Ιταλία: Μπόνους 70 εδρών για όποιον πιάσει 42%

Η ιταλική Βουλή ενέκρινε οριστικά στις 8 Οκτωβρίου τον νέο εκλογικό νόμο του συνασπισμού της Τζόρτζια Μελόνι (Sky TG24). Αντικαθιστά το Rosatellum, το σημερινό μικτό σύστημα μονοεδρικών περιφερειών και αναλογικής κατανομής χωρίς τυπικό πριμ, με ένα αναλογικό σύστημα που δίνει μεγάλο πριμ εδρών μόνο στη συμμαχία που θα έρθει πρώτη και θα ξεπεράσει το 42% ταυτόχρονα σε Βουλή και Γερουσία (φάκελος της ιταλικής Βουλής). Με τις δημοσκοπήσεις του φθινοπώρου, τον κανόνα που έγραψε η κυβέρνηση θα μπορούσε να τον εξαργυρώσει η αντιπολίτευση, αρκεί να κατέβει ενωμένη (CISE/LUISS).

Ο κανόνας είναι συγκεκριμένος: 70 επιπλέον βουλευτές και 35 γερουσιαστές για την ίδια λίστα ή προεκλογική συμμαχία, εφόσον έρθει πρώτη και συγκεντρώσει τουλάχιστον 42% των έγκυρων ψήφων χωριστά σε κάθε σώμα (Askanews, LaPresse). Σε μια Βουλή 400 εδρών, αυτό είναι σχεδόν ένας στους έξι βουλευτές. Αν αποτύχει οποιαδήποτε προϋπόθεση, το πριμ χάνεται: και αυτές οι έδρες μοιράζονται αναλογικά, χωρίς δεύτερο γύρο.

Ακόμη και ο νικητής έχει ταβάνι, 220 βουλευτές και 113 γερουσιαστές, χωρίς να υπολογίζονται οι εκλεγμένοι του εξωτερικού (Askanews). Με απλά λόγια, η πρωτιά δεν αρκεί: το πριμ το παίρνει όποιος έχει χτίσει κοινό ψηφοδέλτιο πριν από την κάλπη.

Δύο δρόμοι προς τις 70 έδρες

Ο πρώτος περνά από την αντιπολίτευση. Σε προσομοίωση του ερευνητικού κέντρου CISE του πανεπιστημίου LUISS, η κοινή κάθοδος του Δημοκρατικού Κόμματος (PD), του Κινήματος 5 Αστέρων (M5S) και τριών μικρότερων σχηματισμών έφτανε το 44% και έπαιρνε το πριμ· χωρίς τη Ζωντανή Ιταλία (Italia Viva) του Ματέο Ρέντσι, έπεφτε στο 41,6% και κανείς δεν έπαιρνε τίποτα (CISE/LUISS). Η πλειοψηφία, δηλαδή, κρίνεται από το μικρότερο κόμμα του σχήματος.

Αυτή η συμμαχία δεν υπάρχει ακόμη. Ο Τζουζέπε Κόντε, επικεφαλής του Κινήματος 5 Αστέρων, ζητά προκριματικές εκλογές για τον αρχηγό, ενώ η Έλι Σλάιν του Δημοκρατικού Κόμματος βάζει πρώτα τη συμφωνία προγράμματος, και η Ουκρανία χωρίζει πραγματικά τα κόμματα (Il Messaggero).

Ο δεύτερος δρόμος ανήκει στη Μελόνι. Τα Αδέλφια της Ιταλίας (Fratelli d'Italia), η Λέγκα και η Φόρτσα Ιτάλια (Forza Italia) κυβερνούν ήδη μαζί και στήριξαν μαζί τη μεταρρύθμιση (Sky TG24). Η σταθμισμένη συγκέντρωση δημοσκοπήσεων AGI/YouTrend της 1ης Οκτωβρίου τους έδινε περίπου 41%, χωρίς το κόμμα του Ρομπέρτο Βανάτσι (AGI). Σε άλλο δημοσκοπικό σενάριο, η προσθήκη του Βανάτσι θα μπορούσε να ανεβάσει την κυβερνητική συμμαχία πάνω από το 42% (Repubblica), αν και οι ψηφοφόροι μετακινούνται μεταξύ εταίρων και τα ποσοστά δεν αθροίζονται μηχανικά. Όλες αυτές είναι εθνικές μετρήσεις· για τις δύο χωριστές κάλπες που ζητά ο νόμος δεν εντοπίστηκαν ξεχωριστές δημοσκοπήσεις.

Η ψήφος και το προηγούμενο του 2013

Στην τελική, μυστική ψηφοφορία, το νομοσχέδιο πέρασε με 227 ψήφους υπέρ και 164 κατά (ANSA). Ήταν η τρίτη ανάγνωση, αφού η Γερουσία είχε επαναφέρει τον Σεπτέμβριο την προτιμησιακή ψήφο, κρατώντας δεσμευμένους τους επικεφαλής των λιστών (To Brief). Η κυβέρνηση είχε δεσμευτεί πολιτικά από πριν: ο υπουργός Σχέσεων με το Κοινοβούλιο Λούκα Τσιριάνι έθεσε ζήτημα εμπιστοσύνης στα τρία βασικά άρθρα (Camera WebTV).

Η Μελόνι υποστηρίζει ότι πλειοψηφία και στα δύο σώματα θα επιτρέπει στον νικητή να κυβερνά σταθερά (Reuters). Το πρόβλημα που επικαλείται είναι υπαρκτό: το 2013 ο νόμος γνωστός ως Porcellum έδωσε στην κεντροαριστερά 340 έδρες στη Βουλή με λιγότερο από 30% των ψήφων, χωρίς πλειοψηφία στη Γερουσία, και το Συνταγματικό Δικαστήριο ακύρωσε εκείνο το πριμ, μεταξύ άλλων επειδή δεν απαιτούσε ελάχιστο ποσοστό (Απόφαση 1/2014). Το κατώφλι του 42% απαντά σε αυτή την κρίση.

Ο νόμος χρειάζεται ακόμη κύρωση από τον Πρόεδρο της Δημοκρατίας, που μπορεί να ζητήσει μία φορά νέα εξέταση, και δημοσίευση (Ιταλικό Σύνταγμα). Η οργάνωση «Rete per un voto libero e uguale» (Δίκτυο για ελεύθερη και ίση ψήφο), με τον δικηγόρο Πιέτρο Αντάμι, προγραμματίζει για τις 12 Οκτωβρίου αγωγές ψηφοφόρων σε τακτικά δικαστήρια, ώστε τα ερωτήματα να φτάσουν στο Συνταγματικό Δικαστήριο πριν από τις εκλογές (ANSA). Το πιο αιχμηρό αφορά τις 35 έδρες της Γερουσίας: το άρθρο 57 του Συντάγματος ορίζει εκλογή των γερουσιαστών σε περιφερειακή βάση (Senato), ενώ το 42% μετριέται εθνικά. Οι πολίτες όμως δεν προσφεύγουν απευθείας· χρειάζεται δικαστής να παραπέμψει το ζήτημα, και ως τότε η εξαγγελία δεν αναστέλλει τίποτα.

Η Μελόνι νομοθέτησε ένα σύστημα που δεν πληρώνει την πρωτιά αλλά τη συμμαχία· με τους σημερινούς αριθμούς, το πρώτο του τεστ δεν θα γίνει στην κάλπη αλλά στο τραπέζι όπου ο Κόντε και η Σλάιν αποφασίζουν αν θα υπογράψουν κοινό ψηφοδέλτιο.