Ισραηλινός στρατός άδειασε τρεις προσφυγικούς καταυλισμούς στη Δυτική Όχθη

Τον Ιανουάριο του 2025 ο ισραηλινός στρατός μπήκε σε τρεις πυκνοκατοικημένους προσφυγικούς καταυλισμούς της βόρειας Δυτικής Όχθης, την Τζενίν, την Τουλκαρέμ και το Νουρ Σαμς. Την επιχείρηση την ονόμασε «Σιδερένιο Τοίχο» (Iron Wall) και την παρουσίασε ως προσωρινό μέτρο ασφαλείας απέναντι σε ένοπλες παλαιστινιακές οργανώσεις. Πάνω από ενάμιση χρόνο μετά, οι καταυλισμοί παραμένουν άδειοι, περισσότεροι από 33.000 άνθρωποι δεν έχουν γυρίσει σπίτι τους και η επιστροφή τους έχει απαγορευτεί. Μια νέα έκθεση του Γραφείου Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων του ΟΗΕ (OHCHR) κρίνει ότι αυτό «μπορεί να συνιστά» έγκλημα κατά της ανθρωπότητας (OHCHR).

Οι «καταυλισμοί» εδώ δεν είναι προσωρινές σκηνές: είναι πυκνές αστικές γειτονιές, όπου ζουν από το 1948 πρόσφυγες και οι απόγονοί τους, υπό την UNRWA, τον οργανισμό του ΟΗΕ για τους Παλαιστίνιους πρόσφυγες. Σύμφωνα με το OHCHR, μέσα σε λίγες μέρες τον Ιανουάριο και τον Φεβρουάριο 2025 οι τρεις καταυλισμοί είχαν σχεδόν αδειάσει, με επιχειρήσεις πόρτα-πόρτα και διακοπές ρεύματος και νερού. Έως τον Οκτώβριο 2025 είχε καταστραφεί ή υποστεί ζημιές το 52% των κτισμάτων στην Τζενίν, το 48% στο Νουρ Σαμς και το 36% στην Τουλκαρέμ (OHCHR).

Στις 23 Φεβρουαρίου 2025 ο Ισραηλινός υπουργός Άμυνας δήλωσε ότι οι εκτοπισμένοι δεν θα επιτραπεί να επιστρέψουν, και οι τρεις περιοχές παρέμειναν κλειστές στρατιωτικές ζώνες. Η επιχείρηση είχε βγάλει αρχικά περίπου 40.000 ανθρώπους από τα σπίτια τους (Truthout). Ενάμιση χρόνο αργότερα, τον Ιούλιο του 2026, 33.362 παρέμεναν ακόμη εκτοπισμένοι, στη μεγαλύτερη κρίση εκτοπισμού που έχει δει η Δυτική Όχθη από το 1967, όπως είχε ήδη σημειώσει έκθεση του Γενικού Γραμματέα του ΟΗΕ (έκθεση ΓΓ ΟΗΕ, OHCHR).

Γιατί ο ΟΗΕ λέει «μπορεί να συνιστά»

Το OHCHR δεν είναι δικαστήριο και δεν εκδίδει καταδίκη. Καταγράφει γεγονότα και τα αντιπαραβάλλει με το διεθνές δίκαιο, γι' αυτό η γλώσσα είναι «μπορεί να συνιστά» και όχι «συνιστά». Η «βίαιη μετακίνηση» σημαίνει να αναγκάζεται ένας άμαχος πληθυσμός να φύγει χωρίς πραγματική επιλογή και χωρίς νόμιμη, προσωρινή στρατιωτική ανάγκη. Το «έγκλημα κατά της ανθρωπότητας» σημαίνει ότι η πράξη εντάσσεται σε μια ευρεία ή συστηματική επίθεση εναντίον αμάχων. Αυτό που χωρίζει μια νόμιμη προσωρινή εκκένωση από την παράνομη είναι ο συνδυασμός: ολική απομάκρυνση, καταστροφή των σπιτιών, απαγόρευση επιστροφής και κλειστή στρατιωτική ζώνη χωρίς ορίζοντα. Όταν και τα τέσσερα συνυπάρχουν, η «προσωρινότητα» παύει να στέκει.

Η ισραηλινή πλευρά απορρίπτει την έκθεση ως παραπληροφόρηση και υποστηρίζει ότι οι επιχειρήσεις ήταν αντιτρομοκρατικές, μέσα σε γειτονιές που ένοπλες οργανώσεις χρησιμοποιούσαν ως βάση. Ενώπιον του ισραηλινού Ανωτάτου Δικαστηρίου, το κράτος υποστήριξε ότι η επιστροφή δεκάδων χιλιάδων κατοίκων δεν πρέπει να επιτραπεί, γιατί η παρουσία του στρατού εμποδίζει τις ομάδες να ξαναχτίσουν τις υποδομές τους. Το επιχείρημα της στρατιωτικής αναγκαιότητας σε πυκνό αστικό χώρο είναι το ισχυρότερο που διαθέτει. Το κενό του είναι ότι δεν έχει δημοσιοποιηθεί ισραηλινή αντιπαράθεση των συγκεκριμένων αριθμών του ΟΗΕ για τη διάρκεια του εκτοπισμού και την έκταση της καταστροφής.

Αυτό δένει με ένα τεκμηριωμένο μοτίβο της τελευταίας διετίας: αλλαγή του εδάφους πριν αλλάξει το δίκαιο. Οι εποικισμοί, τα φυλάκια και η βία των εποίκων μετέτρεψαν παλαιστινιακά χωριά σε αποκομμένους θύλακες, με τον εκτοπισμό στη Δυτική Όχθη να φτάνει το 2025 στα υψηλότερα επίπεδα από το 2023 (Al Jazeera, To Brief). Η νέα έκθεση προσθέτει έναν βαρύτερο μηχανισμό: ολική εκκένωση τριών ιστορικών καταυλισμών και μπουλντόζες μέσα σε αυτούς, με 514 κτίρια υπό εντολή κατεδάφισης. Το OHCHR το συνδέει ευθέως με τον κίνδυνο να αδειάσει ο χώρος για νέους παράνομους εποικισμούς (un.org). Όταν δεκάδες χιλιάδες κάτοικοι δεν γυρίζουν και ο ίδιος ο χώρος κατοίκησης διαλύεται, η λύση των δύο κρατών δεν χάνεται σε ένα διαπραγματευτικό τραπέζι· χάνεται πάνω στον χάρτη.

Η ελληνική διάσταση εδώ είναι διπλωματική. Η Αθήνα στηρίζει την εξωτερική της πολιτική στην επίκληση του διεθνούς δικαίου για το Αιγαίο και το Κυπριακό, και έχει η ίδια επικαλεστεί τη γνωμοδότηση του Διεθνούς Δικαστηρίου του 2024, που έκρινε παράνομη την ισραηλινή παρουσία και τους εποικισμούς και υπενθύμισε ότι τα τρίτα κράτη οφείλουν να μην τη συνδράμουν (ΥΠΕΞ). Στο Συμβούλιο Ασφαλείας δήλωσε ότι η Γάζα και η Δυτική Όχθη είναι «ενιαία και αδιαίρετη εδαφική ενότητα» ενός μελλοντικού παλαιστινιακού κράτους (Greece for UNSC). Το ίδιο δίκαιο που η Αθήνα θεωρεί δεσμευτικό και μη διαπραγματεύσιμο για το Αιγαίο, για τη Δυτική Όχθη το κρατά στο επίπεδο της δήλωσης, χωρίς κόστος για τον σύμμαχό της, το Ισραήλ.