύλακα; Η Γάζα δεν έχει σήμερα ελεύθερη πύλη εξόδου. Η Ράφα, το μόνο πέρασμα προς την Αίγυπτο, λειτουργεί περιορισμένα, μόνο για πεζούς και υπό ισραηλινή προέγκριση, με τον ΟΗΕ να μιλά για περίπου 50 άτομα την ημέρα και ισραηλινά μέσα για 150 (UN News, Mako). Το Κερέμ Σαλόμ είναι δίοδος φορτίων, όχι ανθρώπων, και το Ερέζ παραμένει κλειστό (OCHA). Λιμάνι ή αεροδρόμιο μέσα στη Γάζα δεν υπάρχει: το μόνο δημόσια περιγεγραμμένο μοντέλο περνά τους Παλαιστινίους πρώτα διά ξηράς σε ισραηλινό έλεγχο ασφαλείας και μετά στο λιμάνι Ασντόντ ή στο αεροδρόμιο Ραμόν, μέσα στο Ισραήλ (El País). Ακόμη και το «διά θαλάσσης και αέρος» ξεκινά από ισραηλινές υποδομές, μετά από ισραηλινή άδεια.

Γι' αυτό ο Κατζ βάζει δύο προϋποθέσεις που δεν ελέγχει το Ισραήλ: αμερικανικό «πράσινο φως» και χώρες που θα δεχθούν τους Γαζαίους. Είπε ότι το σχέδιο δεν ακυρώθηκε αλλά «πάγωσε» από τον Ντόναλντ Τραμπ, και ότι κάθε υποψήφια χώρα υποδοχής θέλει αμερικανική κάλυψη (Guardian, Zman). Το πρόβλημα είναι ότι το ίδιο το αμερικανικό κείμενο λέει το αντίθετο.

Ο αμερικανικός οδικός χάρτης προβλέπει σταδιακή, πλήρη ισραηλινή αποχώρηση, μεταβατική παλαιστινιακή διοίκηση και μια διεθνή δύναμη που θα χωρίζει τις ισραηλινές δυνάμεις από τις παλαιστινιακές περιοχές (AP, The National). Απέναντι σε αυτό, ο Κατζ ζητά έξοδο πληθυσμού και ο Νετανιάχου δηλώνει μη αποχώρηση από το 60%. Ο Λευκός Οίκος, σε ερώτημα του Guardian για το αν ο Τραμπ συζητά ακόμη τέτοιες προτάσεις, δεν απάντησε.

Και οι χώρες υποδοχής; Καμία δεν έχει δεχθεί δημόσια. Η Αίγυπτος, ο πιο προφανής γείτονας, το έχει χαρακτηρίσει «κόκκινη γραμμή»: ο υπουργός Εξωτερικών Μπαντρ Αμπντελάτι λέει ότι η μεταφορά Παλαιστινίων στο Σινά δεν είναι επιλογή και το έχει διαμηνύσει σε Ισραήλ και ΗΠΑ (Ahram). Το Κάιρο φοβάται ότι ο «προσωρινός» εκτοπισμός θα γίνει μόνιμος, μια δεύτερη Νάκμπα (η μαζική εκδίωξη Παλαιστινίων το 1948) που ακυρώνει στην πράξη το δικαίωμα επιστροφής. Όσα άλλα ονόματα κυκλοφορούν σε αραβικά δημοσιεύματα, από την Αιθιοπία ως την Ινδονησία, παραμένουν ανεπιβεβαίωτα.

Πότε το «εθελοντικό» γίνεται εξαναγκασμός

Εδώ μπαίνει το διεθνές δίκαιο. Το άρθρο 49 της Τέταρτης Σύμβασης της Γενεύης απαγορεύει τις αναγκαστικές μεταφορές αμάχων από κατεχόμενο έδαφος «ανεξαρτήτως κινήτρου» (ICRC). Ο εξαναγκασμός, νομικά, δεν είναι μόνο η βία των στρατιωτών που φορτώνουν κόσμο· είναι και η δημιουργία ενός περιβάλλοντος όπου η παραμονή γίνεται αβίωτη από πείνα, καταστροφή και στρατιωτικό έλεγχο. Το ισχυρότερο επιχείρημα υπέρ της ισραηλινής θέσης είναι ότι κανείς δεν απαγορεύει σε ένα άτομο να φύγει αν το θέλει. Το ισχυρότερο αντεπιχείρημα είναι ότι η «επιθυμία» δεν είναι ελεύθερη όταν η δύναμη που ελέγχει το έδαφος έχει κάνει τη ζωή εκεί αδύνατη (Cambridge ICLQ).

Και δεν πρόκειται για μεμονωμένο υπουργό. Ο Κατζ το επιχειρησιακοποιεί, ο Νετανιάχου το κρατά πολιτικά ζωντανό, και ο Ιταμάρ Μπεν-Γκβιρ το έχει κάνει προεκλογικό όπλο, με στόχο 250.000 εξόδους τον πρώτο χρόνο (Ynet). Πίσω από τη ρητορική υπάρχει κρατικό ίχνος: από τον Μάρτιο του 2025 το υπουργείο Άμυνας συγκρότησε ειδική διοικητική δομή για «ελεγχόμενη» έξοδο υπό τον Γιάακοβ Μπλίτσταϊν (Israel Hayom). Ταυτόχρονα, δεν έχει δημοσιοποιηθεί εφαρμοστικό πρωτόκολλο, προϋπολογισμός ή συμφωνία με χώρα υποδοχής, ενώ σε αίτημα διαφάνειας ο στρατός αρνήθηκε επί μήνες να δώσει στοιχεία (Calcalist).

Για την Αθήνα και τις Βρυξέλλες η γραμμή μένει νομικο-διπλωματική. Τον περασμένο Μάρτιο, σε παρέμβασή της στο Συμβούλιο Ασφαλείας, η Ελλάδα στήριξε την εφαρμογή του σχεδίου για τη Γάζα και, μιλώντας για τη Δυτική Όχθη, αντιτάχθηκε στον εξαναγκαστικό εκτοπισμό αμάχων (iefimerida), ενώ η ΕΕ έχει χαρακτηρίσει την εξαναγκαστική μετακίνηση απαράδεκτη και τις δηλώσεις Ισραηλινών υπουργών εμπρηστικές (EEAS).

Στο τέλος, όλα κρίνονται σε μία λέξη. Μια επιλογή είναι πραγματικά εθελοντική μόνο αν υπάρχει και ρεαλιστική δυνατότητα να μείνεις και να επιστρέψεις. Στη Γάζα του 60% υπό ισραηλινό έλεγχο, χωρίς χώρα υποδοχής και χωρίς εγγύηση επιστροφής, καμία από τις δύο δεν υπάρχει σήμερα. Ό,τι κι αν λέει η ετικέτα, το σχέδιο περιμένει τρία πράγματα που δεν έχει: αμερικανική υπογραφή, μια χώρα να πει «ναι», και μια Γάζα όπου το «μένω» να είναι δυνατό.