Η Κομισιόν εντοπίζει κενά στην πιστοποίηση βιολογικών ενισχύσεων

Επιστολή της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, με ημερομηνία 14 Σεπτεμβρίου, καταγράφει κενά στον τρόπο που η Ελλάδα επιθεωρεί και πιστοποιεί τους βιολογικούς παραγωγούς που παίρνουν αγροτικές ενισχύσεις (BankingNews). Το πιο διδακτικό της παράδειγμα είναι μια πληρωμή που σταμάτησε: ο οργανισμός πληρωμών εντόπισε πρόβλημα στην πιστοποίηση ενός δικαιούχου και δεν κατέβαλε την ενίσχυση διατήρησης για το 2025 (Το Βήμα). Όποιος πληρώνεται ως βιολογικός παραγωγός κρίνεται τελικά από ένα πιστοποιητικό. Η επιστολή δείχνει σε ποια σημεία η αλυσίδα που παράγει αυτό το πιστοποιητικό δεν κρατά.

Τον Ιούλιο κλιμάκιο της DG AGRI (της Γενικής Διεύθυνσης Γεωργίας της Κομισιόν) έλεγξε το ελληνικό σύστημα. Η επιστολή που ακολούθησε εστάλη στη Μόνιμη Ελληνική Αντιπροσωπεία και στην ΑΑΔΕ (ANT1). Η ΑΑΔΕ έχει πλέον αναλάβει τις πληρωμές των αγροτικών ενισχύσεων από τον ΟΠΕΚΕΠΕ, τον οργανισμό που τις έκανε ως τώρα. Η Επιτροπή χαρακτηρίζει την επιστολή προκαταρκτικό τεχνικό στάδιο και δεν έχει αποφασίσει περικοπή. Το κείμενο δεν έχει αναρτηθεί επίσημα, οπότε ό,τι ακολουθεί προέρχεται από μέσα που δηλώνουν ότι το έχουν.

Για να φτάσουν χρήματα σε έναν βιολογικό αγρότη, μεσολαβούν τέσσερις σταθμοί. Ο Κανονισμός 2018/848 επιτρέπει στο κράτος να αναθέσει επιθεωρήσεις και πιστοποίηση σε ιδιωτικούς οργανισμούς ελέγχου. Την ευθύνη να τους εποπτεύει όμως την κρατά το δημόσιο. Ο οργανισμός πληρωμών, από τη μεριά του, κάνει δικούς του ελέγχους επιλεξιμότητας πριν πληρώσει (Κανονισμός 2021/2116).

Από το πιστοποιητικό στην πληρωμή

Ο πρώτος σταθμός είναι το ίδιο το πιστοποιητικό. Εκδίδεται ηλεκτρονικά στο ευρωπαϊκό σύστημα TRACES και βεβαιώνει ότι μια επιχείρηση και συγκεκριμένα προϊόντα της τηρούν τους κανόνες για ορισμένη περίοδο (Κανονισμός 2018/848, άρθρο 35). Ένα από τα παραδείγματα της επιστολής αφορά ελαιώνα που πιστοποιήθηκε πριν ολοκληρωθεί η περίοδος μετατροπής, δηλαδή τα χρόνια που ένα χωράφι καλλιεργείται βιολογικά πριν δικαιούται την ετικέτα (BankingNews). Η μετατροπή είναι νόμιμη διαδρομή. Σε αυτή την περίπτωση όμως η βεβαίωση ήρθε πριν από την ώρα της.

Ο δεύτερος σταθμός είναι η ετήσια επαλήθευση. Κάθε βιολογική επιχείρηση πρέπει να ελέγχεται κάθε χρόνο. Η φυσική επίσκεψη μπορεί να απέχει έως δύο χρόνια μόνο για επιχειρήσεις χαμηλού κινδύνου που δεν είχαν παράβαση επί τρία έτη (άρθρο 38). Κατά Το Βήμα, για το 2025 έλειπε τεκμηρίωση ετήσιας επαλήθευσης για 317 επιχειρήσεις. Από αυτές, οι 16 είχαν αποχωρήσει από το σύστημα, ενώ για τις άλλες 301 η εικόνα έμενε ασαφής. Πρόκειται για εγγραφές στο μητρώο· δεν έχει αποδειχθεί ότι αντιστοιχούν σε δικαιούχους που πληρώθηκαν χωρίς έλεγχο.

Παρόμοιο κενό εμφανίζεται και στην κτηνοτροφία. Σε μια εκμετάλλευση είχε καταγραφεί το 2024 θανάτωση όλων των ζώων. Έλεγχος του 2025 βρήκε εκεί 381 ζώα και κανένα έγγραφο για το πώς ξαναστήθηκε το κοπάδι (ANT1). Τα έγγραφα μπορεί να υπάρχουν, αλλά δεν παρουσιάστηκαν στον έλεγχο.

Ο τρίτος σταθμός είναι η εποπτεία των ίδιων των πιστοποιητών, και εκεί τα στοιχεία είναι τα πιο αδύναμα. Τους φορείς εποπτεύει ο ΕΛΓΟ-ΔΗΜΗΤΡΑ, ο οποίος το 2025 έκανε μόνο 62 από τους 175 ελέγχους σε πιστοποιητές που είχε προγραμματίσει, δηλαδή περίπου έναν στους τρεις (Αυγή). Το Βήμα αναφέρει επίσης ότι η ανάθεση του φορέα GR-BIO-06 είχε ανασταλεί, όμως εκείνος συνέχισε να δραστηριοποιείται στο TRACES. Πιστοποιητικά του παρέμεναν σε ισχύ, και άλλα εκδόθηκαν μέσα στην αναστολή με ημερομηνία πριν από αυτήν. Η εποπτεία υπάρχει ακριβώς για να σταματά έναν πιστοποιητή σε αναστολή. Σε αυτή την περίπτωση η υπογραφή του συνέχισε να κυκλοφορεί.

Ο τέταρτος σταθμός είναι ο οργανισμός πληρωμών, δηλαδή πλέον η ΑΑΔΕ. Εκεί λειτούργησε το φρένο στην ενίσχυση που δεν καταβλήθηκε. Ότι λειτούργησε σε μία περίπτωση δεν σημαίνει ότι εντοπίστηκαν όλες. Το ΥΠΑΑΤ ανακοίνωσε δειγματοληπτικό έλεγχο σε 737 αιτήσεις βιολογικής κτηνοτροφίας και μελισσοκομίας, χωρίς όμως να συνδέσει τα επίμαχα πιστοποιητικά με πληρωμές.

Αν η Κομισιόν καταλήξει σε δημοσιονομική διόρθωση, θα αφαιρέσει τη συγκεκριμένη δαπάνη από την ευρωπαϊκή χρηματοδότηση και το κόστος θα το σηκώσει ο ελληνικός προϋπολογισμός. Πριν από αυτό, το ελληνικό κράτος θα απαντήσει και θα γίνει διοικητικός διάλογος. Η ανάκτηση χρημάτων από έναν παραγωγό είναι χωριστή διαδικασία. Για να γίνει, πρέπει να αποδειχθεί ότι ο ίδιος εισέπραξε συγκεκριμένη ενίσχυση χωρίς να τη δικαιούται (Κανονισμός 2021/2116, άρθρο 55, Εκτελεστικός Κανονισμός 2022/128, άρθρο 37).

Εδώ βρίσκεται το στοιχείο που λείπει. Κανείς δεν έχει δημοσιεύσει ποιο από τα πιστοποιητικά του GR-BIO-06 ή ποια από τις ασαφείς εγγραφές αντιστοιχεί σε αίτηση, έγκριση και πραγματική καταβολή, ούτε με ποιο ποσό. Άγνωστοι μένουν και οι όροι των επίμαχων προσκλήσεων, που ορίζουν αν και από πότε μια πληρωμή απαιτούσε ισχύον πιστοποιητικό. Η επιστολή δείχνει ότι το ελληνικό σύστημα δεν μπορούσε να τεκμηριώσει ποιον επαλήθευσε μέσα στη χρονιά ούτε ποιος πιστοποιητής είχε δικαίωμα να υπογράφει. Το πόσα πληρώθηκαν με βάση αυτά τα έγγραφα πρέπει να το απαντήσουν το ΥΠΑΑΤ, ο ΕΛΓΟ-ΔΗΜΗΤΡΑ και η ΑΑΔΕ. Η απάντησή τους θα κρίνει ποιος θα πληρώσει τον λογαριασμό: όσοι εισέπραξαν χωρίς να δικαιούνται ή όλοι οι φορολογούμενοι.