Καλώδιο Κρήτης-Κύπρου: γαλλικό πλοίο, η Κάσος κρίνει

Στις 14 Οκτωβρίου το Λιμενικό ανάρτησε αίτηση εξαίρεσης ώστε το γαλλικής σημαίας Abeille Marengo να κάνει θαλάσσιες έρευνες για το καλώδιο Κρήτης-Κύπρου, αποκλειστικά μέσα στα ελληνικά χωρικά ύδατα (Λιμενικό). Με την αίτηση, η ηλεκτρική διασύνδεση Great Sea Interconnector, το υποθαλάσσιο καλώδιο που σχεδιάζεται να ενώσει το ελληνικό με το κυπριακό δίκτυο, αποκτά συγκεκριμένο πλοίο για τις έρευνες. Το βήμα όμως δεν φτάνει στο τμήμα ανατολικά της Κάσου, όπου η Τουρκία διεκδικεί υφαλοκρηπίδα και όπου θα κριθεί αν το έργο προχωρά στην πράξη.

Το έγγραφο απαντά σε στενό ερώτημα: μπορεί πλοίο ξένης σημαίας να εργαστεί σε ελληνικά χωρικά ύδατα; Σύμφωνα με το Capital, που επικαλείται το διοικητικό έγγραφο, το ναυτικό πρακτορείο Δ. Πατρίκιος ΙΚΕ υπέβαλε το αίτημα στις 9 Οκτωβρίου και οι λιμενικές αρχές έχουν προθεσμία ως τις 16 Οκτωβρίου, 13:00, να δηλώσουν αν υπάρχει κατάλληλο ελληνικό σκάφος. Αν δεν υπάρχει, την κατ' εξαίρεση χρήση αποφασίζει η αρμόδια διεύθυνση του υπουργείου Ναυτιλίας, κατά τις διευκρινίσεις του Λιμενικού (Καθημερινή). Η τελική απόφαση δεν έχει δημοσιοποιηθεί.

Τέσσερα σκαλοπάτια

Η διαδικασία έχει τέσσερα στάδια και το Marengo βρίσκεται στο δεύτερο. Το πρώτο, η έγκριση των ερευνών ως δραστηριότητας από το ΥΠΕΞ, έχει ήδη δοθεί κατά το Λιμενικό (Αθήνα 9,84). Το δεύτερο είναι η άδεια για το συγκεκριμένο πλοίο. Το τρίτο είναι η NAVTEX, η ναυτική ειδοποίηση που γνωστοποιεί στους ναυτιλλομένους περιοχή και χρόνο εργασιών· τα ρεπορτάζ την τοποθετούν στα τέλη Οκτωβρίου ή στις αρχές Νοεμβρίου (Kathimerini, Τα Νέα). Το τέταρτο, το μόνο που αποδεικνύει επανέναρξη, είναι το πλοίο στην αναγγελθείσα περιοχή με τα όργανά του σε λειτουργία.

Η γαλλική διάσταση, πάντως, χρειάζεται αποκωδικοποίηση. Παλαιότερο ρεπορτάζ απέδιδε στον Εμανουέλ Μακρόν προσφορά πλοίου γαλλικής σημαίας προς τον Κυριάκο Μητσοτάκη, αλλά το Marengo είναι εμπορικό σκάφος της Les Abeilles International για υπεράκτιες και υποβρύχιες εργασίες (Figaro Nautisme). Η σημαία δείχνει εθνικότητα πλοίου, όχι κρατική αποστολή ή στρατιωτική συνοδεία. Το γαλλικό συμφέρον που φαίνεται είναι βιομηχανικό: η Nexans είναι ανάδοχος του καλωδίου.

Γιατί η Κάσος είναι το τεστ

Η βυθομέτρηση χαρτογραφεί βάθη, κλίσεις και εμπόδια πριν κλειδώσει η όδευση. Κατά εκτίμηση που αποδίδεται στον ΑΔΜΗΕ, οι έρευνες έχουν φτάσει περίπου στο 60%, με το υπόλοιπο κυρίως ανατολικά της Κάσου, αφού το ιταλικό Ievoli Relume ολοκλήρωσε τον Ιούλιο του 2024 το προγραμματισμένο σκέλος του κοντά στο νησί (Cyprus Mail). Τεχνικός χάρτης του υπολοίπου δεν έχει δημοσιοποιηθεί.

Εκεί η νομική εικόνα αλλάζει. Στα χωρικά ύδατα η Ελλάδα ασκεί κυριαρχία, άρα η άδεια για το Marengo είναι δική της υπόθεση. Πέρα από αυτά, το άρθρο 79 της Σύμβασης του ΟΗΕ για το Δίκαιο της Θάλασσας αναγνωρίζει δικαίωμα πόντισης υποθαλάσσιων καλωδίων στην υφαλοκρηπίδα. Για τη θαλάσσια επιστημονική έρευνα, όμως, τα άρθρα 245 και 246 ζητούν έγκριση του παράκτιου κράτους (UNCLOS). Η Σύμβαση δεν λέει ρητά σε ποια από τις δύο κατηγορίες ανήκει η βυθομέτρηση πριν από την πόντιση, και η Άγκυρα, που δεν είναι μέρος της, πατά ακριβώς σε αυτό το κενό.

Την 1η Οκτωβρίου το τουρκικό υπουργείο Άμυνας ζήτησε οι εργασίες καλωδίων και οι έρευνες στην υφαλοκρηπίδα που διεκδικεί να «συντονίζονται εκ των προτέρων» μαζί του και προειδοποίησε ότι δεν θα επιτρέψει «μη αδειοδοτημένες» δραστηριότητες (υπουργείο Άμυνας Τουρκίας). Η αξίωση στηρίζεται στο τουρκολιβυκό μνημόνιο και σε συντεταγμένες που η Τουρκία κατέθεσε στον ΟΗΕ, όχι σε συμφωνημένο όριο· στην ίδια λογική εντασσόταν και το αίτημα για γραπτή ενημέρωση (To Brief). Ο Γιώργος Γεραπετρίτης απαντά ότι η Ελλάδα θα εκδώσει τις NAVTEX για έρευνα και πόντιση χωρίς να ζητήσει τουρκική άδεια (ΥΠΕΞ).

Τα χρήματα της Λευκωσίας

Η Κύπρος έχει κάνει τη NAVTEX και ταμειακό ορόσημο. Ο Νίκος Χριστοδουλίδης δήλωσε ότι η ετήσια κυπριακή καταβολή 25 εκατ. ευρώ θα αρχίσει όταν εκδοθεί ελληνική NAVTEX για επανέναρξη των ερευνών (Cyprus Mail), και ο υπουργός Ενέργειας Μιχάλης Δαμιανός διευκρίνισε ότι τότε ακολουθεί η εκταμίευση (ΚΥΠΕ). Η απλούστερη εξήγηση: η NAVTEX είναι το πρώτο έγγραφο που δεσμεύει δημόσια την Αθήνα σε συντεταγμένες απέναντι στην Άγκυρα, ενώ μια άδεια πλοίου για χωρικά ύδατα δεν δεσμεύει κανέναν πέρα από αυτά. Από πίσω στέκεται και η ΕΕ: η Κύπρος παραμένει το μόνο κράτος μέλος χωρίς ηλεκτρική διασύνδεση με το ευρωπαϊκό δίκτυο (Ευρωπαϊκή Επιτροπή), και η επιχορήγηση περίπου 657 εκατ. ευρώ από τον Μηχανισμό «Συνδέοντας την Ευρώπη» έχει όρους και προθεσμίες (Politis).

Σήμερα υπάρχει αίτηση για ένα πλοίο σε ελληνικά χωρικά ύδατα· δεν έχει εντοπιστεί NAVTEX με συντεταγμένες ούτε τεκμήριο ότι το Marengo εργάζεται στη θάλασσα. Η Αθήνα έχει δείξει ότι μπορεί να βρει πλοίο. Το αν θα το στείλει εκεί όπου διαφωνεί η Άγκυρα θα το δείξουν οι συντεταγμένες της NAVTEX, και η Λευκωσία έχει δέσει τα χρήματά της ακριβώς σε αυτή την απάντηση.