Κληρονόμοι με χρέη: τι προλαβαίνετε έως τις 22 Νοεμβρίου

Μια μεταβατική διάταξη του νέου κληρονομικού δικαίου δίνει σε ορισμένους κληρονόμους ένα στενό παράθυρο για να περιορίσουν την ευθύνη τους στα στοιχεία της κληρονομιάς, αντί να πληρώνουν χρέη του νεκρού με το δικό τους σπίτι και μισθό. Το ευεργέτημα της απογραφής δεν διαγράφει χρέη, χωρίζει την κληρονομιαία από την προσωπική περιουσία, εφόσον τηρηθούν οι διαδικασίες εγκαίρως. Η προθεσμία είναι έξι μήνες από τη δημοσίευση του νόμου, δηλαδή έως τις 22 Νοεμβρίου 2026.

Ας ξεκαθαρίσουμε πρώτα ποιον αφορά. Στο παλιό καθεστώς, όποιος δεχόταν μια κληρονομιά (ρητά ή ακόμη και σιωπηρά, με το να συμπεριφερθεί σαν ιδιοκτήτης) χωρίς να ενεργοποιήσει εγκαίρως ένα προστατευτικό εργαλείο, γινόταν «απλός κληρονόμος». Αυτό σημαίνει ότι οι δανειστές του νεκρού μπορούσαν να στραφούν και στη δική του, προσωπική περιουσία, αν τα χρέη ξεπερνούσαν την αξία της κληρονομιάς (Legal Action). Ο νέος νόμος, ο Ν. 5303/2026, δημοσιεύθηκε στο ΦΕΚ Α' 81 στις 22 Μαΐου 2026 (forin) και παρουσιάστηκε δημόσια από τον υπουργό Δικαιοσύνης Γιώργο Φλωρίδη και τον υφυπουργό Ιωάννη Μπούγα (Υπ. Δικαιοσύνης). Η 22α Νοεμβρίου δεν εμφανίζεται στο κείμενο του νόμου ως ρητή ημερομηνία λήξης, προκύπτει από τη νομική ανάγνωση του εξάμηνου παραθύρου που τρέχει από τη δημοσίευση (siamakis-lawyers).

Το εργαλείο λέγεται «ευεργέτημα της απογραφής». Στην πράξη ο κληρονόμος λέει: «δέχομαι την κληρονομιά, αλλά ευθύνομαι μόνο μέχρι την αξία όσων άφησε ο θανών» (ssbokos). Πάρτε ένα απλό παράδειγμα. Αν η κληρονομιά έχει ακίνητα και μετρητά αξίας 80.000 ευρώ και χρέη 120.000 ευρώ, με το ευεργέτημα οι πιστωτές ικανοποιούνται από τα 80.000 της κληρονομιάς και σταματούν εκεί. Τα υπόλοιπα 40.000 δεν βγαίνουν από την τσέπη του κληρονόμου. Χωρίς αυτό, το ίδιο κενό των 40.000 τον κυνηγά προσωπικά.

Εδώ μπαίνει το πιο κρίσιμο φίλτρο. Η μεταβατική διάταξη (άρθρο 33 παρ. 8) επιτρέπει την αίτηση απογραφής μόνο εφόσον, κατά τον χρόνο υποβολής της, δεν έχει επιχειρηθεί πράξη αναγκαστικής εκτέλεσης κατά της ατομικής περιουσίας του κληρονόμου (ΦΕΚ Α' 81/2026). Όποιος έχει ήδη δει κατάσχεση ή πλειστηριασμό στα δικά του περιουσιακά στοιχεία μένει εκτός. Και η έρευνα δεν εντόπισε δημόσια επιβεβαίωση ότι η αίτηση, από μόνη της, παγώνει αυτόματα μια διαταγή πληρωμής ή έναν πλειστηριασμό που ήδη τρέχει (dnews). Η προστασία δεν είναι, επομένως, αυτόματη.

Ο πρακτικός έλεγχος επιλεξιμότητας έχει τέσσερα σημεία: χαμένη η αρχική προθεσμία απογραφής, χρέη προς Δημόσιο, ταμεία, τράπεζες ή ιδιώτες, καμία προηγούμενη πράξη εκτέλεσης στην προσωπική περιουσία, και δικαστική κίνηση πριν τις 22 Νοεμβρίου (ot.gr). Δεν αρκεί μια ανεπίσημη συνεννόηση: χρειάζεται αίτηση στο δικαστήριο της κληρονομίας για διορισμό δικαστικού επιμελητή και πραγματογνωμόνων. Δεν μπαίνουν όσοι έχουν ήδη αποποιηθεί, όσοι είχαν ενεργοποιήσει εμπρόθεσμα το ευεργέτημα, και οι κληρονομιές όπου ο θάνατος επέρχεται από τον Σεπτέμβριο και μετά (Legal Action). Το εργαλείο δεν ξεχωρίζει πιστωτές: φορολογικές οφειλές στην ΑΑΔΕ, ασφαλιστικές στο ΚΕΑΟ, τραπεζικά δάνεια και χρέη σε ιδιώτες μπαίνουν κατ' αρχήν στον ίδιο μηχανισμό (insider).

Προσοχή σε ένα σημείο που ούτε οι πηγές δεν έχουν λύσει: οι δημόσιες αναλύσεις διατυπώνονται διαφορετικά για το ποιος ακριβώς θάνατος εμπίπτει, πριν τη δημοσίευση του νόμου στις 22 Μαΐου ή πριν την έναρξη του νέου καθεστώτος τον Σεπτέμβριο. Είναι σημείο που θέλει νομικό έλεγχο ανά περίπτωση.

Η προστασία απαιτεί δικαστικό βήμα, απογραφή, πιστοποιητικά και επαγγελματίες. Δημόσια, ενιαία κοστολόγηση δεν υπάρχει. Μία ενδεικτική δευτερογενής αναφορά, όχι επίσημη, ανεβάζει μόνο τα συμβολαιογραφικά τέλη για ακίνητο 100.000 ευρώ σε 500 με 1.000 ευρώ χωρίς ΦΠΑ, συν μεταγραφή και πιστοποιητικά (bereavementstartguide). Ό,τι απαιτεί δικαστήριο και επαγγελματίες δεν είναι ποτέ ουδέτερο ως προς την πρόσβαση: όποιος έχει χαμηλό εισόδημα ή διάσπαρτη περιουσία κινδυνεύει να χάσει τη δεύτερη ευκαιρία, όχι επειδή δεν τη δικαιούται, αλλά επειδή δεν προλαβαίνει.

Η ρύθμιση ισχύει μόνο για παλιές υποθέσεις (To Brief). Για ό,τι ανοίξει από τις 16 Σεπτεμβρίου 2026 και μετά, ο νέος νόμος κάνει την προστασία τον κανόνα, όπως ισχύει ήδη στη Γαλλία και την Ολλανδία (e-nomothesia). Για τις παλιές κληρονομιές με χρέη, μένει μία εξαίρεση και μία ημερομηνία: όποιος δεν έχει δεχθεί ακόμη πράξη εκτέλεσης στην προσωπική του περιουσία έχει έως τις 22 Νοεμβρίου να κινηθεί δικαστικά. Μετά, το παράθυρο κλείνει.