Ισραήλ και Συρία συνομίλησαν στην Ιορδανία για αποκλιμάκωση

Μια συριακή αεροπορική βάση στη βορειοδυτική Συρία, η Αμπού Ντουχούρ, δέχτηκε στις 18 Αυγούστου ισραηλινό πλήγμα που το Ισραήλ αιτιολόγησε ως προσπάθεια να αποτραπεί τουρκική στρατιωτική εγκατάσταση εκεί (To Brief, Ahram/AFP). Πέντε μέρες αργότερα, την Κυριακή 23 Αυγούστου, ο Σύρος υπουργός Εξωτερικών Ασάαντ αλ-Σαϊμπάνι κάθισε με ισραηλινή αντιπροσωπεία στην Ιορδανία, υπό αμερικανική μεσολάβηση (Al Jazeera). Το διακύβευμα δεν είναι μια ειρήνη Συρίας-Ισραήλ. Είναι το αν δύο εταίροι της Ουάσινγκτον, το Ισραήλ και η Τουρκία, θα αποφύγουν να συγκρουστούν πάνω σε συριακό έδαφος.

Η Δαμασκός ανακοίνωσε μέσω του κρατικού πρακτορείου SANA ότι υψηλόβαθμη συριακή αντιπροσωπεία, με τον αλ-Σαϊμπάνι και τους επικεφαλής της γενικής και της στρατιωτικής υπηρεσίας πληροφοριών, συναντήθηκε με «υψηλόβαθμη ισραηλινή αντιπροσωπεία», χωρίς να κατονομάσει τους Ισραηλινούς. Το όνομα του Ρομάν Γκόφμαν, επικεφαλής της Μοσάντ (της ισραηλινής υπηρεσίας εξωτερικών πληροφοριών), δεν προήλθε από επίσημη πηγή: το αποδίδουν το AFP και το Axios επικαλούμενα ανώνυμες διπλωματικές και κυβερνητικές πηγές, ενώ το γραφείο Νετανιάχου αρνήθηκε να σχολιάσει (Ahram/AFP, Times of Israel). Κατά το ισραηλινό Channel 12, η συνάντηση είχε αναβληθεί από νωρίτερα ακριβώς εξαιτίας του πλήγματος και τελικά χαρακτηρίστηκε «θετική».

Τι ζητά η Δαμασκός, τι θέλει το Ισραήλ

Η Συρία παρουσιάζει τις συνομιλίες όχι ως εξομάλυνση αλλά ως τεχνική διαπραγμάτευση για να σταματήσουν οι ισραηλινές επιδρομές και τα στοχευμένα πλήγματα. Οι δύο άμεσες απαιτήσεις της είναι συγκεκριμένες: ισραηλινή αποχώρηση στις γραμμές που ίσχυαν πριν από τις 8 Δεκεμβρίου 2024 (τη μέρα που έπεσε ο Άσαντ και το Ισραήλ προέλασε πέρα από την παλιά αποστρατιωτικοποιημένη ζώνη) και πλήρη επαναφορά της συμφωνίας αποχωρισμού δυνάμεων του 1974, δηλαδή του πλαισίου που κρατούσε τους δύο στρατούς μακριά ο ένας από τον άλλο γύρω από το Γκολάν (SANA, France 24). Για τα Υψίπεδα του Γκολάν η Δαμασκός κρατά την πάγια θέση ότι είναι κατεχόμενη συριακή γη, αλλά χαρακτηρίζει «πρόωρη» τη συζήτηση για το τελικό καθεστώς τους.

Το Ισραήλ δεν μιλά για το κανάλι. Μιλά για κόκκινες γραμμές. Ο Νετανιάχου έχει πει δημόσια ότι δεν θα ανεχθεί τουρκική στρατιωτική εδραίωση που «κατεβαίνει νοτιότερα» στη Συρία, με το μήνυμα προς Άγκυρα και Δαμασκό να είναι ένα ξερό «μην» (Ynet). Σε ανώνυμες ενημερώσεις προς τον Τύπο, η πραγματική απαίτηση είναι ευρύτερη από μια «τουρκική βάση»: το Ισραήλ θέλει να κρατήσει ελευθερία αεροπορικής δράσης πάνω από τη Συρία και βλέπει ως απειλή κάθε ραντάρ, αντιαεροπορικό σύστημα ή μη επανδρωμένο αεροσκάφος που θα την περιόριζε.

Ο αμερικανικός μηχανισμός, χωρίς υπογραφή

Εδώ μπαίνει η Ουάσινγκτον. Ο Τομ Μπάρακ, ειδικός απεσταλμένος των ΗΠΑ για τη Συρία και πρέσβης στην Άγκυρα, είπε στο Reuters ότι η Ουάσινγκτον δουλεύει για μηχανισμό αποφυγής ακούσιας σύγκρουσης (deconfliction) ανάμεσα σε Ισραήλ, Τουρκία και Συρία. Η Τουρκία δεν είχε προειδοποιηθεί για το πλήγμα, και θα μπορούσε εύλογα να είχε αντιδράσει στρατιωτικά (Reuters). Το σενάριο δεν είναι θεωρητικό: τουρκικές δυνάμεις είχαν δει ισραηλινά αεροσκάφη να κατευθύνονται βόρεια χωρίς ειδοποίηση (The National). Ο Μπάρακ περιέγραψε τον στόχο ως μια μόνιμη, 24ωρη μονάδα με στελέχωση σε εβραϊκά, αραβικά, αγγλικά και τουρκικά (Jerusalem Post).

Η Άγκυρα δεν καθόταν στο ίδιο τραπέζι. Η δημόσια τουρκική γραμμή αφορά το πλήγμα, όχι τη συνάντηση: το τουρκικό υπουργείο Άμυνας αρνήθηκε ότι υπήρχε τουρκική στρατιωτική αντιπροσωπεία στη βάση και επανέλαβε ότι η Τουρκία θα στηρίζει την οικοδόμηση ενός ενιαίου συριακού στρατού, του «tek ordu» (BBC Türkçe). Πίσω από αυτό κρύβεται το κουρδικό ζήτημα: για την Άγκυρα, ενιαίος στρατός σημαίνει να διαλυθεί η αυτόνομη ένοπλη δομή των Συριακών Δημοκρατικών Δυνάμεων (SDF), των κουρδικών δυνάμεων που ελέγχουν τη βορειοανατολική Συρία, όχι να νομιμοποιηθεί ως μπλοκ μέσα στον νέο στρατό.

Ο δίαυλος Συρίας-Ισραήλ λειτουργεί σήμερα ως αμερικανικό εργαλείο διαχείρισης κρίσης, ώστε ένα λάθος να μη γίνει ισραηλινοτουρκική σύγκρουση, όχι ως ώριμος μηχανισμός αποτροπής. Το δείχνει το ίδιο το πλήγμα: ο αλ-Σαϊμπάνι είπε στο Axios ότι η Δαμασκός είχε εξηγήσει εκ των προτέρων πως δεν υπήρχε σχέδιο μόνιμης τουρκικής ανάπτυξης, και το Ισραήλ χτύπησε παρ’ όλα αυτά (Axios). Ούτε συμφωνία υπογράφηκε στην Ιορδανία ούτε στήθηκε μόνιμο κοινό κέντρο επιχειρήσεων (Al-Monitor). Υπάρχει, δηλαδή, ένα τηλέφωνο που σηκώνεται, όχι ένας κανόνας που δεσμεύει. Και όσο ο δυνατότερος παίκτης του τραπεζιού διατηρεί το δικαίωμα να χτυπά πρώτος, το τηλέφωνο μειώνει την παρεξήγηση, όχι τον πόλεμο.