Το Κεμπέκ ψήφισε αυτονομιστές, όχι ανεξαρτησία

Το Parti Québécois (PQ) υπάρχει για να βγάλει το γαλλόφωνο Κεμπέκ από τον Καναδά. Στις εκλογές της 5ης Οκτωβρίου κέρδισε 59 από τις 127 έδρες, σύμφωνα με τα προκαταρκτικά αποτελέσματα (Radio-Canada). Η ανεξαρτησία όμως μένει γύρω στο 30%: η δημοσκοπική εταιρεία Léger μέτρησε τον Ιανουάριο 29% υπέρ και 62% κατά (Léger). Η νίκη ξαναφέρνει το δημοψήφισμα στη συζήτηση, αλλά όχι στην κάλπη.

Μια επιστροφή, όχι μια εντολή

Το 2022 το PQ είχε μόλις τρεις έδρες και 14,61% των ψήφων. Η CAQ (Coalition Avenir Québec, το κεντροδεξιό κόμμα που κυβερνούσε) είχε τότε 90 (Élections Québec). Φέτος το PQ ανέβηκε στις 59 έδρες με περίπου 28% της λαϊκής ψήφου. Οι Φιλελεύθεροι πήραν 40, οι Συντηρητικοί 19, το αριστερό Québec solidaire 9 και η CAQ καμία (La Presse). Είναι το κόμμα που το 1995 έφερε το Κεμπέκ μία ανάσα από την έξοδο: τότε το «όχι» κέρδισε με διαφορά μόλις 54.288 ψήφων (Atlas Québec). Οι αριθμοί της εκλογικής βραδιάς ελέγχονται ακόμη πριν οριστικοποιηθούν, και αναμένονται επανακαταμετρήσεις σε οριακές περιφέρειες (Élections Québec).

Με περίπου τρεις στους δέκα ψηφοφόρους, ένα κόμμα δεν παίρνει εντολή απόσχισης, και ούτε όλοι οι δικοί του ψηφοφόροι τη θέλουν. Σε έρευνα του Angus Reid Institute τον Φεβρουάριο, 27% όσων θα ψήφιζαν PQ δήλωσαν ότι σε δημοψήφισμα θα επέλεγαν την παραμονή στον Καναδά. Στο σύνολο των ερωτηθέντων, η αποχώρηση συγκέντρωνε 26% και η παραμονή 63% (Angus Reid). Πριν από την κάλπη, μόλις 4% των κατοίκων έβαζε την ανεξαρτησία στα τρία σημαντικότερα ζητήματα, πολύ πίσω από το κόστος ζωής (58%) και την υγεία (43%) (YouGov). Η απλούστερη ανάγνωση είναι ότι σημαντικό μέρος των ψηφοφόρων του PQ θέλησε να αλλάξει κυβέρνηση, όχι χώρα.

Ποιος δίνει τις πέντε ψήφους που λείπουν

Η πλειοψηφία απαιτεί 64 έδρες, άρα το PQ χρειάζεται τουλάχιστον πέντε ακόμη ψήφους. Ο ηγέτης του, Πολ Σεν Πιερ Πλαμοντόν, δήλωσε ότι προτιμά συμφωνίες κατά περίπτωση με την αντιπολίτευση (Radio-Canada). Ο φυσικός του εταίρος είναι το Québec solidaire, που επίσης στηρίζει την ανεξαρτησία· με τους εννέα βουλευτές του, η κυβέρνηση θα έφτανε τις 68 έδρες. Η ηγέτιδα του κόμματος, Ρουμπά Γκαζάλ, δηλώνει πρόθυμη να συνεργαστεί, αλλά αποκλείει τη στήριξη χωρίς όρους, ακόμη και για την ανεξαρτησία (La Presse). Ο ηγέτης των Φιλελευθέρων, Σαρλ Μιλιάρ, ξεχώρισε τη συνεργασία στη διακυβέρνηση από την αντίθεσή του σε κάθε προετοιμασία δημοψηφίσματος (Le Nouvelliste). Το PQ μπορεί λοιπόν να βρει ψήφους για τον προϋπολογισμό, αλλά δεν έχει εξασφαλίσει ψήφους για δημοψήφισμα.

Η ομοσπονδιακή κυβέρνηση στην Οτάβα απάντησε με πρόταση συνεργασίας, όχι με απειλές. Ο πρωθυπουργός Μαρκ Κάρνεϊ συνεχάρη τον Πλαμοντόν και πρότεινε κοινή δράση για τους εργαζομένους και τις επιχειρήσεις που πλήττονται από τους αμερικανικούς δασμούς. Ο υπουργός του, Ζοέλ Λάιτμπαουντ, τόνισε ότι η 5η Οκτωβρίου ήταν εκλογή κυβέρνησης και όχι δημοψήφισμα απόσχισης (Canadian Press, AP).

Ακόμη και ένα «ναι» δεν θα έφερνε αυτόματα ανεξαρτησία. Ο ομοσπονδιακός νόμος για τη σαφήνεια (Clarity Act) δεν απαγορεύει την ίδια την ψηφοφορία. Αναθέτει όμως στην καναδική Βουλή να κρίνει αν το ερώτημα ζητά καθαρά ανεξαρτησία και, μετά την κάλπη, αν η πλειοψηφία ήταν σαφής, χωρίς να ορίζει αριθμητικό όριο (Clarity Act). Το 1998 το Ανώτατο Δικαστήριο του Καναδά έκρινε επίσης ότι ένα σαφές «ναι» θα δημιουργούσε υποχρέωση διαπραγμάτευσης, όχι δικαίωμα μονομερούς απόσχισης (Ανώτατο Δικαστήριο).

Το ημερολόγιο του Τραμπ

Ο Ντόναλντ Τραμπ έχει εξαγγείλει δασμούς σε καναδικά αυτοκίνητα και χάλυβα και μιλά επανειλημμένα για προσάρτηση του Καναδά ως αμερικανικής πολιτείας. Η πίεση έχει φτάσει σε σημείο που ο Κάρνεϊ δήλωσε ότι έχει εξετάσει ως ακραίο ενδεχόμενο αμερικανική στρατιωτική δράση (To Brief). Τα διαθέσιμα στοιχεία δεν δείχνουν ότι αυτή η πίεση έσπρωξε το Κεμπέκ προς την έξοδο. Η εταιρεία δημοσκοπήσεων Pallas κατέγραψε τον Αύγουστο 29% υπέρ της κυριαρχίας, τέσσερις μονάδες κάτω από τον Ιούνιο, και μια ερευνήτρια εκτίμησε ότι ο Τραμπ λειτούργησε αποτρεπτικά (338Canada, Canadian Press). Καμία μέτρηση όμως δεν απομονώνει την επίδραση των δασμών, οπότε πρόκειται για ένδειξη και όχι για απόδειξη.

Ο Πλαμοντόν είχε ορίσει το χρονοδιάγραμμα πριν από τις εκλογές. Στις 18 Αυγούστου δεσμεύτηκε να συμβουλευτεί τους πολίτες για την ανεξαρτησία μέσα στην πρώτη του θητεία, αλλά να μη διεξαγάγει δημοψήφισμα όσο ο Τραμπ είναι πρόεδρος. Όρισε ως νωρίτερη ημερομηνία την 20ή Ιανουαρίου 2029, ώστε η συζήτηση να μη γίνει μέσα στην αμερικανική αναταραχή (PQ). Μετά τη νίκη επανέλαβε την πρόθεσή του, αναγνωρίζοντας ότι θα χρειαστεί τη στήριξη και άλλων κομμάτων στη Βουλή (Journal de Québec). Η 5η Οκτωβρίου έκρινε ποιος κυβερνά το Κεμπέκ. Το αν θα μείνει στον Καναδά θα κριθεί, αν κριθεί, σε άλλη κάλπη, με άλλον ένοικο στον Λευκό Οίκο και με ψήφους που το PQ σήμερα δεν έχει.